वसिष्ठः गुणसम्पन्नः शिष्यसमूहैः परिवृतः शीघ्रं यथावश्यकं द्रव्यसमूहं संहृत्य तस्मात् श्रेष्ठं नगरं प्रविष्टवान्। स नगरं प्रविष्टवान्, यत्र मार्गाः सिक्ताः सम्यक् समार्जिताः च सन्ति, शोभनपताकाभिः विभूषितम्, हृष्टसेवकैः पूर्णम्, विपणिभिः च बाजारैः समृद्धम्। तद् नगरं उत्सवसज्जं रामस्याभिषेकार्थं उत्सुकम्, सर्वत्र चन्दनागुरुधूपगन्धैः सुरभितम्। तं नगरं इन्द्रपुरीसमानं, वसिष्ठः महात्मा प्रविश्य, अन्तःपुरं विविधान् पताकाभिः विभूषितं ददर्श। तदन्तःपुरं नगरजनैः ग्रामजनैश्च आकुलम्, दण्डधारिभिः ब्राह्मणैः शोभितम्, उत्तमाश्वैः पूर्णम्, अत्युत्कृष्टमान्यत्वेन युक्तम्। तत्र प्रीतः वसिष्ठः, श्रेष्ठैः ऋषिभिः परिवृतः, समागतजनसमूहं व्यतीत्य अन्तःपुरं प्रविष्टः। तत्र सुमन्त्रम्, प्रसिद्धं सारथिं, नरसिंहस्य द्वारे निर्गच्छन्तं, मनःप्रसन्नं मन्त्रिणं ददर्श। वसिष्ठः बलवान् सुमन्त्रम्, सारथिपुत्रं, इदं उवाच—"शीघ्रं राज्ञे निवेदय कि अहं अत्र आगतः अस्मि।" "इह गङ्गाजलपूर्णाः कुम्भाः, समुद्रात् आगतानि सुवर्णपात्राणि, उदुम्बरद्रुष्टं पवित्रासनं च अभिषेकाय आगतम्। सर्वविधानि बीजानि, सुगन्धद्रव्याणि, विविधानि रत्नानि, मधु, दधि, घृतम्, लाजाः, कुशाः, पुष्पाणि, क्षीरं च अत्र सन्ति। अष्टौ सुन्दरीः कन्याः, उत्तमः मदोत्कटः गजः, चतुर्हययुक्तः शोभनः रथः, खड्गः, उत्तमधनुः च अत्र सन्ति।" "पुरुषैः सेवितं वाहनम्, चन्द्रसदृशः छत्रः, शुक्लचामरौ, सुवर्णकलशः अभिषेकाय। काकुद्मती गौरवर्णा सुवर्णशृङ्खलाभिः भूषिता गौः, चतुर्दंष्ट्रः सिंहः, श्रेष्ठः वानरः, महाबलः च अत्र। सिंहासनम्, व्याघ्रचर्म, यूपकाष्ठानि, हव्याग्निः, सर्वविधानि वाद्ययन्त्राणि, भूषणैः अलङ्कृता नार्यः च अत्र।" "आचार्याः, ब्राह्मणाः, गोमाता, शुभजन्तवः पक्षिणः च, नगरग्रामश्रेष्ठिनः, व्यापारीणः स्वसमूहैः सह अत्र। एते चान्ये च, हृष्टाः, मधुरवचनाः, राज्ञः सह समागताः रामाभिषेकाय।" "त्वं शीघ्रं महराजं प्रति गच्छ, शुभदिनसमये पुष्यनक्षत्रे संयोगे रामः राज्यं प्राप्नुयात्।" इति वचनं श्रुत्वा सारथिपुत्रः बलसम्पन्नः, राजसिंहं स्तुत्वा, अन्तःपुरं प्रविष्टः। तत्र द्वारस्थाः राजसेवकाः पूर्वं वृद्धं पुरुषं न निगृह्य, राजं प्रसादयितुम् इच्छन्तः। सुमन्त्रः राज्ञः समीपं स्थित्वा, तस्य स्थितिं ज्ञात्वा, परमसन्तोषवाक्यैः तं स्तोतुम् आरभत। ततः सुमन्त्रः पूर्ववत् राजमहलमध्ये, अञ्जलिं कृत्वा, भूमिपतिं स्तुत्वा उवाच— "यथा तेजस्वी समुद्रः सूर्यस्य उदयने हर्षं प्राप्नोति, तथा त्वं हर्षितहृदयः अस्मान् आनन्दं दातुम् अर्हसि। यथा मातलिः इन्द्रं सर्वासुरविजयीं प्रशंसति, तथा अहं त्वां जागारयामि। यथा वेदाः शाखोपवेदैः स्वयम्भुवं ब्रह्माणं जागारयन्ति, तथा अहं अद्य त्वां जागारयामि। यथा सूर्यः सोमेन सह आज सुन्दरीं पृथिवीं जागारयति, तथा अहं त्वां जागारयामि।" "उत्तिष्ठ महराजन्, उत्सवशुभक्रियाः कृताः, मेरुसंस्थितसूर्यसदृशः रूपेण दीप्तः भव। सोमः सूर्यः, ककुत्स्थवंशज, शिवः, कुबेरः, वरुणः, अग्निः, इन्द्रः च तव विजयम् ददातु।" "शुभा रात्रिः अतीता, कार्यं सम्पूर्णम्, जागारय, राजसिंह, चान्यं कर्तव्यं कुरु। सर्वे रामाभिषेकस्य यथायोग्यं कार्यं कृतम्; नगरजनाः, ग्रामजनाः, व्यापारीणः अञ्जलिं कृत्वा स्थिताः।" "साक्षात् वसिष्ठः ब्राह्मणैः सह प्रतीक्षते; शीघ्रं आज्ञापय, राजन्, रामस्य अभिषेकम्। यथा गोः गोपालेन विना, सेनायाः नायकविना, रात्रिः चन्द्रविना, गाः वृषभविना—तथा राज्यं राज्ञः अदर्शनं यत्र।" एवं सुमन्त्रस्य मधुरार्थयुक्तं वचनं श्रुत्वा, राजा पुनः शोकसम्भृतः अभवत्; ततः पुत्रं स्मृत्वा, राजा सारथिं प्रति विषण्णः वचनं उवाच। शोकसम्भृतनेत्रः, दीप्तः धर्मात्मा, ऊर्ध्वं दृष्ट्वा उवाच—"सुमन्त्र, तव वचनैः पुनः हृदयम् विदारितम्।" तस्य दुःखपूर्णं वचनं श्रुत्वा, राज्ञः विषण्णभावं दृष्ट्वा, सुमन्त्रः अञ्जलिं कृत्वा, तस्मात् स्थलात् किञ्चित् अपसृत्य स्थितः। तदा राजा दुःखात् स्वयम् वक्तुं न शशाक, कैकेयी मन्त्रकुशलाः सुमन्त्रम् उवाच— "सुमन्त्र, राजा रामाभिषेककामः रात्रिं निद्राहीनः श्रान्तः, इदानीं निद्रायाम् पतितः। अतः शीघ्रं गच्छ, सारथे, रामं उत्तमं आनय; शुभं ते भवतु, अत्र विचारः न आवश्यकः।" सुमन्त्रः उवाच—"कथं गच्छामि, आर्ये, राज्ञः आज्ञां न श्रुत्वा?" ततः मन्त्रिणः वचनं श्रुत्वा, राजा मन्त्रिणं प्रति उवाच— "सुमन्त्र, अहं रामं द्रक्ष्यामि; शीघ्रं सुमधुरं रामं आनय।" शुभं प्राप्तं मन्यमानः, हृदयेन हर्षितः अभवत्।