तदा दयालुश्च स्नेहशीलश्च राजा दशरथः कैकेयीं युवतीं समुपसृत्य प्रार्थयामास—"मम प्रिये, त्वं करुणामयी; अतः मयि प्रसादं कुरु। त्वया प्रसन्नया रामः अक्षय्यं राज्यं प्राप्नुयात्।" पुनः सः राजा तां विशालाक्षीं कैकेयीं उवाच—"कृष्णपक्ष्मा रामः राज्यं लभेत। एवं त्वं परमं यशः प्राप्स्यसि। सुश्रोणि, सुमुखि, एतद् मम, रामस्य, जनस्य, वृद्धानां च, भरतस्य च प्रियं कुरु।" एवमुक्ता सा कैकेयी, दुष्टबुद्धिः, पतिस्य विविधं दुःखितं विलापं शृण्वन्ती, तस्य निर्मलहृदयो रुदन्तश्च ताम्रनेत्रः सन्, न किंचिद् अपि प्रत्युवाच। ततो राजा, प्रियां भार्यां कटुवदन्तीं पुत्रस्य प्रव्रजनस्य विरोधिनीं दृष्ट्वा, पुनः शोकविह्वलः मूर्च्छितः भूमौ पतितः। एवं दुःखार्तस्य तस्य राज्ञः सा रात्रिः क्लेशेन व्यतीयाय; यदा च तं बोधयितुं प्रयत्नं कुर्वन्ति, तदा सः श्रेष्ठः राजा तान् निरस्तवान्। एषः अयोध्याकाण्डस्य चतुर्दशः सर्गः समाप्तः। पुनः, पुत्रशोकसम्पीडितं, मूर्च्छितं, भूमौ पतितं, वेपमानं च राजानं दृष्ट्वा कैकेयी तं इक्ष्वाकुवंशजम् इदं वचनम् उवाच—"मया एषः अन्यायः कृतः, परं प्रतिज्ञां दत्त्वा त्वं भूमौ पतितः किमर्थम्? त्वं प्रतिज्ञायाम् अविचलितः स्थातुम् अर्हसि। धर्मज्ञैः सत्यम् एव परं धर्म इति निगद्यते; सत्ये प्रतिष्ठाय अहं त्वां धर्मानुग्रहे प्रेरयामि।" "सत्यप्रतिज्ञः राजा शिबिः स्वदेहं श्येनाय दत्तवान्, तेन परमं पदं प्राप्तवान्। तथैव तेजस्वी आलर्कः ब्राह्मणेन याच्यमानः अकामः अपि स्वाक्षिणी दत्तवान्। नदीपतिः अपि सत्यनिबद्धः स्वसीमाम् अतिक्रामितुं न शक्नोति, सत्यप्रतिज्ञः सन्।" "सत्यं एकं नित्यं तत्वम्; तस्मिन् धर्मः प्रतिष्ठितः। वेदाः अपि सत्येन अव्ययाः भवन्ति, सत्येन परमं प्राप्यते। यदि धर्मे मनः स्थितम् अस्ति, तर्हि सत्ये तिष्ठ। मया यः वरः याचितः, सः फलं प्राप्नुयात्, त्वं हि वरदः असि। धर्मस्य च हेतोः, मम च प्रेरणया, त्वं रामं प्रव्राजय; त्रिः त्वां एतद् ब्रवीमि।" "यदि त्वं मम एतां प्रतिज्ञां न पूरयिष्यसि, तर्हि त्वत्साक्षात् परित्यक्ता अहं प्राणान् त्यक्ष्यामि।" एवं दृढनिश्चया कैकेयी राजा तम् उपधारयामास; सः तस्याः पाशात् विमुक्तुं न अशक्नोत्, यथा बली इन्द्रपाशात् मोक्तुं न अशक्नोत्। तस्य मनः कम्पितम्, मुखं विवर्णम्, युक्तः अश्वः इव रथचक्रयोः मध्ये कम्पमानः अभवत्। तदा सः राजा, दृष्टिहीनः इव, कष्टेन धैर्यं समालम्ब्य, कैकेयीं प्रति इदं वचनम् उवाच—"रात्रिः अतीता, देवि, सूर्यः उदयते; नूनं जनाः मां रामाभिषेकाय त्वराम्स्यन्ति।" "समस्ते अभिषेकद्रव्ये संनिहिते, रामः मम मृतवत् जलक्रियाम् करोतु। त्वं च तव पुत्रश्च मम जलक्रियां न कुर्यात् यदि रामस्य अभिषेकं विघ्नयिष्यसि, पापचारिणि।" "अद्य अहं जनानाम् आनन्दितमुखानि दृष्ट्वा, तेषां हर्षविनाशेन, दुःखितानि मुखानि न द्रष्टुं शक्नोमि।" एवं महात्मा राजा यदा वदति स्म, तदा सा शुभा रात्रिः चन्द्रतारकाभिः विभूषिता समाप्ता। ततः कैकेयी, पापाचारिणी, पुनः क्रुद्धा, वाक्यकुशला, राजा परुषं वचनम् उवाच—"राजन्, किमर्थं त्वं विषदिग्धबाणानिव वचनानि भाषसे? त्वं शीघ्रं रामं आह्वय।" "मम पुत्रं सिंहासने स्थापय, रामं वनं प्रेषय, मां च सपत्नीरहितां कुरु; तदा तव धर्मः सम्पूर्णः स्यात्।" तदा, तीक्ष्णशृङ्खलया नय्यमानः इव, राजा कैकेय्याः प्रेरितः इदं वचनम् उवाच—"धर्मपाशैः बद्धः मम मनः नष्टम्; अहम् आत्मनः प्रियतमं ज्येष्ठं रामं, धर्मनिष्ठं, द्रष्टुम् इच्छामि।" यदा शुभा रात्रिः अतीता, सूर्यः उदितः, तारा अनुकूलयोगे स्थिताः, शुभः क्षणः प्राप्तः, तदा वसिष्ठः गुणसम्पन्नः, शिष्यसंघेन परिवृतः, शीघ्रं सर्वाणि अभिषेकद्रव्याणि संहृत्य, पुरं प्रविवेश। सः नगरं प्रविवेश, यत्र रथ्या जलैः सिक्ताः, सम्यग् मृष्टाः, पताकाभिः शोभिताः, हृष्टजनसमाकीर्णाः, विपणिभिः समृद्धाः च। नगरं रामाभिषेकोत्सवे उत्सुकम्, सर्वत्र चन्दनागुरुधूपगन्धैः सुरभितम् आसीत्। तत्र वसिष्ठः, इन्द्रपुरीम् इव तां पुरीं गच्छन्, अन्तःपुरं बहुविधपताकाभिः विभूषितं ददर्श। तत् अन्तःपुरं नगरवासिभिः ग्रामवासिभिः च सम्पूर्णम्, दण्डधारिभिः ब्राह्मणैः शोभितम्, उत्तमाश्वैः सुसज्जितम्, सन्मानितम् आसीत्। तत्र वसिष्ठः, महर्षिभिः परिवृतः, सन्तुष्टः, समवेतान् जनान् व्याप्य, अन्तःपुरं प्रविवेश। तत्र सः सुमन्त्रं, विख्यातं सारथिम्, नरसिंहस्य द्वारात् निर्गच्छन्तं, प्रियदर्शनं मन्त्रिणं ददर्श। तं वसिष्ठः, महाबलः, वाक्यकुशलं सारथिपुत्रं इदं वचनम् उवाच—"शीघ्रं राज्ञः आगमनं निवेदय।" "इह गङ्गाजलपूर्णाः कुम्भाः, समुद्रसमुद्भूतानि सुवर्णपात्राणि, अभिषेकाय उदुम्बरमयं पवित्रमासनं च समुपस्थितम्।" "सर्वविधानि बीजानि, सुरभिद्रव्याणि, विविधरत्नानि, मधु, दधि, घृतम्, लाजाः, कुशा, पुष्पाणि, क्षीरं च इह सन्निहितानि।" एवं स महर्षिर्वसिष्ठः, सर्वसमग्रद्रव्यसंपन्नः, रामस्य अभिषेकाय सर्वं यथाक्रमं सम्पाद्य, राजानं द्रष्टुम् उपससार।