ततः कैकेय्या त्वरितः राजा, तीक्ष्णेन अंकुशेन पुनः पुनः अभिहतः शान्तः अश्वः इव, इदं वचनं उवाच। धर्मबन्धनैः बद्धः मे मनः मोहं प्राप्तम्; अहं धर्मनिष्ठं प्रियं ज्येष्ठं पुत्रं रामं द्रष्टुम् इच्छामि। शुभा रात्रिः व्यतीता, सूर्यः उदितः, तारेषु शुभसंयोगः जातः, योग्यः मुहूर्तः आगतः। तदा वसिष्ठः गुणसम्पन्नः शिष्यमण्डलैः परिवृतः शीघ्रं आवश्यकानि वस्तूनि संग्रह्य, अग्रे नगरं प्रविष्टः। स नगरं प्रविष्टवान्, यत्र मार्गाः सिक्ताः सम्यक् समार्जिताः, उत्तमध्वजैः शोभिताः, हृष्टैः परिचारकैः पूर्णाः, विपणिभिः विपुलसमृद्धाः च। नगरे रामस्याभिषेकार्थं महोत्सवायोजनैः समृद्धं, सर्वत्र चन्दनागुरुधूपगन्धैः सुरभितम्। स नगरं देवेन्द्रनगरस्य सदृशं, विविधध्वजैः अलङ्कृतं अन्तःपुरं दृष्टवान् वसिष्ठः। तत्र नगरवासिभिः ग्रामवासिभिः च समाकीर्णं, दण्डधारिभिः ब्राह्मणैः शोभितं, श्रेष्ठाश्वैः पूर्णं, अतिविशिष्टं अन्तःपुरं प्रविष्टवान्। तत्र वसिष्ठः, प्रमुदितः, श्रेष्ठैः ऋषिभिः परिवृतः, समवेतैः जनैः मध्ये गच्छन्, सुमन्त्रं नाम प्रसिद्धं सारथिं द्वारात् निर्गच्छन्तं दृष्टवान्। तदा महाबलः वसिष्ठः तं सारथिपुत्रं इदं वचनं अब्रवीत्— "शीघ्रं नृपं विज्ञापय, मम आगमनं निवेदय। गङ्गाजलकलशाः, समुद्रजनितं सुवर्णपात्रं, उदुम्बरकाष्ठासनं च अभिषेकाय आगतम्। सर्वविधानि बीजानि, गन्धद्रव्याणि, रत्नानि, मधु, दधि, घृतं, लाजाः, कुशाः, पुष्पाणि, क्षीरं च सर्वं उपस्थितम्। अष्टौ सुन्दरीः कन्याः, उत्तमः मदोत्कटः गजः, चतुर्हययुक्तः रथः, खड्गः, उत्तमधनुः च। पुरुषैः सेवितं वाहनं, चन्द्रसदृशं छत्रं, शुक्लचामरौ, सुवर्णकलशः अभिषेकाय। काकुद्गो, श्वेतवर्णः, सुवर्णमालया अलङ्कृतः; चतुर्दंष्ट्रः सिंहः, वानरश्रेष्ठः, महाबलः। सिंहासनं, व्याघ्रचर्म, यूपकाष्ठानि, हवनाग्निः, सर्वविधानि वाद्ययन्त्राणि, भूषणवतीः महिलाः। आचार्याः, ब्राह्मणाः, गोमाता, शुभपशुपक्षिणः, नगरग्रामश्रेष्ठिः, व्यापारीगणः च। एते च अन्ये च, प्रमुदिताः, सौम्यवाचः, राज्ञः सह समागताः रामाभिषेकाय। शीघ्रं नृपं गच्छ, शुभदिने पुष्यनक्षत्रे संयोगे रामः राज्यं प्राप्नुयात्।" एवं वचनं श्रुत्वा, महाबलः सारथिपुत्रः, नृपश्रेष्ठं स्तुत्वा, अन्तःपुरं प्रविष्टः। तत्र द्वारस्थाः राजपरिचारकाः, पूर्वोक्तं वृद्धं न रोद्धुं शक्ता, राजानं तुष्टुम् इच्छन्तः। स राजा समीपस्थः, तस्य स्थितिं ज्ञात्वा, अत्युत्तमं वचनं स्तुत्यं भाषितवान्। तत्र सुमन्त्रः, पूर्ववत्, राजप्रासादे, अञ्जलिं कृत्वा, भूमिपतिं स्तुत्वा उवाच— "यथा तेजस्वी समुद्रः सूर्यस्य उदयने हर्षितः भवति, तथा त्वं हर्षितहृदयः अस्मान् आनन्दय। इदानीं मातलिः इन्द्रं सर्वदानवविजयीं स्तुत्वा उत्तिष्ठति, तथा अहम् अपि त्वां जागारयामि। यथा वेदाः शाखाविद्याभिः स्वयम्भूः ब्रह्माणं जागारयन्ति, तथा अद्य अहं त्वां जागारयामि। सूर्यः चन्द्रः च पृथिवीं जागारयतः, तथा अहं त्वां जागारयामि। उत्तिष्ठ महराजन्, महोत्सवैर् शुभक्रियाभिः कृतैः, मेरुशिखरस्थसूर्यसदृशः दीप्तिमान् भव। सोमः सूर्यः, ककुत्स्थवंशजः, शिवः, कुबेरः, वरुणः, अग्निः, इन्द्रः च, ते विजयम् ददतु। शुभा रात्रिः व्यतीता, कार्यम् सम्पूर्णम्; उत्तिष्ठ नृपश्रेष्ठ, परं कर्तव्यं कुरु। रामस्याभिषेकस्य सर्वं सम्यक् व्यवस्थितम्; नगरवासिनः, ग्रामजनः, व्यापारीगणः च अञ्जलिं कृत्वा स्थिताः। वसिष्ठः स्वयम् ब्राह्मणैः सहितः प्रतीक्षते; शीघ्रं आज्ञापय, राजन्, रामाभिषेकम्। यथा गोः बिना गोपालः, सेना बिना नायकः, रात्रिः बिना चन्द्रः, गोः बिना वृषभः— तथा राज्यं भवति, यत्र नृपः न दृश्यते।" एवं सौम्यं अर्थयुक्तं वचनं श्रुत्वा, राजा पुनः शोकवशं प्राप्तः। तदा पुत्रं स्मृत्वा, राजा, हर्षरहितः, सारथिं उवाच। शोकविह्वलः, धर्मनिष्ठः, रक्तनेत्रः, राजा उन्नम्य अब्रवीत्— "सारथे, तव वचनेन पुनः मे हृदयम् विदारितम्।" शोकपूर्णं वचनं श्रुत्वा, राजानं दुःखितं दृष्ट्वा, सुमन्त्रः अञ्जलिं कृत्वा, तस्मात् स्थलात् किंचित् अपाक्रम्य स्थितः। राजा दुःखात् स्वयम् वक्तुं अशक्तः सन्, तदा कैकेयी, मन्त्रकुशलः, सुमन्त्रं उवाच। "सुमन्त्र, राजा रामाभिषेकस्य अभिलाषेण रात्रिं निद्रारहितः, क्लान्तः, इदानीं निद्रायाः वशं गतः।" एवं रामायणस्य अयं प्रसंगः, धर्मनिष्ठे राज्ञः दुःखसङ्कटे, रामाभिषेकस्य शुभायोजनाय, वसिष्ठसहितैः ब्राह्मणैः, नगरग्रामजनैः च, सर्वे समागताः।