निरपराधः स राजा दशरथः, गुणसम्पन्नैः मन्त्रिभिः सहितः, पृथिवीं धर्मेण शासितुम् आरब्धवान्। सः स्वजनान् गुप्तचरेण निरीक्ष्य, धर्मेण तान् रक्षन्, सदैव अधर्मं परिहृत्य प्रजाः पालयामास। त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः, वाक्संयतः, सत्यनिष्ठः, पुरुषशार्दूलः सः दशरथः पृथिवीं सम्यक् शासति स्म। न तस्य कश्चन शत्रुः स्वसमो वा अतिशयः आसीत्; सः मित्रेषु स्नेही, भृत्येषु मानदः, शत्रुवर्गं बलात् निःशेषं निःशेषयन्, इन्द्रवत् स्वर्गपतिरिव जगतः शासनम् अकरोत्। तैः भक्तैः, कुशलैः, समर्थैः, हितकारकैः मन्त्रिभिः परिवृतः, सः राजा प्रभाम् अलभत, यथा उदितः सूर्यः प्रभाभिः सह। एवं स राजा दशरथः महात्मा, धर्मात्मा, महाबलः, पुत्रकामनया सुताभावात् सन्तप्तः आसीत्। तदा सः चिन्तयन्, 'किं नु पुत्रार्थं अश्वमेधं यज्ञं कुर्याम्?' इति निश्चयम् अकरोत्। ततः सः बुद्धिमान् धर्मात्मा राजा मन्त्रिभिः सह अश्वमेधयागे कर्तव्ये निश्चितवान्। तदा सः बलवान् राजा सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमं आजुहाव—'शीघ्रं वृद्धान् ऋत्विजः च आनीयताम्' इति। सुमन्त्रः अपि शीघ्रगामी सन् वेदविद्यायाम् पारंगतान् ब्राह्मणान् समानीतवान्। तत्र सुविज्ञः सुयज्ञः, वामदेवः, जाबालिः, काश्यपः, वसिष्ठः पुरोहितः, अन्ये च श्रेष्ठब्राह्मणाः समागच्छन्। तान् पूजयित्वा धर्मात्मा दशरथः मधुरं धर्मयुक्तं वाक्यम् उक्तवान्—'अतः शास्त्रविधिना यज्ञः कर्तव्यः मया। किम् उपायेन मम मनोरथः सिद्ध्येत? तद् भवद्भिः विचिन्त्यताम्।' तदा सर्वे ब्राह्मणाः वसिष्ठप्रमुखाः राजवचनं 'साधु' इति प्रशंस्य, 'सर्वसामग्री संगृह्य अश्वः मोच्यताम्' इति ऊचुः। 'सर्वयज्ञभूमिः सरयूः उत्तरतटे स्थाप्यताम्; नूनं त्वं पुत्रान् प्राप्स्यसि' इति च। 'पुत्रार्थे यः धर्मः तव हृदि उदितः, स धर्मः श्रेयस्करः' इति श्रुत्वा राजा प्रमुदितः अभवत्। तदा सः प्रमुदितदृष्टिः मन्त्रिभ्यः आज्ञापयत्—'सर्वं यथाविधि यज्ञसामग्री उपकल्प्यताम्।' अश्वः गुरुणा सह यथाविधि मोच्यताम्, यज्ञभूमिः सरयूः उत्तरतटे स्थाप्यताम्। शान्तिकर्माणि अपि यथाविधि क्रियताम्; यः राजा समर्थः, तेनैव यज्ञः साध्यः। अस्मिन् श्रेष्ठे यज्ञे किञ्चिदपि दोषः न भवेत्, ब्रह्मराक्षसाः हि सदा दोषान् अन्विष्यन्ति। यदि यज्ञः विधिविपरीतः, तत्कर्ता शीघ्रं विनश्यति; अतः मम यज्ञः सम्यग् विधिना साध्यताम्।' इति उक्त्वा, यथाशक्ति सर्वे मन्त्रिणः 'एवं भवतु' इति प्रत्युवाचन्। राजवचनं पुनः श्रुत्वा, द्विजातयः धर्मनिष्ठाः तं नृपं प्रोत्साह्य सम्यक् ऊचुः। ततोऽनुज्ञां लब्ध्वा, सर्वे यथागतं निर्गताः; ब्राह्मणान् विसृज्य, राजा मन्त्रिभ्यः पुनर् उक्तवान्—'यथोक्तविधिना ऋत्विजां यज्ञः क्रियताम्' इति। तान् विसृज्य, बुद्धिमान् राजा स्वगृहं प्रविवेश; ततः प्रियाभ्यः भार्याभ्यः सः प्रियतमा इव, सस्नेहम् उक्तवान्—'संयमव्रतम् आचर्यताम्; पुत्रकाम्यया यज्ञं करिष्यामि' इति। तस्य प्रियवचनैः तासां मुखानि शिशिरान्ते पद्मानि इव विरराजुः। एषा नवमी सर्गः; शृणु। श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय बाळकाण्डे नवमः सर्गः। एवं रहसि श्रुत्वा, सारथिः राजानं प्रति उक्तवान्—'यद् अतीते काले अभवत्, तत् पुराणकथायाम् श्रुतम् मया, तद् वक्ष्यामि।' 'ऋत्विजां निर्देशेन इदं चरितं श्रुतम्; सनत्कुमारः पूर्वं एषां मध्ये कथितवान्।' 'ऋषिसंनिधौ, हे राजन्, तव पुत्रागमने विषये, काश्यपस्य पुत्रः विभाण्डकः नाम, तस्य पुत्रः ऋश्यशृंगः नाम भविष्यति।' 'सः सदा अरण्ये वर्धमानः, तपस्वी, पितरं अनुगम्य, द्विविधं ब्रह्मचर्यं आचरति।' 'एषा कथा लोके प्रसिद्धा, ब्राह्मणैः सदा कथ्यते; सः एवं वसन्, नियतकालः उपस्थितः।' तस्मिन् काले, सः ऋश्यशृंगः पावकं पितरं च उपतिष्ठन्, तदा बलवान् रोमपादः प्रसिद्धः अभवत्। सः महाबलः, अङ्गदेशे लोके प्रसिद्धः राजा, तस्य दोषात् भयंकरः आपद् अभवत्। तदा सः राजा विद्वांसः ब्राह्मणान् आहूय, 'युष्माकं धर्मे निपुणता अस्ति, लोकाचारं वेत्ति च,' इति उक्तवान्। 'मम कर्तव्यं धर्मशुद्धिं च ब्रूयात।' इति राज्ञा उक्ताः, सर्वे श्रेष्ठब्राह्मणाः प्रत्युवाचन्। एवं दशरथस्य धर्मयुक्तं, यशस्वि शासनम्, पुत्रकामनया यज्ञसंकल्पः, ऋष्यशृंगस्य आगमनस्य भविष्यवाणी, अङ्गराजस्य आपद्, तस्य शान्त्युपायविचारः च, सर्वं सम्यक् प्रवृत्तम्।