रामः सह गुहेन लक्ष्मणेन सीतया च बहुविधजलसमृद्धान् नद्यः तीर्त्वा वनं प्रविवेश। ततः भरद्वाजस्य निर्देशेन चित्रकूटं समुपेत्य तत्र त्रयः सुखमासीत्, रममाणाः वन्ये वासे। चित्रकूटे तु ते देवगन्धर्वसमाः सुखेन वसन्ति स्म; तत्र रामे निवसति, तस्य पितरं पुत्रशोकः पीडयामास। दशरथो राजा पुत्रवियोगदुःखेन स्वर्गं जगाम; तस्मिन्नुपरते वसिष्ठप्रमुखैः द्विजातिभिः प्रेरितः भरतः राज्याभिषिक्तोऽपि न राज्ये रतिमगच्छत्। स वीरः रामपादप्रसादकाम्यया वनं जगाम। महात्मनं सत्यपराक्रमं रामं समुपेत्य भरतः सस्नेहम् उचितेन विनयेन निवेदयामास। स रामं प्रत्युवाच—“त्वमेव राजा, धर्मवित्” इति। रामः तु महायशाः, परमदानशीलः, सौम्यवदनः, पितुः शासनमनुस्मरन् राज्यं न प्रतिजग्राह; तस्य पादुकाः एव पुनः पुनः राज्याय न्यधात्। ततो ज्येष्ठभ्राता भरतं प्रत्यादेशयामास प्रत्यागमनाय; अपूरितमनोरथोऽपि भरतः रामपादौ प्रणम्य प्रतिनिवर्तितः। नन्दिग्रामे धर्मात्मा सत्यवादी जितेन्द्रियः भरतः रामागमनपर्यन्तं राज्यं पालयामास। रामः तु नगरजनानागतम् अवगम्य, एकचित्तः दण्डकारण्यम् प्रविवेश। महदरण्यं प्रविश्य, पद्मलोचनः रामः विराधराक्षसं हत्वा शरभङ्गमृषिं ददर्श। सुतिक्ष्णमगस्त्यं च तस्य च भ्रातरं सन्ददर्श; अगस्त्यस्य वचनेन रामः इन्द्रधनुः प्राप्तवान्। स हृष्टः खड्गं च अक्षय्यशरान् च लब्ध्वा, वनवासे वनेवासिभिः सह रामः तत्र वसति स्म। तत्र सर्वे मुनयः राक्षसानाम् असुराणां च विनाशार्थम् रामं समुपेत्य शरण्यम् अपश्यन्; तेषां विनाशाय प्रतिज्ञां दत्तवान्। दण्डकारण्ये अग्निसमानान् मुनीन् रक्षांसि संग्रामे हन्तुम् प्रतिजज्ञे। तत्र वसतः तस्य, रूपान्तरकुशलां शूर्पणखां राक्षसीं विकृतां चकार; सा जनस्थाननिवासिनी आसीत्। ततो शूर्पणखावचनात् खरत्रिशिरस्दूषणादयः सर्वे राक्षसाः प्रेरिताः। तेषां अनुयायिभिः सह तान् राक्षसान् रामः तस्मिन् वने जनस्थानवासिषु निवसन् संग्रामे निजघान। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः निहता अभवन्; तेषां वधं निशम्य, रावणः कोपेन समाक्रान्तः। स मारीचाख्यं राक्षसं मित्रत्वाय समुपेयाय; मारीचः पुनः पुनः निवर्तयामास, किन्तु रावणः तद्वचनं न शृणोति स्म। मारीचः रावणं प्रति—“न शक्यः स वीरः तव प्रतिकर्तुम्”—इत्युक्त्वा अपि, रावणः दैववशात् तद्वचनम् अवज्ञाय, मारीचेन सह तदाश्रमं जगाम। तत्र मायया तौ राजपुत्रौ दूरं नीत्वा, रावणः रामस्य भार्यां जहार; ततो जटायुषं गृध्रम् हत्वा, सीताहरणं श्रुत्वा रामः दुःखेन संतप्तः विलपन्, विक्षिप्तेन्द्रियः, तं गृध्रं जटायुम् अग्निसंस्कारं चकार। सीतां विचिन्वन् रामः भीमं विकृताकृतिं कबन्धं राक्षसं ददर्श। तं हत्वा, बाहुसम्पन्नः रामः तस्य शरीरं दग्ध्वा, स्वर्गं गतस्य कबन्धस्य वचनात् शबरीम् ऋषिकन्यां श्रुतवान्। कबन्धः रामं प्रति—“धर्मनिष्ठां शबरीं गच्छ” इति उक्त्वा, स राघवः शत्रुसूदनः प्रभामान् शबरीं समुपेयाय। शबर्या यथाविधि पूजितः रामः, दशरथात्मजः, पम्पासरस्तीरे हनूमन्तं वानरं समागच्छत्। हनूमद्वचनेन स सुग्रीवं ददर्श; रामः सर्वं सुग्रीवाय निवेदयामास। आद्यादारभ्य विशेषतः सीतायाः विषये यथावत् आख्यातवान्; सुग्रीवः अपि सर्वं रामकथां शृणोति स्म। तत्राग्निसाक्षिकं मैत्रीं कृत्वा, हृष्टः सुग्रीवः रामस्य शत्रुभावं निवेदयामास। सुग्रीवः दुःखार्तः स्नेहयुक्तः रामाय सर्वं व्याहरत्; ततः रामः वालीवधाय प्रतिज्ञां दत्तवान्। तत्र सुग्रीवः वालिनः बलं रामाय आख्यातवान्; स राघवस्य वीर्ये सन्देहं चकार। तस्य विश्वासाय सुग्रीवः दुन्दुभेः महाकायं पर्वतसन्निभं दर्शयामास। महाबाहुः रामः स्मितपूर्वं तदवलोक्य, पादाङ्गुष्ठेन दश योजनानि प्रक्षिप्य चकार। पुनः एकेन महाशरेण सप्त सालान् गिरिं भूमिं च विदार्य, विश्वासं जनयामास। ततः तुष्टः विश्वस्तः सुग्रीवः रामेण सह किष्किन्धागुहां जगाम। तत्र सुवर्णवर्णः वानरश्रेष्ठः सुग्रीवः निनादं चकार; तस्य महाशब्देन वानरेश्वरः वाली निर्गतः। तारया मन्त्रं कृत्वा, वाली सुग्रीवं समागच्छत्; तत्र रामः एकेन बाणेन वालिनं निपातितवान्।