शृणुत तु वयं, एषा कथा वल्मीकि रामायणस्य बालकाण्डे अष्टमसर्गः। यथा दाशरथः, महाबुद्धिः, धर्मात्मा च, पुत्रस्य अभिलाषया चिन्तयामास, तस्य वंशस्य स्थायित्वाय, तत्र न कश्चित् सुतः अस्ति। तदनन्तरं, तस्य मनसि विचारः जातः, "किमर्थं न अहं अश्वमेधयज्ञं कुर्यामि पुत्रार्थं?" इति। संकल्पितः सः धर्मराजः, सर्वेभ्यः प्रवीणमन्त्रिभ्यः सह यज्ञस्य आयोजनं कर्तुं मनः स्थिरं कृतवान्। तदनन्तरं, सः सुमन्त्रं, सर्वोत्तमं सल्लेखकं, उवाच, "त्वं शीघ्रं सर्वान् वृद्धान् च पुरोहितान् इह आगच्छतु।" ततः सुमन्त्रः शीघ्रं गत्वा सर्वान् वेदविदां समाहृतवान्। सः सूयज्ञं, वामदेवम्, जाबालिं, काश्यपं, वसिष्ठं च, अन्यान् च प्रमुखान् ब्राह्मणान् आमन्त्रयामास। तान् पूजयित्वा, धर्मात्मा दाशरथः सौम्यं वाक्यम् उक्तवान्, "अतः, अहं यज्ञं कुर्यामि यथा शास्त्राणि उपदिशन्ति। मम अभिलाषां कथं प्राप्नुयामि, इमां चित्तं युष्माकं विचारयताम्।" ते सर्वे ब्राह्मणाः, वसिष्ठेण नेतृत्वं कृत्य, राजा दाशरथस्य वाक्यं सम्मानितवन्तः, "सत्यं वदसि!" इति। तेषां सर्वाणां, अतीव प्रसन्नाः, दाशरथं उवाचः, "सामग्रीं संकलयतु, अश्वं च विमोचयतु।" "यज्ञभूमिः सरयू नदीस्य उत्तरतटं समर्पयतु। हे राजन्, त्वं निश्चितं पुत्रान् प्राप्स्यसि यथा त्वम् इच्छसि।" "यः धर्मात्मा संकल्पः त्वयि जातः पुत्रार्थं," इति ब्राह्मणानां वाक्यं श्रुत्वा राजा प्रसन्नः अभवत्। हर्षितदृष्टिभिः, राजा मन्त्रिभ्यः उवाच, "यज्ञस्य सर्वाणि आवश्यकानि इह समर्पयन्तु, वृद्धानां उपदेशनुसारं।" "पवित्रीकृतः अश्वः, तस्य उपाध्यायेन सह उचितरूपेण विमोचयतु; यज्ञभूमिः च सरयू नदीस्य उत्तरतटं समर्पयतु।" "शान्तिकर्माणि अपि विधिना च परम्परया क्रियन्ताम्; एषः यज्ञः यः कश्चन राजा कर्तुं शक्नोति, तस्मिन् न किञ्चित् दोषः भविष्यति, यः ज्ञाता ब्रह्मराक्षसाः सदा दोषं अन्वेष्टुम् इच्छन्ति।" "यदि यज्ञः उचितविधिना न कृतः, तर्हि यज्ञकर्तुः त्वरितं नाशः भविष्यति; अतः, मम यज्ञं नियमेन सम्पूर्णं कर्तव्यं।" "उचितरूपेण व्यवस्थाः क्रियन्ताम्," इति राजा उवाच; सर्वे मानिताः मन्त्रिभिः, "तथास्तु!" इति प्रत्युत्तरं ददुः। राजस्य वाक्यानि श्रुत्वा, द्विजाः, धर्मज्ञाः च राजा दाशरथं प्रोत्साहयन्ति। तदनन्तरं, अनुमतिं प्राप्य, ते सर्वे यथा आगतवन्तः, तदनन्तरं राजा मन्त्रिभ्यः उवाच, "यथा उपाध्यायैः उपदिश्यते, यज्ञं कर्तव्यं।" राजा, मन्त्रिभ्यः सह, स्वगृहं प्राविष्टः; तत्र प्रियपत्निभ्यः गत्वा, राजा—येषां हृदये प्रियः—उवाच, "तुमः पवित्रकरणं कुरुत; अहं पुत्रार्थं यज्ञं करिष्यामि।" तस्य अत्यन्तं प्रियवाक्यैः, तासां मुखानि चन्द्रकमलानि यथा शिशिरस्य अन्ते प्रकटितानि। अतः, शृणुत अब, नवमः अध्यायः वल्मीकि रामायणस्य बालकाण्डे। तत्र चारीकः राजा दाशरथं उपविवेश, "प्राचीनकाले यद्वृत्तं तद्विषये अहं ते कथयिष्यामि, यदहम् पुरातनकथायाः श्रुतवान्।" "एषः वर्णनं, यथा याजकाः उपदिशन्ति, अहं पूर्वं श्रुतवान्; वयोवृद्धः सनत्कुमारः एषां कथा कथितवान्।" "ऋषिणां साक्षात्कारे, हे राजन्, तव पुत्रस्य आगमनस्य विषये, कश्यपस्य पुत्रः विभाण्डकः इति ज्ञायते।" "तस्य पुत्रः ऋष्यश्रृङ्गः इति उपदिष्टः; सः सदा वनं प्राप्य, ऋषिभिः सह वसति।" "सः उत्तमः ब्राह्मणः, कदाचित् अन्यं न जानाति, सदा तस्य पितुः अनुसरणं करोति; महात्मा द्विविधं ब्रह्मचर्यं पालनं करिष्यति।" "एषः जनानां ज्ञातः, हे राजन्, चिरकालं ब्राह्मणैः कथ्यते; यथा सः एव यथाकालं वसति।" तस्मिन् समये, यदा सः पावकस्य पूजां करोति, तदा प्रख्यातः रोमपदः प्रसिद्धः अभवत्। "एकः महाबाहुः, अंगदेशस्य जनानां मध्ये प्रसिद्धः भविष्यति; किन्तु तस्य राजा द्वारा एकः भयंकरः विपत्तिः भविष्यति।" "सः ज्ञातीनां ब्राह्मणानां आह्वानं करिष्यति, उवाच च, 'त्वं यज्ञकर्मणि प्रवीणाः, जगतः च परम्पराणां ज्ञाताः।'" "मम उचितं नियमं च प्रायश्चित्तं च उपदिशताम्।" तस्मिन् राजा वाक्ये, सर्वे प्रमुखाः ब्राह्मणाः प्रत्युत्तरं ददुः। "हे राजन्, सर्वथा विभाण्डकस्य पुत्रं इह आगच्छतु।" "सः ऋष्यश्रृङ्गः, विभाण्डकस्य पुत्रः, वेदेषु प्रवीणः, इति, राजन्, तव कन्यां शान्तां विवाहं कुरुत, उचितविधिना च पूर्णतः।" तेषां वाक्यानां श्रुत्वा राजा चिन्तयामास, "कथं शक्तिमान् ऋषिं इह आनयामि?" इति। ततः, मन्त्रिभिः सह विचारयित्वा, राजा बुद्धिमान् तेषां पुरोहितानां च सन्देशं प्रेषयिष्यति, सम्मानपूर्वकं। किन्तु, राजा आज्ञां श्रुत्वा तेषां जनानां चित्तं दुःखितं जातं, तेषां च शिरः शिथिलं जातं, ते ऋषिं प्राप्य किमर्थं इति राजा प्रार्थयिष्यन्ति।