राजा दशरथः, यः धर्मेण स्वजनान् रक्षन्, दूतैः सर्वत्र पश्यन्, धर्मपालनार्थं प्रजाः शासति। त्रिभुवने प्रसिद्धः, वाक्यैः दातुः, सत्यसङ्ग्रहः, तेन नराणां व्याघ्रः पृथिवीं शासितवान्। तस्य न कश्चित् शत्रुः समो वा परोऽसौ; मित्राणां प्रियः, दासानां सम्मानः, शक्त्या तस्य राजा जगतां शासति, यथा देवाः स्वर्गे। सः मन्त्रिभिः परिवृतः, यः भक्तः, कुशलः, चित्ते स्थिरः, लाभकारी उपदेशे च, सूर्यस्य प्रकाशवत् तेजः प्रापितवान्। किंतु, यदा सः शक्तिशाली, धर्मात्मा च महान्, पुत्रस्य कामनायाः चिन्तयन्, तदा सः पुत्रं न प्राप्नोति। तस्य मनसि विचारः उत्पन्नः, 'किमर्थं न अहं अश्वमेधयज्ञं करोमि पुत्रार्थं?' इति। सः दृढसंकल्पः कृत्वा, 'यज्ञं करिष्ये' इति, ज्ञानी धर्मात्मा राजा, सर्वेभ्यः योग्यैः मन्त्रिभिः सह मनः समर्पितवान्। ततः राजा सुमन्त्रं, श्रेष्ठं मन्त्रिणं, उवाच, 'त्वं शीघ्रं सर्वान् वृद्धान् याजकान् मम समक्षं आगच्छ!' सुमन्त्रः शीघ्रं गत्वा, वेदज्ञाः सर्वे सङ्कलितवान्। सः सुःयज्ञं, वामदेवम्, जाबालिं, कश्यपं, याजकं वसिष्ठं च, अन्यान् प्रमुखान् ब्राह्मणान् आनयामास। तेषां पूजां कृत्वा, धर्मात्मा राजा दशरथः सुमधुरं वाक्यं उच्चारयामास, 'अतः अहं यज्ञं शास्त्रानुसारेण करोमि। कथं मम इच्छितं प्राप्यते? युष्माकं मनः विचारयतु।' ततः सर्वे ब्राह्मणाः, वसिष्ठस्य नेतृत्वे, राजा वाक्यं समादिष्टवन्तः, 'सुचिन्तितम्!' इति। सर्वे च, अतीव प्रसन्नाः, दशरथं उवाच, 'सामग्री सङ्कलितुं यज्ञं च घोडं विमोचयतु।' 'सारयूः उत्तरतटे यज्ञभूमिः सज्जा कर्तव्या। हे राजा, त्वं निश्चितं पुत्रं प्राप्स्यसि।' 'यः धर्मसंकल्पः त्वयि पुत्रार्थं उदितः,' इति ब्राह्मणानां वाचः श्रुत्वा राजा प्रसन्नः अभवत्। आनन्देन च उत्साहेन च राजा मन्त्रिभ्यः उवाच, 'इदं यज्ञं सर्वं आवश्यकं सम्प्रति यथावत् सम्पाद्यताम्, वृद्धानां उपदेशनुसारम्।' 'पवित्रितः अश्वः, तस्य प्राचार्यः सह उचितरूपेण विमोच्यताम्; यज्ञभूमिः सारयूः उत्तरतटे सज्जा कर्तव्या।' 'शान्तिकारककर्माणि अपि शास्त्रानुसारं सम्पादयितव्यानि; यश्च राजा समर्थः सः यज्ञं सम्पादयितुं शक्नोति।' 'अस्मिन् उत्कृष्टयज्ञे न किञ्चित् महत् दोषः स्यात्, यः ज्ञानी ब्रह्मराक्षसाः सदैव दोषं अन्वेष्टुं प्रयत्नशीलाः।' 'यदि यज्ञं उचितपद्धतिना न कुर्यात्, तर्हि यज्ञकर्तुः विनाशः स्यात्; अतः मम यज्ञं नियमेन सम्पादयितव्यं।' 'यथा योग्यः तैः सम्पादिताः व्यवस्थाः, तस्मिन् राजा उवाच, 'तथास्तु।' राजा दशरथस्य वाक्यं श्रुत्वा, तेषां द्विजानां, धर्मज्ञः, सः उत्तेजितः अभवत्। तदनन्तरं, अनुमतिं प्राप्य, सर्वे तatha यथा आगताः, ब्राह्मणान् प्रस्थानं कृत्वा, राजा मन्त्रिभ्यः इव उवाच। 'यज्ञं यथावत् याजकानां उपदेशनुसारं सम्पादयताम्,' इति राजा, नराणां व्याघ्रः, मन्त्रिभ्यः उवाच। तेषां विमोच्य, ज्ञानी राजा स्वगृहम् प्रवेशितवान्; तस्मिन् प्रियपत्निभ्यः गत्वा, राजा—यः तेषां हृदये प्रियः—उवाच, 'संपूर्णं समर्पणव्रतम् उपविशतु; अहं पुत्रार्थं यज्ञं करिष्ये।' तस्य अत्यन्तं प्रियवाक्यैः, तेषां सौम्यमुखानि, शीतलपद्मवत्, शीतकालात् अनन्तरं प्रदीप्तानि अभवत्। इदं तु नवमः अध्यायः श्रवणीयः, महात्मन् वाल्मीकि रामायणस्य बालकाण्डे। यदा एषः गोचरः सुतस्य आगमनं प्रकटितं, तदा रथी राजा उवाच, 'प्राचीनकाले यद्वृत्तं श्रुतं मम कथयतु।' 'एषः कथा, याजकानां उपदेशनुसारं, पूर्वं श्रुतं मम; वयोवृद्धः सनत्कुमारः एषां कथा कथितवान्।' 'सिद्धानां समक्षे, हे राजा, तव पुत्रस्य आगमनं विषये, कश्यपस्य पुत्रः विभाण्डकः अस्ति।' 'तस्य पुत्रः ऋष्यशृङ्गः इति प्रसिद्धः; सः सदा वनं गच्छति, सदा तस्य पिता सह ऋषिमत् वसति।' 'सः श्रेष्ठः ब्राह्मणः, अन्यान् न जानाति, सदा तस्य पितुः अनुगच्छति; महात्मा द्विविधं ब्रह्मचर्यं पालयिष्यति।' 'एषः जनानां ज्ञातः, हे राजा, च ब्राह्मणैः सदा कथितः; यथा सः इव जीवति, तदा निश्चितं कालं आगच्छति।' 'तस्मिन् समये, यदा सः अग्निं सेवा करोति च तस्य महात्मन् पिता, तदा शक्तिशाली रोमपदः प्रसिद्धः भविष्यति।' 'महान् राजा, अंगस्य जनानां मध्ये प्रसिद्धः भविष्यति; किन्तु तस्य राजा द्वारा एकः महादुःखः भविष्यति।' 'सः ज्ञानी ब्राह्मणान् आमन्त्र्य, उवाच, 'त्वं पवित्रकर्माणि ज्ञाति च लोकस्य परंपराणि।' 'सत्यं पवित्रकर्माणि कर्तव्यं च तस्य उपदेशं ज्ञातुं।' एषः राजा एव, सर्वे प्रमुखः ब्राह्मणाः उत्तरं ददन्ति। 'हे राजा, सर्वे साध्याः, विभाण्डकस्य पुत्रं इह आगन्तुं।' एवं साक्षात् कथा समाप्ता।