तदा महाबलवान् वसिष्ठः सूतपुत्रं कुशलं समालोक्य शीघ्रं राजानं निवेदयितुं प्राह, यदहमत्र आगतः। अत्र गङ्गाजलपूर्णाः कुम्भाः, समुद्रसम्भूतानि सुवर्णपात्राणि, उदुम्बरदर्भमयः पवित्र आसनं च अभिषेकार्थं समुपनीतम्। सर्वविधानि बीजानि, सुरभिणि द्रव्याणि, नानाविधानि रत्नानि, मधु, दधि, घृतं, लाजाः, कुशा, पुष्पाणि, दुग्धं च तत्र सन्निहितानि। अष्टौ सुशोभनाः कन्याः, उत्तमः मदोन्मत्तगजः, चतुर्हययुक्तः रथः, उत्तमः खड्गः, श्रेष्ठं धनुः च अपि तत्र संस्तितम्। तत्र पुरुषैः परिचर्यमाणं यानं, चन्द्रसदृशं छत्रं, शुक्लचामरद्वयं, सुवर्णकलशश्च अभिषेकाय उपस्थापितम्। सुवर्णश्रृङ्खलाभूषितः श्वेतः ककुद्मान् वृषभः, चतुर्दंष्ट्रः सिंहः, वानरश्रेष्ठः महाबलश्च तत्र उपस्थितः। सिंहासनं, व्याघ्रचर्म, समिधः, हव्याग्निश्च, सर्वविधानि वाद्ययन्त्राणि, भूषणैः विभूषिताः नार्यश्च तत्र आसन्। तत्र आचार्याः, ब्राह्मणाः, गौः, मंगलजन्तवः, शुभपक्षिणः, नगरजनपदानां श्रेष्ठाः, व्यापारीगणः च सह तेषां समुदायैः उपस्थिताः। एते तथा अन्ये बहवः, प्रमुदिताः, मधुरवदनाः, राज्ञः सह सभायाम् रामस्याभिषेकाय समागच्छन्। तस्मात् त्वं शीघ्रं नृपतेः समीपं गच्छ, यथा शुभे दिने पुष्ययोगे सम्प्राप्ते रामः राज्यं प्राप्नुयात् इति। एवं वचनं श्रुत्वा महाबलवान् सूतपुत्रः, नृपसिंहस्य स्तुतिं कृत्वा, राजमहालयं प्रविवेश। तत्र द्वारस्थाः राजपुरुषाः तं वृद्धं पुरुषं पूर्वमिव न निरोद्धुं शेकुः, सर्वे राजानं तोषयितुम् इच्छन्तः। स राजा समीपस्थः, तस्य स्थितिं विज्ञाय, प्रीतियुक्तैः वचोभिः स्तोतुं आरब्धवान्। ततः सुमन्त्रः, यथापूर्वं, राजमहालये, अञ्जलिं कृत्वा, भूमिपतिं स्तोतुं आरब्धवान्। यथा प्रभातकाले समुद्रः सूर्यस्योदयेन हृष्टः भवति, तथा त्वं हर्षेण सर्वान् प्रहर्षय। यथा मातलिः इन्द्रं सर्वराक्षसविजयीं तदा स्तुतवान्, तथा अहं त्वाम् बोधयामि। यथा वेदाः सहाङ्गोपाङ्गैः स्वयम्भुवं ब्रह्माणं बोधयन्ति, तथा अहं त्वां अद्य बोधयामि। यथा सूर्यः सोमेन सह आज बोधयति सुन्दरीं पृथिवीं, तथा अहं त्वां बोधयामि। उत्तिष्ठ महाबाहो, उत्सवमङ्गलैः कृत्यैः सह, मेरुशिखरस्थसूर्यवत् तेजसा विराजमानः भव। सोमः सूर्यश्च, ककुत्स्थकुलनन्दन, शिवः कुबेरः वरुणः अग्निः इन्द्रश्च, ते विजयं ददतु। शुभा रात्रिः अतीता, कार्यं कृतं, उत्तिष्ठ राजसिंह, परं कर्तव्यं कुरु। रामस्याभिषेकाय सर्वाणि उपकरणानि सिद्धानि, नगरवासिनः ग्राम्याः व्यापारीगणश्च अञ्जलिं कृत्वा तिष्ठन्ति। वसिष्ठोऽपि स्वयम् ब्राह्मणैः सह प्रतीक्षते, शीघ्रं आज्ञापय, राजन्, राघवस्याभिषेकम्। यथा गवां पालकविहीनाः, सेनायाः नायकविहीनाः, रात्रेः चन्द्रविहीनाः, गावः वृषविहीनाश्च भवन्ति, तथा राज्यं अपि राजानं अदृष्ट्वा भवेत्। एवं मृदुवचांसि अर्थयुक्तानि श्रुत्वा, राजा पुनः शोकसम्भ्रान्तः अभवत्। ततः सुतं स्मरन्, राजा सूतम् उवाच, हर्षरहितः। तस्य दुःखेन रक्तलोचनः, दीप्तिमान् धर्मात्मा, ऊर्ध्वं विलोक्य, वदति स्म—"नूनं तव वचोभिः पुनः हृदयं मम विदारितम्।" दुःखयुक्तं वचनं श्रुत्वा, राजानं च शोकार्तं दृष्ट्वा, सुमन्त्रः अञ्जलिं कृत्वा तस्मात् देशात् अपससार। यदा राजा शोकात् स्वयम् वक्तुं न शक्तः, तदा कैकेयी मन्त्रकुशलाः सुमन्त्रं प्रति वचनं प्राह। "सुमन्त्र, राजा रामस्याभिषेककामः, निशां निद्राहीनः, क्लान्तः, इदानीं निद्रां प्राप्तवान्। तस्मात् शीघ्रं गच्छ, राजपुत्रं रामं आनय, शुभं ते अस्तु, अत्र विचारस्य न आवश्यकता।" सुमन्त्रः उवाच—"कथं अहं गच्छेयम्, आर्ये, राजाज्ञां विना?" इत्येतत् मन्त्रिणः वचनं श्रुत्वा, राजा मन्त्रिणं प्रति वदति स्म—"सुमन्त्र, रामं द्रष्टुमिच्छामि; शीघ्रं तं सुन्दरं आनय।" इति शुभं सम्प्राप्तं मन्यमानः हृदयेन हर्षं प्राप। ततः राजाज्ञया सुमन्त्रः शीघ्रं हृष्टः निष्क्रान्तः, तया प्रेरितः सः शीघ्रं चिन्तयामास। "नूनं धर्मात्मा राजा रामं अभिषेकाय आह्वयिष्यति" इति सुमन्त्रः महोत्साहेन चिन्तयन्, राघवदर्शनकाङ्क्षी, महतीं अन्तःपुरां सरित्समुद्रवत् परित्यज्य, द्वारमण्डपं जनसमूहितं ददर्श। सः अग्रतः निर्गत्य, राजद्वारस्थितान् निरीक्ष्य, बहून् धनाढ्यान् नगरवासिनः समागतान् तत्र स्थितान् अपश्यत्। इति पंचदशसर्गस्य शृणु। अथ तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां, वेदविदः ब्राह्मणाः, राजपुरोहितेन सह, राजसभायाम् उपाविशत्। मन्त्रिणः सेनाग्रणयः नगरश्रेष्ठाश्च, सर्वे हृष्टमनसः राघवस्याभिषेकाय समागच्छन्।