अत्र समृद्धं दाशरथं राज्यं प्राप्य, तत्र न कदापि दुष्टः, न च परस्त्रीं कामयते, सम्पूर्णं च राज्यं चक्रवर्तिनः शान्तिमयम् आसीत्। तत्र सर्वे स्वच्छवस्त्रधारिणः, सुशोभिताः, पवित्रव्रतानि धारयन्तः, राज्ञः कल्याणाय सजगता प्रकटयन्तः च आस्ताम्। ते सर्वे तस्य आचार्यस्य गुणान् अधिगत्य, वीर्येण प्रसिद्धाः, विदेशेषु अपि ज्ञाताः, च सर्वत्र स्थिरबुद्धयः सन्ति। ते सर्वे गुणैः परिपूर्णाः, न कश्चित् अप्रमाणितः, संधिः च युद्धस्य विज्ञानं च ज्ञाताः, स्वाभावतः च समृद्धिम् उपभुञ्जन्तः। ते संकल्पितवाक्, सूक्ष्मविचारैः कुशलाः, सदा प्रियवाक्यैः वदन्तः, शासनविज्ञानम् अपि जानन्तः। दाशरथः, दोषरहितः, एतेषां गुणैः समुपेतः, पृथ्वीं शासति। विज्ञाय तं जनं गुप्तदृष्ट्या, धर्मेण रक्षितः, सदा अधर्मं परित्यज्य, तेन राजा स्वजनानां शासने स्थितः। त्रिलोक्यां प्रसिद्धः, वचनैः दानशीलः, सत्ये स्थिरः, तेन पुरुषाणां व्याघ्रः इव पृथ्वीं शासति। न तस्य समानः कश्चित् शत्रुः, मित्राणां प्रति स्नेहशीलः, दासानां प्रति सम्मानितः, तेन राजा देवतां इव स्वर्गे शासति। तेषां मन्त्रीणां च चारित्र्यैः, समर्पितः, कुशलः, लाभदायकविचारैः समाहितः, राजा सूर्यवत् तेजसा प्रकटितः। तत्र दाशरथः, यः शक्तिशाली, धर्मात्मा च महान्, पुत्रं प्रार्थयन्, तस्य वंशस्य च continuance इति चिन्तयन्, पुत्रं प्राप्यते इति न कश्चित् सुतः आसित। एषः चिन्तनं मनसि प्रकटितम्, 'किमर्थं न अहं अश्वमेधयज्ञं कर्तुम् आरभे?' इति विचारः सः मनसि उपजाता। 'यज्ञं कर्तव्यं,' इति दृढसंकल्पः कृत्वा, धर्मात्मा राजा, सर्वेण च तस्य समर्पित मन्त्रीणां सह, मनः संकल्पितम्। ततः बलवान् राजा सुमन्त्रं, श्रेष्ठं मन्त्रिणं, उवाच, 'त्वं शीघ्रं मम सर्वे वृद्धानां च पुरोहितानां च आगच्छ!' सुमन्त्रः त्वरितः, शीघ्रं गत्वा, वेदेषु ज्ञातानां वृद्धानां सर्वान् संकलयामास। सः सुःयज्ञं, वामदेवम्, जाबालिं, काश्यपं, पुरोहितं वसिष्ठं च अन्यान् प्रमुखान् ब्रह्मणान् आनयामास। तेषां पूज्यतां कृत्वा, धर्मात्मा दाशरथः सौम्यवाक्यैः, धर्मेन च उद्देश्येन परिपूर्णं वदति। 'अतः, अहं यज्ञं शास्त्रानुसारं कर्तुम् इच्छामि। कथं अहं मम इच्छितं प्राप्नोमि? युष्माकं मनः विचारयताम्।' ततः सर्वे ब्रह्मणाः, वसिष्ठेन नेतृत्वेन, राजा वाक्यं श्रुत्वा 'सुचिन्तितम्!' इति उवाचन्। सर्वे च अतीव प्रीताः, दाशरथं उवाचन्, 'सामग्रीः सङ्कलिताः, अश्वः च विमुक्तः।' 'यज्ञभूमिः च सरयू नदीं उत्तरतटं उपरि सज्जीक्रियताम्। हे राजा, त्वं निःसंदेहं पुत्रान् प्राप्स्यसि।' 'यः धर्मात्मा संकल्पः त्वयि पुत्रस्य हेतोः प्रकटितः,' इत्युक्त्वा ब्रह्मणाः राजा शृण्वन् प्रीतिम् अनुभवति। आनन्देन च उत्साहेन च भृशं दृष्टिपातितं, राजा मन्त्रिणः प्रति उवाच, 'यज्ञस्य सर्वाणि आवश्यकानि यथा वृद्धानां उपदेशानुसारं सज्जीक्रियन्ताम्।' 'सङ्क्रान्तं अश्वं, तस्य उपाध्यायेन सह, उचितसङ्क्षेपे विमुक्तं क्रियाताम्; यज्ञभूमिः च सरयू नदीं उत्तरतटं उपरि सज्जीक्रियताम्।' 'शान्तिकर्माणि अपि यथा शास्त्रानुसारं, परंपरेण च कृत्यं, यज्ञं सम्पूर्णं कर्तुं शक्यते, यः राजा शक्तिमान्।' 'न हि अयं उत्कृष्टं यज्ञे गम्भीरं दोषं प्रकटयेत्, यः ज्ञातः ब्रह्मराक्षसः सदा दोषं अन्वेष्टुम्।' 'यदि यज्ञं उचितप्रक्रियायुक्तं न कृतं, तर्हि यज्ञकर्ता त्वरितं नाशं गच्छति; अतः, मम यज्ञं नियमेन सम्पूर्णं कर्तव्यं।' 'यथा योग्याः, एवं व्यवस्था कर्तुं वदति,' इति राजा उवाच; सर्वे च सम्मानिताः मन्त्रीः 'एवम्' इति प्रतिवदन्ति। राजा च तेषां वाक्यानां श्रवणं कृत्वा, तेषां द्विजातिः, धर्मज्ञः, राजा धर्मात्मा हर्षितः, तदनन्तरं तेषां प्रस्थानं स्वीकृत्य, तत्रैव बृहस्पतिं प्रति वदति। 'यज्ञं यथा पुरोहितैः निर्देशितं, तद्वदति राजा, यः राजानां व्याघ्रः, समागतमन्त्रिणः प्रति।' तत्र मन्त्रिणः विसर्जयित्वा, राजा बुद्धिमान् स्वगृहं गत्वा, प्रियपत्नीनां प्रति, राजा, यः तेषां हृदयेषु प्रियः, उवाच, 'संप्राप्तं संकल्पं धारयताम्; अहं पुत्रस्य हेतोः यज्ञं कर्तुम्।' राजा तस्य अत्यन्तं प्रियवाक्यैः, तेषां मुखानि चन्द्रकान्तकमलानि इव शीतकालान्ते प्रदीप्तानि। शृणु तु एषः नवमः अध्यायः, महात्मन् वाल्मीकि रामायणस्य बालकाण्डे। इति च, पुरातनकाले यदा चारी सः राजा दाशरथं प्रति वदति, 'यद्वदामि, पुराणकथायां यद्वृत्तं तद्वदामि।' 'एषः आख्यानं, यथा पुरोहिताः निर्देशिताः, पुरातनकाले सन्तः संतुष्टः सन्, सन्तः सनाथः संकथयति।' 'तेषां साक्षात् ऋषीनां समक्षे, हे राजा, तव पुत्रस्य आगमनं विषये, कश्यपस्य पुत्रः विभाण्डकः इति कथितं।' 'तस्य पुत्रः ऋष्यशृङ्गः इति ज्ञातः, सदा वनं वसति, सदा तस्य पितृसङ्गे वसति।' 'सः श्रेष्ठः ब्रह्मणः, अन्यान् न जानाति, सदा पितृं अनुगच्छति; महात्मा द्विविधं ब्रह्मचर्यं धारयति।' इति रामायणस्य कथा सम्पूर्णा।