तदा तस्य राज्ञः हृदयम् आकुलितम् अभवत्, मुखं च विवर्णम्, स च रथचक्रयोः मध्ये युक्तः अश्वः कम्पमान इव दृष्टः। तस्य नेत्रे क्लिष्टे, दृष्टुम् अशक्त इव, स राजा कठिनेन धैर्येण आत्मानं संयम्य कैकेय्यै इदं वचनम् अब्रवीत्— "रजनि गता, देवी, सूर्यः चोदयमानः; नूनं जनाः माम् अभिषेकार्थम् शीघ्रं प्रेरयिष्यन्ति। सर्वे च अभिषेकद्रव्याणि रामस्य सिद्धानि; स रामः ममोदककर्म यथा मृतस्य कुर्यात्। यदि त्वं रामस्य अभिषेकं विघ्नयिष्यसि, त्वं च तव पुत्रः च ममोदककर्म न कुर्यातां, पापचारिणि। अद्य अहं तान् जनान् द्रष्टुं न शक्नोमि, येषां पूर्वं प्रमुदितानि मुखानि दृष्टानि; ते खिन्नचित्ताः दुःखिता भवन्ति।" एवं वदतः तस्य महात्मनः राज्ञः सा शुभा रात्रिः चन्द्रतारकाभिरलङ्कृता समाप्ता। तदा कैकेयी पापाचारिणी, कोपसमन्विता, तीक्ष्णैः वाक्यैः पुनः राजानम् अब्रवीत्— "किं त्वं, राजन्, विषशरान् इव एतानि वचनानि भाषसे? त्वं शीघ्रम् आत्मजं रामं आह्वय, न विलम्बः कार्यः। मम पुत्रं सिंहासनस्थं कुरु, रामं च वनं प्रेषय, मां च सपत्नीर् मुक्तां कुरु; तदा तव धर्मः सम्यक् स्यात्।" तदा स राजा, कैकेय्या प्रेरितः, तीक्ष्णेन अंकुशेन पुनः पुनः ताडितः शिष्टः अश्व इव, इदं वचनम् उवाच— "धर्मबन्धनैः बद्धः मम मनः मोहं गतं; अहम् इच्छामि धर्मनिष्ठं प्रियं ज्येष्ठं रामं द्रष्टुम्।" तदा शुभा रात्रिः यदा अतीता, सूर्यः उदितः, तारा योगतः स्थिताः, शुभः मुहूर्तः प्राप्तः— तदा वसिष्ठः गुणसम्पन्नः शिष्यमण्डलसमन्वितः शीघ्रं सर्वाणि अभिषेकद्रव्याणि संगृह्य अग्रे नगरीम् प्रविवेश। तेन नगरी प्रविष्टा या रजःसिक्तशुद्धमार्गा, शुभध्वजाभिः विभूषिता, हृष्टजनसमाकीर्णा, विपणिविपुलसंपन्ना आसीत्। सा पुरी रामस्य अभिषेकोत्सवेन समुत्सुका, सर्वत्र चन्दनागुरुधूपगन्धैः सुरभिः, शोभनैः अलङ्कृताभिः विभूषिता। स वसिष्ठः तां पुरीं देवराजपुरीमिव अतिवर्त्य, अन्तःपुरं बहुध्वजोपेतं ददर्श। तदन्तःपुरं नगरजनपदजनसमाकीर्णम्, दण्डिनां ब्राह्मणानां शोभितम्, उत्तमाश्वैः पूर्णम्, मान्यतमम् आसीत्। सन्तुष्टः स वसिष्ठः महर्षिसंघपरिवृतः तत्र समवेतान् जनान् अतिक्रम्य प्रविवेश। तत्र सुमन्त्रम् नाम सुविख्यातं सारथिं, नरसिंहस्य द्वारात् निर्गच्छन्तं, प्रियदर्शनं मन्त्रिणं ददर्श। तं स वसिष्ठो महाबलः सारथिपुत्रं इदं वचनम् उवाच— "शीघ्रं राजानं विज्ञापय यत् अहम् अत्र आगतः। गङ्गाजलस्य कुम्भाः, समुद्रसमुत्थानि सुवर्णपात्राणि, उदुम्बरकाष्ठासनं च अभिषेकाय उपस्थापितम्।" "सर्वविधानि बीजानि, सुरभिद्रव्याणि, विविधानि रत्नानि, मधु, दधि, घृतम्, लाजाः, कुशाः, पुष्पाणि, क्षीरं च अत्र। अष्टौ सुशोभनाः कन्याः, उत्तमः मदोत्कटः गजः, चतुर्हययुक्तः रथः, खड्गः, उत्तमः धनुः च।" "मनुष्यैः सेव्यमानं वाहनम्, चन्द्रसदृशः छत्रम्, श्वेतचामरद्वयं, सुवर्णकलशः च अभिषेकाय। ककुद्मान् गौरवर्णः सुवर्णश्रृङ्खलाभूषितः वृषभः, चतुर्दंष्ट्रः सिंहः, वानरश्रेष्ठः महाबलश्च।" "सिंहासनम्, व्याघ्रचर्म, समिधः, हव्याग्निः, सर्वविधानि वाद्ययन्त्राणि, भूषणवतीः स्त्रियः च।" "आचार्याः, ब्राह्मणाः, कामधेनवः, शुभमृगपक्षिणः, नगरजनपदश्रेष्ठाः, व्यापारीगणः च। एते चान्ये च बहवः, प्रमुदिताः, सौम्यवचनाः, रामस्य अभिषेकाय राज्ञः सह समागता।" "त्वं शीघ्रं राजानं गच्छ, यथा शुभे दिने पुष्ययोगे रामः राज्यं लभेत।" इति। एवं श्रुत्वा सारथिपुत्रः महाबलः, राजसिंहस्य कीर्तिं स्तुवन्, अन्तःपुरं प्रविवेश। तत्र द्वारस्थाः राजपुरुषाः तं वृद्धं पुरुषम् अचिरं निवारयितुं अशक्ता, राजानं तुष्टुम् इच्छन्तः। स राजा समीपे स्थित्वा तस्य स्थितिं ज्ञात्वा, परितोषेण उत्तमवाक्यैः स्तोतुं आरब्धवान्। सुमन्त्रः तदा, यथा पूर्वम्, राजमहले, अञ्जलिं कृत्वा, पृथिव्याः नाथं स्तोतुं आरब्धवान्— "यथा तेजस्वी समुद्रः सूर्यस्य उदयने हृष्यति, तथा त्वं हर्षेण अस्मान् मोदयेः।" "यथा मातलिः सुरान् जित्वा इन्द्रं स्तौति, तथा अहम् अपि त्वां बोधयामि।" "यथा वेदाः शाखावितानाः स्वयम्भुवं ब्रह्माणं बोधयन्ति, तथा अहम् अद्य त्वां बोधयामि।" "यथा सूर्यः सोमेन सह अद्य शोभनां पृथिवीं बोधयति, तथा अहम् त्वां बोधयामि।" "उत्तिष्ठ महाबाहो, उत्सवसम्भृतकृत्यः, मेरुशिखरस्थसूर्यवत् तेजसा शोभमानः।" "सोमः सूर्यः ककुत्स्थ, शिवः कुबेरः वरुणः अग्निः इन्द्रः च, त्वां विजयं ददातु।