इक्ष्वाकुवंशसम्भूतं पुत्रशोकविह्वलमपस्मृतं भूमौ पतितं विक्रन्दमानं नृपतिं दृष्ट्वा कैकेयी तं वचनमब्रवीत्। सा तं राजानं प्रव्राज्यापराधं कृत्वा, प्रतिश्रुत्य मयि प्रतिज्ञां कृत्वा, किं भूमौ पतितः शेतेति प्राह; त्वं प्रतिज्ञाय यथाव्रतमवस्थितः स्थातव्यः। धर्मज्ञैः सत्यमेव श्रेष्ठं धर्ममाहुस्ति; सत्यनिष्ठया त्वां धर्मानुसारिणं कर्तुमहमुपप्रेरयामि। प्रतिज्ञां कृत्वा शिबिराजो भूतलेश्वरः श्येनाय स्वशरीरमददात्, तेन च सः परमां गतिं प्राप। तथा दीप्तिमानलर्कोऽपि विप्रप्रार्थितः स्वचक्षुषी ददौ, निचलः सन्, न चाकामः। सत्यबन्धनात्स्वल्पसीम्नि स्थितो नदीपतिरपि स्वतीरं नातिक्रामति, सत्यप्रतिज्ञतया। एकं सत्यमेव नित्यम्; तस्मात्सत्ये धर्मः प्रतिष्ठितः। वेदानां नित्यत्वं सत्येन, सत्येनैव परमं गम्यते। यदि तव धर्मे मनः स्थितम्, तर्हि सत्ये तिष्ठ; मया यः वरः याचितः स फलं प्राप्नुयात्, त्वं च वरदः। धर्मस्य हेतोः मम च प्रेरणया रामं प्रव्राजय; एतद्वाक्यं त्रिः वदामि। यदि त्वं मम प्रतिज्ञां न पालयसि, तर्हि त्वत्साक्षात्त्यक्त्वा मम जीवितं त्यजामि। एवमवस्थायामनन्यया कैकेय्या प्रेरितः राजा तस्या बन्धनाद्विमुक्तुं न शशाक, यथैव बलेः इन्द्रनिर्मितपाशात् मोचनं नाभवत्। तस्य हृदयं विक्षिप्तम्, मुखं विवर्णम्, स युक्तश्चक्रयोर्मध्यगतोऽश्व इव कम्पमानः। दृष्टिपथेन बाधितः, दृष्टुमिवाशक्तः, राजा कष्टेन धैर्यं समालम्ब्य कैकेयीमिदं वचनमुवाच। "अतीता रात्रिः, देवि, सूर्य उदयते; नूनं जनाः मां रामाभिषेकाय त्वराम्युपयास्यन्ति। सर्वे रामाभिषेकसामग्रीः संनद्धाः; रामः मम मृतस्योदककर्म करोतु। त्वं च तव पुत्रश्च, यदि रामाभिषेकं वारयथः, ममोदककर्म न कुर्याथः, पापचारिणि। अद्य अहं जनानां मुखानि न द्रष्टुं शक्नोमि; यान्यहं पूर्वं हृष्टानि दृष्टवान्, तानि भग्नसुखानि शोकपरायणानि भविष्यन्ति।" एवं महात्मना राज्ञा भाषमाणे सा शुभा रात्रिः शशाङ्कतारकाभिरलङ्कृता समाप्ता। ततो दुष्टाचारिणी कैकेयी पुनः क्रोधात्कोपसंयुक्ता, वाक्यविशारदा, राजानं तीक्ष्णैर्वचोभिरभ्यभाषत। "किं त्वमेतानि विषदिग्धबाणसमानि वचनानि भाषसे, राजन्? शीघ्रं रामं आहूय प्रेषय। मम पुत्रं सिंहासनस्थं कुरु, रामं वनं प्रेषय, मां च सपरिषदं सपत्नमुक्तां कुरु; तदा तव धर्मः सिध्यति।" एवं कैकेय्याः प्रेरणया, शस्त्रप्रहारैः पुनः पुनः तुद्यमान इव कुलीनः अश्वः, राजा दुःखविह्वलः इदं वचनमुवाच— "धर्मबन्धनैः बद्धमम मनः नष्टम्; धर्मरतं प्रियं ज्येष्ठं पुत्रं रामं द्रष्टुमिच्छामि।" ततः शुभायां रात्र्यां अतीतायां, सूर्ये उदिते, तारेषु शुभयोगे, युक्ते क्षणे— वसिष्ठः गुणसम्पन्नः शिष्यसमेतः शीघ्रं सर्वसामग्रीः संनियुज्य, प्रवरां पुरीं प्रविवेश। स तां पुरीं यत्र राजमार्गाः सिक्ताः सम्यक्समृद्धाः, पताकाभिरलङ्कृता, हृष्टजनसमाकीर्णा, व्यावसायिकैः समृद्धा, प्रविवेश। सा पुरी रामाभिषेकोत्सवेन समाकुला, सर्वत्र चन्दनागुरुधूपगन्धैः सुरभिः, हृष्टजनसमावृता। स वसिष्ठः तां देवानगर्यां सदृशीमिन्द्रपुरीं प्रविश्य, नानापताकाभिरलङ्कृतं अन्तरमहालयं ददर्श। तत्र नगरजनपदसमावृतं, दण्डिनां ब्राह्मणानां शोभितं, श्रेष्ठाश्वसमाकीर्णं, पूजितं महालयं प्रविवेश। स तत्र महात्मा वसिष्ठः, प्रमुदितः, श्रेष्ठैः ऋषिभिः परिवृतः, समाजं विहाय, अन्तरमन्दिरं प्रविवेश। तत्र सुमन्त्रं नाम प्रसिद्धं सारथिं, नरसिंहस्य द्वारात् निर्गच्छन्तं, मनोहरं मन्त्रिणं ददर्श। स वसिष्ठः महाबलः, तं सूतपुत्रं कुशलं वाक्यं उवाच— "शीघ्रं राजानं वद मामिह आगतम्। एषा गङ्गाजलपूर्णा कुम्भाः, समुद्रसमानीय सुवर्णपात्राणि, उदुम्बरासनं च अभिषेकाय।" "सर्वविधानि बीजानि, गन्धान्, नानाविधरत्नानि, मधु, दधि, घृतम्, लाजाः, कुशा, पुष्पाणि, दुग्धं चात्र सन्निहितम्।" "अष्टौ सुशोभनाः कन्याः, उत्तमः मदोत्कटः हस्ती, चतुर्हययुक्तः रथः, खड्गः, उत्तमं धनुः चात्र।" "पुरुषैः सेव्यमानं वाहनं, शशिसदृशं छत्रं, श्वेतचामरयोः, सुवर्णकलशश्च अभिषेकाय।" "स्वर्णशृङ्खलाभूषितः गौरः ककुद्मानृषभः, चतुर्दंष्ट्रः सिंहः, वानराणां श्रेष्ठः महाबलः चात्र।" "सिंहासनं, व्याघ्रचर्म, समिधः, हविर्द्रव्यं, सर्वविधानि वाद्ययन्त्राणि, भूषणवतीः स्त्रियश्चात्र।" "आचार्याः, ब्राह्मणाः, पुण्यगावः, शुभमृगपक्षिणः, नगरजनपदश्रेष्ठाः, व्यापारीगणश्चात्र समागताः।" एवं स तत्र सर्वसामग्रीभिः युक्तः वसिष्ठः, अभिषेकाय सर्वं संनियुज्य, राजवेश्मनि प्रविश्य, सर्वान् जनान् समागतान् ददर्श।