कैकेयी पुनः दृढनिश्चया नृपतेः समीपे प्रणयपूर्वकमिदमुवाच— "यदि त्वं, आर्य, मम प्रतिज्ञां न पूरयिष्यसि, तर्हि तव पुरतः परित्यक्त्वा प्राणान् त्यक्ष्यामि।" एतदाकर्ण्य राजा कैकेय्याः कठोरैः वचोभिः प्रेरितः, इन्द्रेण निर्मिते पाशे बलिरिव, तस्या बन्धनान्न मुक्तुम् अशक्तः। तस्य हृदयं विक्षिप्तमभवत्, मुखं च शुष्कवर्णमिव, युक्तः अश्व इव रथयोरन्तराले कम्पमानः सञ्जातः। दृष्टिहीनः स राजा, दुःखेन धैर्यं समालम्ब्य, कैकेयीमिदमुवाच— "निशा गता, देवि, सूर्यश्चोदयते; नूनं जनाः मां रामस्याभिषेकाय शीघ्रं प्रेरयिष्यन्ति। सर्वे चाभिषेकसामग्रीः सज्जीकृत्य, रामः ममोदककर्म करोतु मृतवत्। यदि त्वं, दुष्टचारिणि, रामस्याभिषेकं विघ्नयिष्यसि, तर्हि त्वं पुत्रसहिताऽपि ममोदककर्म न कुर्याः। अद्य तु, येषां पुरा प्रमुदिताननानि दृष्ट्वा सुखमवाप्नवम्, तेषां जनानां दुःखितमुखानि दृष्ट्वा अहं न शक्नोमि तान् समागन्तुम्।" एवं महात्मा राजा विलपति स्म, शुभा निशा चन्द्रतारागणैः शोभिता समाप्ता। तदा कैकेयी, पापकर्मणा, पुनः क्रोधवशेन कटुवचनानि कुर्वन्ती राजानमुवाच— "किमेतानि विषशल्यसमानि वाक्यानि भाषसे, राजन्? त्वं शीघ्रं रामं आह्वय। मम पुत्रं सिंहासने स्थापय, रामं वनं प्रेषय, प्रतिद्वन्द्विभ्यः मां विमुक्तां कुरु—एवमधर्मः सम्पूर्णः स्यात्।" ततः कैकेय्याः कठोरवचोभिः प्रेरितः राजा, तीक्ष्णशल्येन तुद्यमान इव श्रेष्ठोऽश्वः, विवशः इदं वचनमुवाच— "धर्मपाशैर्बद्धोऽहं, मनो मम मोहाविष्टम्; मम प्रियतमं ज्येष्ठपुत्रं धर्मशीलं रामं द्रष्टुमिच्छामि।" यदा शुभा निशा अतीता, सूर्यः समुत्थितः, तारा योगे स्थिताः, शुभक्षणमुपस्थितम्, तदा वसिष्ठः गुणसम्पन्नः शिष्यगणैः परिवृतः शीघ्रं सर्वसामग्रीः संगृह्य प्रवरां पुरीमविवेश। स तां पुरीं, यत्र राजमार्गाः सिक्ताः सम्यक् समुल्लिखिताः, पताकाभिः शोभिताः, प्रमुदितजनैः परिपूर्णाः, विपणिभिः समृद्धाः, प्रविश्य, उत्सववेषेण विभूषितां रामाभिषेकोत्सुकां, चन्दनागुरुधूपगन्धैः सुरभिं, इन्द्रपुरीमिव शोभमानां ददर्श। तत्र वसिष्ठः अन्तःपुरद्वारमुपेत्य, नानापताकाभिः शोभितं, नगरवासिभिः ग्रामजनैः च समाकीर्णं, दण्डिनां ब्राह्मणैः शोभितं, श्रेष्ठाश्वैः पूरितं, सत्कारार्हं, सन्तुष्टः प्रविवेश। तत्र सुमन्त्रं रथकारपुत्रं प्रसिद्धं सारथिं, नरसिंहस्य द्वारे निर्गच्छन्तं, दर्शनीयमन्त्रिणं ददर्श। स महातेजाः वसिष्ठः तमुवाच— "त्वं शीघ्रं राजानं विज्ञापय यदहमत्रागतम्।" "त्र्यः कुम्भाः गङ्गाजलयुक्ताः, समुद्रसमुत्थितानि सुवर्णपात्राणि, उदुम्बरदर्भासनं च अभिषेकाय समुपस्थितम्। सर्वविधानि बीजानि, गन्धद्रव्याणि, रत्नानि, मधु, दधि, घृतं, लाजाः, कुशा, पुष्पाणि, दुग्धं चात्र। अष्टौ कन्याः, एकः मदोन्मत्तगजः, चतुर्हययुक्तः रथः, खड्गः, उत्तमधनुः च।" "नरैः सेव्यमानं वाहनं, चन्द्रसदृशं छत्रं, श्वेतचामरं, सुवर्णकलशः च। ककुद्युक्तः गौरवर्णः गवयः, सुवर्णकण्ठाभरणः, चतुर्दंष्ट्रः सिंहः, श्रेष्ठः कपिः, बलसम्पन्नः।" "सिंहासनं, व्याघ्रचर्म, समिधः, अग्निः, सर्वविधानि वाद्ययन्त्राणि, भूषणवत्यः स्त्रियः। आचार्याः, ब्राह्मणाः, सुरभयः, शुभपशुपक्षिणः, नगरग्रामश्रेष्ठिनः, व्यापारीगणः च। एते चान्ये च बहवः प्रसन्नवदनाः, रामाभिषेकाय समागताः। त्वं शीघ्रं नृपतिं गच्छ, यथा पुण्ये दिने पुष्ययोगे रामः राज्यं प्राप्नुयात्।" एवमुक्त्वा सारथिपुत्रः, बलसम्पन्नः, राजर्षिं स्तुवन्, राजगृहं प्रविवेश। तत्र द्वारस्थाः राजपुरुषाः, तं पूर्ववयोवृद्धं वारयितुं अशक्ताः, राजानं तुष्टुमिच्छन्तः, अन्तःपुरं प्रविश्य, राजानं समीपं गत्वा तस्यावस्थां विज्ञाय, सन्तुष्टवाक्यैः स्तोतुं प्रचक्रमुः। सुमन्त्रः तत्र राजगृहे, यथापूर्वं, अञ्जलिं कृत्वा, पृथिव्याः पतिं स्तुत्वा, "यथा तेजस्वी समुद्रो भास्करस्योदयेन हृष्यति, तथा त्वं हर्षितचित्तः अस्मान् सुखय। यथा मातलिः सर्वासुरविजयीन्द्रं स्तौति, तथा अहं त्वां बोधयामि। यथा वेदाः शाखाविज्ञानैः स्वयम्भुवं ब्रह्माणं बोधयन्ति, तथा अहं त्वां अद्य बोधयामि। यथा सूर्यश्चन्द्रेण सह आज सुन्दरीं पृथिवीं बोधयति, तथा अहं त्वां बोधयामि।" इति।