सुमन्त्रः शीघ्रं राजानं गच्छतु यथा शुभे दिने पुष्यनक्षत्रे संनिहिते रामः राज्यं लभेत इति मन्त्रिणः वचनं श्रुत्वा सारथिपुत्रः बलसम्पन्नः सिंहोपमं राजानं स्तुत्वा राजमहलम् प्रविष्टवान्। द्वारस्थाः राजपुरुषाः तं वृद्धं पुरुषं पूर्वं यः उक्तः तं न वारयितुं शक्ता, राजानं प्रसादयितुम् इच्छन्तः तत्र स्थिताः। सः राजानं समीपस्थः तस्य स्थितिं ज्ञात्वा तं परमसन्तोषवाक्यैः स्तोतुम् आरब्धवान्। तत्र सुमन्त्रः पूर्ववत् राजमहलमध्ये अञ्जलिं कृत्वा पृथिव्याः अधिपतिं प्रशशंस। यथा तेजस्वी समुद्रः सूर्यस्य उदयने मुदं प्राप्नोति, तथा त्वं हर्षपूर्णहृदयः अस्माकं सुखं कुरु। इदानीं मातलिः इन्द्रं सर्वदानवविजयिनं स्तुतवान्, तथा अहम् अपि त्वां प्रबोधयामि। यथा वेदाः शाखा विज्ञानैः स्वयम्भू ब्रह्माणं प्रबोधयन्ति, तथा अहम् अद्य त्वां प्रबोधयामि। यथा सूर्यः चन्द्रः च अद्य सुन्दरां पृथिवीं प्रबोधयतः, तथा अहम् त्वां प्रबोधयामि। उत्तिष्ठ महराजन्, उत्सवैर् शुभकर्मभिः कृतैः मेरुशिखरस्थसूर्यसदृशः रूपेण प्रकाशमानः भव। सोमः सूर्यः ककुत्स्थवंशज, शिवः कुबेरः वरुणः अग्निः इन्द्रः च ते विजयं ददतु। शुभा रात्रिः अतीता, कार्यं सम्पन्नम्; उत्तिष्ठ राजसिंह, अग्रकार्यं कुरु। रामस्याभिषेकाय सर्वाः व्यवस्थाः कृताः; नगरवासिनः, ग्रामजनः, व्यापारीः च अञ्जलिं कृत्वा स्थिताः। श्रीमान् वसिष्ठः स्वयम् ब्राह्मणैः सह प्रतीक्षते; शीघ्रं आज्ञापय राजन् राघवस्याभिषेकम्। यथा गोः गोपालय विना, सेना नायकविना, रात्रिः चन्द्रविना, गाः वृषभविना— एवं राज्यं भवति यत्र राजा न दृश्यते। सुमन्त्रस्य सौम्यं अर्थपूर्णं वचनं श्रुत्वा राजा पुनः शोकग्रस्तः अभवत्; ततः पुत्रं स्मृत्वा राजा सारथिं सम्बोधितवान्, हर्षः नष्टः। शोकात् रक्ताक्षः, दीप्तः धर्मात्मा, राजा ऊर्ध्वं दृष्ट्वा उवाच— "तव वचनेन पुनः हृदयं मम छिन्नम्।" तस्य दुःखपूर्णं वचनं श्रुत्वा, राजानं विषण्णं दृष्ट्वा, सुमन्त्रः अञ्जलिं कृत्वा तस्मात् स्थलात् किंचित् अपसृत्य स्थितः। राजा दुःखात् स्वयम् वक्तुं न शक्ता, तदा कैकेयी बुद्धिमती सुमन्त्रं उवाच। "सुमन्त्र, राजा रामाभिषेककामः रात्रिं निद्राहीनः क्षीणः अभवत्, इदानीं निद्रायाम् पतितः। अतः शीघ्रं गच्छ सारथे, श्रीरामं आनय; शुभं ते भवतु, इह चिन्ता न आवश्यकम्।" सुमन्त्रः उवाच— "कथं गच्छेयम् आर्ये, राजाज्ञां न श्रुत्वा?" मन्त्रिणः वचनं श्रुत्वा राजा मन्त्रिणं उवाच। "सुमन्त्र, अहम् रामं द्रक्ष्यामि; शीघ्रं तं सुन्दरं आनय।" शुभं समीपमिति मन्यन् हृदये हर्षितः अभवत्। ततः राजाज्ञया सुमन्त्रः शीघ्रं हर्षपूर्णः निर्गतः; तया प्रेरितः शीघ्रं चिन्तयितुम् आरब्धवान्। "नूनं धर्मात्मा राजा रामाभिषेकाय तं इह आह्वयिष्यति।" इति महानन्देन चिन्तयन् सारथिः सुमन्त्रः राघवदर्शनाय शीघ्रं निर्गतः। सः महाबलः सुमन्त्रः तस्मात् शोभनात् अन्तःपुरात् निर्गत्य, समुद्रः वा महाह्रदः इव, द्वारस्य समागमं अपश्यत्। तत्र पुरतः सहसा निर्गत्य, राजद्वारस्थितान् अपश्यत्, विविधधनाढ्यजनान् द्वारमागत्य स्थितान् अपश्यत्। शृणु अद्य पञ्चदशसर्गस्य कथा। रात्रिं गतायां, वेदविदः ब्राह्मणाः, राजपुरोहितः च, सभायाम् समागच्छन्। मन्त्रिणः सेनापतयः, श्रेष्ठनगरजनाः च, सर्वे हर्षपूर्णाः राघवस्याभिषेकाय समागमन्। शुद्धः सूर्यः उदितः, पुष्यदिनः आगतः, कर्कटराश्यां लग्नः, रामस्य जन्मसमयः निश्चितः। रामाभिषेकाय अग्रब्राह्मणैः सुवर्णकलशाः, शोभनं शुभासनं च सज्जीकृतम्। रथः सम्यक् व्याघ्रचर्मणा आच्छादितः, गङ्गायमुनासंगमात् पवित्रं जलम् आनितम्। अन्येषु पवित्रनदीषु, सरः, कूपेषु, तडागेषु, पूर्ववाहिनीषु, ऊर्ध्ववाहिनीषु, तिर्यक्, क्षीरोदकनदीषु च, सर्वतः जलम् संग्रहीतम्। सर्वसमुद्रात् अपि जलम्, मधु, दधि, घृतम्, लाजाः, कुशाः, पुष्पाणि, क्षीरम् च संग्रहीताः। अष्टौ सुन्दर्यः कन्याः, उत्तमः मदोन्मत्तः गजः, क्षीराच्छादिताः सुवर्णरजतकलशाः पूरिताः सज्जाः। शुद्धजलपूर्णाः, पद्मैः शालिनीः, शशाङ्कदिशशोभाः, रत्नैः भूषिताः, ताः कलशाः शोभन्ते। रामाय उत्तमं चामरं, श्वेतच्छत्रं च, शशाङ्कमण्डलदीप्तं च सज्जम्। शोभनं दीप्तं शुभम् अभिषेकसामग्री सज्जीकृता; श्वेतवृषः, श्वेताश्वाः अपि तत्र स्थापिताः। एवं रामाभिषेकाय सर्वे जनाः, ब्राह्मणाः, पुरोहितः, मन्त्रिणः, नगरजनाः, ग्रामजनाः, व्यापारीः, उत्सवाय हर्षपूर्णाः, राजमहलम् समागच्छन्। सर्वे शुभसामग्री सज्जीकृताः, रामस्य राज्याभिषेकस्य शुभदिने सर्वे प्रतीक्षन्ति।