राजा दशरथः तदा कैकेयीं प्रति क्रुद्धः दुःखितः च अभवत्। तस्य वचांसि तीक्ष्णानि शस्त्रवत्, मिथ्यावादे रमन्ति, मनः दूषितम्, स्वकुलस्य विनाशाय प्रवृत्तम्—एवं कैकेयीं प्रति सः दुःखेन व्याहरत्। “त्वया सह, हे अनार्या, जीवितुं न शक्नोमि; मम हृदयम्, सर्वस्नेहान् च दग्धुम् इच्छसि। मम जीवः नास्ति—कथं सुखं स्यात्? पुत्रं विना, आत्मवत् पुत्रस्नेहिनां कः आनन्दः? हे भामिनि, मा मे एतत् अनिष्टं कुरु; तव पादौ स्पृशामि, कृपां कुरु।” एवं दुःखेन विलपन्तं भूमिपतिं स्त्रीबलात् हृतहृदयं कैकेयीं पादयोः पतितम्। सः महाराजः, ययातिरिव स्वसुकृतक्षये दिवः पतितः, तत्र शयानेन अवस्थितः। तदा सा भयमपि दृष्ट्वा निर्भया, स्वार्थे केवलं हानिम् उपनयन्ती, पुनः अभिलषितं वरम् याचितुं आरब्धवती। “सत्यव्रतधर्मिष्ठः इति त्वं गर्वं वहसि, हे राजन्; तर्हि किमर्थम् मम वरे विलम्बं करोषि?” कैकेयीं एवं भाषमाणां राजा दशरथः मोहाविष्टः क्रुद्धः च, क्षणं विलम्ब्य, उत्तरम् दत्त्वा उवाच—“मम मृत्यौ रामस्य वनगमनं सति, हे अनार्ये, तव इच्छा सम्पादय, शत्रून् हत्वा सुखिनी भव। स्वर्गे अपि रामस्य कारणात् देवैः निन्दां सहितुं मे शक्यं नास्ति। यदि कैकेयीस्नेहेन रामं वनवासाय प्रेषयामि, सत्यं वदामीति चेत्, तर्हि असत्यं भविष्यति। महत् प्रयत्नेन, पुत्रहीनः सन्, रामं महाबलम् तेजस्विनं पुत्ररूपेण प्राप्तवान्—कथं तं त्यक्तुं शक्नोमि? कम् प्रकारेण रामं, पद्मनेत्रं, वीरं, विद्वान्, क्रोधजितं, क्षमायुक्तं, स्वहस्तेन वनवासाय प्रेषयामि? कथं प्रियं, नीलोत्पलसमानवर्णं, दीर्घबाहुं, महाबलम् रामं दण्डकवनवासाय प्रेषयामि? कथं सुखाभ्यस्तं, दुःखार्हं न रामं दुःखं पश्येयम्? यदि तस्य दुःखं न स्यात्, तर्हि सुखं प्राप्नुयाम्; रामः दुःखार्हः न। निश्चितं, लोके अप्रतिमं अपमानं मम भविष्यति, यथा अहम् विलपन् मोहाविष्टः अस्मि।” सूर्यः अस्तं गतः, रात्रिः अभवत्; सा रात्रिः चन्द्रमण्डलशोभिता, दुःखार्तस्य राज्ञः कृते व्यतीता। दशरथस्य दुःखश्वासस्य रात्रिः न याति, सः सततम् शोकमग्नः अभवत्। “कृपां दर्शय, हे सौम्ये; अञ्जलिं कृत्वा याचामि। अन्यथा, शीघ्रं गच्छ; निर्दयां त्वां द्रष्टुं न इच्छामि। मम अनिष्टस्य कारणं कैकेयीं एव पश्यामि;” इत्युक्त्वा राजा अञ्जलिं कृत्वा कैकेयीं प्रति उवाच। धर्मज्ञः राजा, दुःखितः, सदाचारवान्, तव भक्तः, प्रायः जीवितान्ते, पुनः कैकेयीं प्रशमयितुं यत्नं अकरोत्। “कृपां कुरु, हे सौम्ये, विशेषतः राज्ञः प्रति; व्यर्थं न वदामि, हे सुश्रोणि। तव दया दत्तव्या, हे यौवने, त्वं दयालु; प्रसन्ना भव, रामः तव अप्रक्षीणं राज्यं लभताम्। रामः, कृष्णलोचनः, राज्यं प्राप्नुयात्; त्वं परमं कीर्तिं प्राप्स्यसि। हे सुभ्रु, सुमुखि, एतत् मम, रामस्य, जनस्य, वृद्धानां, भरतस्य च प्रियं कुरु।” कैकेयी, दुष्टभावा, पतिस्नेहपूर्णं तस्य विविधं विलापं, अश्रुपूर्णं, शुद्धहृदयस्य, शुष्कनयनस्य, श्रुत्वा, किंचित् अपि न व्याहरत्। तदा राजा, प्रियायाः कटु वचनं श्रुत्वा, पुत्रस्य वनगमनं प्रति विरोधं दृष्ट्वा, पुनः मूर्च्छितः भूमौ पतितः। एवं दुःखार्तस्य राज्ञः रात्रिः श्वासार्तस्य व्यतीता; तं उत्तोलयितुं यत्नं कुर्वन्तः, सः उत्तिष्ठितुं निषेधयामास। एवं चतुर्दशः सर्गः समाप्तः। ततः राजा दशरथः, पुत्रशोकात् दुःखितः, मूर्च्छितः, भूमौ पतितः, पिडितः च, दृष्ट्वा कैकेयी इक्ष्वाकुवंशजं इदं वचनम् उवाच। “एवं पापं कृतवती, किमर्थम् भूमौ पतितः शयितः असि? मम वचनं दत्त्वा, दृढः भवितव्यः। धर्मज्ञैः सत्यं परमं धर्मः इति कथ्यते; तस्मात् सत्ये स्थिता अहम् धर्मानुसारं त्वां प्रेरयामि। शिबिः राजा, वचनं दत्त्वा, श्येनाय देहम् दत्त्वा, परमं स्थानम् प्राप्तवान्। तथैव अलर्कः, ब्राह्मणेन याचितः, अनिच्छन् अपि, नेत्रे दत्त्वा, दृढः अभवत्। नद्यः अपि, सत्यनिबद्धाः, सीमायां स्थिता:, स्वसत्यवचनं रक्षन्ति। सत्यं एव नित्यं; तस्मिन् धर्मः स्थितः; वेदाः सत्येन अविनश्यन्ति; सत्येन परमं प्राप्यते। यदि धर्मे तव मनः स्थितम्, तर्हि सत्ये स्थिता भव। मम याचितः वरः फलं प्राप्नुयात्; त्वं वरदाता असि, हे महात्मन्। धर्मस्य कारणात्, मम प्रेरणया, रामं वनवासाय प्रेषय; त्रिवारं वदामि। यदि त्वं, हे महात्मन्, मम वचनं न पूर्णयिष्यसि, तर्हि तव पुरतः त्यक्त्वा जीवितं त्यक्ष्यामि।” एवं कैकेयी द्वारा निःसन्दिग्धं प्रेरितः राजा तस्य बन्धनात् विमुक्तुं न शक्तः, यथा बली इन्द्रस्य पाशेन बद्धः मुक्तुं न शशाक।