राजा दशरथः, दुःखेन विवर्णः, कैकेयीं प्रति व्यथितचित्तः, इदं कथा अकथयत्। तव कृते अहं योग्यसम्मानं प्राप्तायाः रानीं न सम्मानितवान्; अधुनातनं तद् सर्वं तव हितं यत् मया कृतं, दुःखं मे जनयति। रामस्य अनिष्टं यत् जातम्, तस्य वनगमनं च, रोगिणः विषमिश्रं भोजनं यथा, तद् मम दुःखं वर्धयति। सुमित्रा, एतद् दृष्ट्वा, मयि भीता, कथं विश्वासं करिष्यति? दीनायाः वैदेह्याः दुःखद्वयं श्रवणं भविष्यति—मम मृत्युः, रामस्य वनवासः च। वैदेही तद् श्रुत्वा मम विषादं चिन्तयित्वा, जीवितं क्षयिष्यति। हिमालयशिखरे पतिसंविहिता किंनरी यथा, अहं रामस्य वनवासं महावने द्रष्टुं न शक्नोमि। जीविते दीर्घकालं स्थातुं न आशां करोमि, न मैथिलीं रुदन्तीं द्रष्टुं; नूनं त्वं पुत्रेण सह विधवा राज्यं शासिष्यसि। त्वं धर्मरूपा अपि, अधर्मिणी इव दृश्यसे; सुन्दरी विषयुक्ता, मद्यपानं कृतस्य पुरुषस्य रूपं यथा। मम प्रति त्वया मिथ्याश्वासवचनं उक्तम्, मृगं गीत्या मोहयित्वा व्याघ्रः यथा, मां नाशितवती। सम्मान्यः जनः मां अपमान्यं वदिष्यति, पुत्रविक्रयी मद्यब्रह्मणः इव। किं दुःखं, किं क्लेशं, यत् तव वचनं सहनं मे; यथा किञ्चित् पूर्वं पापं कृतवान्, तथा दुःखं मम आगतम्। दीर्घकालं, हे पापिनि, अहं त्वया रक्षितः, पापिन्या; यथा सर्पः इति भ्रान्त्या रज्जुं गृह्णाति। तव संसर्गे हृष्टः, मृत्युमिव त्वं न अवगच्छं, बालः कृष्णसर्पं हस्तेन स्पृशन् इव। जीवतः लोकः मां निन्दितुं युक्तः, यतः मम पापेन महात्मा पुत्रः पित्रा वञ्चितः। दशरथः बालः, कामपरायणः, यस्य प्रियः पुत्रः स्त्रियाः कृते वनं प्रेष्यते। वेदैः, ब्रह्मचर्येण, आचार्यैः शिक्षितः रामः, सुखकाले पुनः महाक्लेशं प्राप्स्यति। मम पुत्रः द्वितीयं वचनं उत्तरं दातुं न समर्थः; वनं गन्तव्यम् इति उक्त्वा, 'एवम्' इति उत्तरं दास्यति। यदि राघवः वनगमनं प्रति मम इच्छानुसारं न आचरति, तद् मे प्रियं स्यात्; किंतु मम बालः तथा न करिष्यति। राघवः वनं प्रविशति चेत्, सर्वैः जनैः अहं निन्दितः भविष्यामि; मृत्युः, असह्यः, यमसदनं मां नयिष्यति। मम मृत्युः, रामः च वनं गतः, प्रियजनः शेषः, तदा त्वं किम् पापं करिष्यसि? यदि कौसल्या मां, रामं, पुत्रान् च त्यजति, दुःखं न सहन्ती, रानी केवलं मां अनुगमिष्यति। कौसल्या, सुमित्रा, मम च, त्रिभिः पुत्रैः सह, नरकं प्रक्षिप्य, कैकेयी सुखं अनुभवति। मम रामं च त्यक्त्वा, त्वं इक्ष्वाकुवंशं, यः सदा पूजितः, अचलः, किंतु अधुनातनं विकृतं, शासिष्यसि। यदि रामस्य वनवासः भरतस्य प्रियः, तदा भरतः मम मृत्यौ श्राद्धं न करोतु। मम मृत्युः, रामः च वनं गतः, तदा त्वं विधवा पुत्रेण सह राज्यं शासिष्यसि। त्वं, राजकुमारी, मम गृहे भाग्येन स्थित्वा, मम लोकावमानः, लज्जा च निश्चितं; सर्वेषु प्राणिषु, पापकर्मणा इति निन्दितः भविष्यामि। मम पुत्रः रामः, यः पुनः पुनः रथैः, गजैः, अश्वैः च यातः, अधुनातनं महावने पादैः कथं विचरिष्यति? भोजने, कर्णाभरणधारिणः पाचकाः, मम अग्रे, तस्य प्रियं भोजनं पानं च रचयन्ति। अधुनातनं मम पुत्रः, अम्लं, तिक्तं, कटुं च वन्यं भोजनं कatham जीविष्यति? यः रम्यवस्त्रैः भूषितः, सुखे दीर्घकालं स्थितः, सः रामः कथं वल्कलधारी भविष्यति? कस्य क्रूरवचनं, एवं उक्तं—रामस्य वनगमनं, भरतस्य अभिषेकः? धिक् स्त्रियः, यः स्वार्थपरायणाः, मायाविन्यः; सर्वस्त्रियः न, केवलं भरतस्य मातरम्। त्वं, निर्दयाः, व्यर्थलाभे प्रवृत्ता, मम दुःखाय स्थिताः; किं अप्रियं पश्यसि मयि, वा रामे, यः तव हिताय आचरति? पिता अपि पुत्रं त्यक्तुं शक्नोति, पत्नी पतिं, गाढस्नेहेन बन्धिता अपि; रामं दुःखितं दृष्ट्वा, सर्वं जगत् विकृतं भविष्यति। किंतु यदा मम पुत्रः, देवयुवानिव भूषितः, मां समीपं आगच्छति, तदा अहं नवः इव हृष्टः, यौवनं प्राप्तः इव। सूर्ये न सति, कर्म संभवति; वृष्टिकर्तरि न सति, वृष्टिः स्यात्; किंतु रामस्य गमनं दृष्ट्वा, जीवितं शक्यं न इति मम निश्चितम्। नाशाय इच्छन्ती, शत्रु, शत्रुरूपा, मृत्युवत् मम गृहे स्थित्वा; अहं त्वां दीर्घकालं उरःस्थले नागमिव धारयित्वा, मम मूढत्वेन तव विषेण विनष्टः। मम, रामस्य, लक्ष्मणस्य च गमनं, तदा भरतः त्वया सह राज्यं शासतु; नगरं, राज्यं, कुलं च नाशय, शत्रूणां तव च प्रियं कुरु। क्रूरवृत्तिः, आपद्विहिता, त्वं अद्य बलात् कठोरं वचनं भाषसे; किं तव दन्ताः न पतन्ति, न भिद्यन्ते सहस्रधा, तादृशं वचनं उच्चार्य? रामः कदापि कठोरं, अप्रियं वा वचनं न उक्तवान्, न च क्रूरं भाषितुं जानाति; कथं त्वं रामे दोषं पश्यसि, यः सदा प्रियं भाषते, सदा गुणैः स्तुतः? पत, दह, विनश्य, वा भूमिः सहस्रधा भिद्यताम्; अहं तव घोरं आदेशं न करिष्यामि, हे केकयराजस्य धूलि, यः मम अहिताय अस्ति।