राज्यस्य धर्मं समुत्तिष्ठन्ति वीराः सदा च शीलसम्पन्नाः, पवित्रानां प्रजायाः रक्षणं कुर्वन्ति। ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां च न हिनस्ति, यतः तेषां बलं च दुर्बलं च विवेच्य तेषां सम्पत्तिं वर्धयन्ति, दण्डान् च कर्तुं सन्नद्धाः। तेषां मध्ये पवित्राः च एकाग्राः सर्वे विवेकी च; नगरे वा राज्ये वा कदापि असत्यं न वक्तुं शक्नुवन्ति। न च कदापि दुष्टः कश्चित् अस्ति, न च परस्त्रीं कामयते; सम्पूर्णं राज्यं च प्रमुखं नगरं च शान्तिमयम् अस्ति। सर्वे स्वच्छवस्त्राणि धारयन्ति, सुशोभिताः, पवित्रव्रताः च, चित्तेन राजा कल्याणं चेष्टन्ति। ते स्वगुरोः गुणान् उपार्जिताः, वीर्ये प्रसिद्धाः, विदेशेषु अपि प्रख्याताः, सर्वत्र च बुद्धिसंयुक्ताः सन्ति। गुणैः सम्पन्नाः, न कस्यापि दोषः, संधिसंविधानस्य च कौशलम्, स्वाभाविकं च समृद्धिम् उपभोगन्ति। ते च सल्लापं कुर्वन्ति, सूक्ष्मतारं तर्कं कुर्वन्ति, सदा मधुरभाषिणः, राजन्यविज्ञानं च ज्ञाताः। राजा दशरथः, दोषरहितः च एतेषां गुणैः च मन्त्रिणां सह पृथिवीं शासति। स्वजनानां रक्षणं धर्मेण कुर्वन्, राजा अनधर्मं च परित्यजति। त्रिलोकेषु प्रसिद्धः, वाक्येन दयालुः, सत्ये स्थिरः, मनुष्याणां सिंहः इव एषः राजा पृथिवीं शासति। न कदापि तस्य समं वा श्रेष्ठं शत्रुं प्राप्यते; मित्राणां प्रति सखा, दासानां प्रति सम्मानितः, शत्रुं च बलात् दमनं कुर्वन्, एषः राजा विश्वं देवेषु इव स्वर्गे शासति। एतेषां मन्त्रिणां च सन्निधौ, भक्त्या, कौशलवतः, च हितोपदेशे स्थिरः, एषः राजा सूर्यस्य प्रभायुक्तः प्रकटः। अयं अष्टमः सर्गः; श्रूयताम्। एषः अष्टमः सर्गः बालकाण्डे महात्मनः वाल्मीकी रामायणस्य। यद्यपि एषः महाक्रान्तः, धर्मात्मा च महात्मा, पुत्रं कामयमानः, तस्मिन्नेव तस्य वंशस्य निरन्तरं न जातं। एषः चिन्तयन्, मनसि उपजातं, 'किमर्थं पुत्रार्थं अश्वमेधयागं न करोमि?' इति। अविचलितः, 'यागं करिष्यामि' इत्यविचार्य, ज्ञानी धर्मात्मा राजा, सर्वेभ्यः च सम्पूर्ण मन्त्रिभ्यः मनः संकल्पयामास। ततः बलवान् राजा सुमन्त्रं, उत्तमं मन्त्रिणं, अब्रवीत्: 'त्वं शीघ्रं सर्वे वृद्धान् च पुरोहितान् मां गच्छ!' सुमन्त्रः शीघ्रं गत्वा सर्वे विद्वांसः वेदेषु ज्ञाताः आवह्यताम्। सः सुघोषं, वामदेवम्, जाबालिं, काश्यपं, पुरोहितं वसिष्ठं च अन्यान् प्रमुखान् ब्राह्मणान् आनयामास। तान् पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथः सुसंस्कृतं वाक्यम् अब्रवीत्, धर्मेण च उद्देश्येन पूर्णं। 'अतः, अहं यागं कुरुयामि यथा शास्त्रेषु निर्दिष्टं। कथं मे इच्छितं प्राप्यते? युष्माकं चिन्तयताम्।' ते सर्वे ब्राह्मणाः, वसिष्ठेन नेतृत्वेन, राजा वाक्यं मान्यं कृत्वा, 'सुचिन्तितं!' इति वदन्ति। ते सर्वे, अत्यन्तं प्रसन्नाः, दशरथे अब्रुवन्: 'सामग्रीं संकल्यताम्, अश्वं च विमोचयताम्।' 'यागस्य स्थलं सरयूपर्यन्ते उत्तरे तटं आयोजयताम्। हे राजा, त्वं निस्संदेहं पुत्रान् प्राप्स्यसि।' 'यतो धर्मात्मनः एषः संकल्पः पुत्रार्थं जागृतः,' इति ब्राह्मणानां वाक्यं श्रुत्वा राजा प्रसन्नः अभवत्। आनन्देन च उत्साहेन च राजा मन्त्रिभ्यः अब्रवीत्: 'यागस्य सर्वाणि आवश्यकानि आयोजयताम् वृद्धानां उपदेशानुसारं।' 'पवित्रं अश्वं, तस्य उपाध्यायं च यथानियमनुसारं विमोचयताम्; यागस्य स्थलं च सरयूपर्यन्ते आयोजयताम्।' 'शान्ति विधयाः अपि क्रियन्ताम्, यथा शास्त्रेषु च परंपरेण; एषः यागः यः कश्चित् राजा करणीयः।' 'न हि एषः उत्तमयागे गंभीरं दोषः अस्ति, यः विद्वांसः ब्रह्मराक्षसाः सदा दोषं अन्वेष्टुं यत्नं कुर्वन्ति।' 'यदीदृशं यागं उचितं न कृतं, तस्य करणकर्ता त्वरितं नाशं प्राप्यते; अतः, एषः मम यागः नियमेन सम्पूर्णं कर्तव्यः।' 'यथा योग्याः तादृशाः कार्याणि आयोजयन्तु,' इति राजा अब्रवीत्; सर्वे च सम्मानिताः मन्त्रिणः 'एवम्' इति प्रत्युत्तरं ददुः। राजस्य वाक्यं श्रुत्वा, तेषां द्विजानां, धर्मज्ञातः, राजा धर्मात्मा प्रोत्साहितः अभवत्। ततः, अनुमतिं प्राप्य, सर्वे तैः यथा आगताः तैः गत्वा, ब्राह्मणान् विमोचयित्वा, राजा मन्त्रिभ्यः इव वदति। 'यागं यथानियमनुसारं कर्तव्यं,' इति राजा, राजानां सिंहः, मन्त्रिभ्यः अभिवाद्य। तेषां विमोचयित्वा, ज्ञानी राजा स्वगृहं गत्वा, प्रियपत्निभ्यः च, राजा—येषां हृदये प्रियः— अब्रवीत्: 'पवित्रता व्रतम् उपवह्यताम्; अहं पुत्रार्थं यागं करिष्यामि।' तस्य अत्यन्तं प्रियवाक्येन, तेषां स्त्रीणां मुखानि चन्द्रकमलानि शीतकालान्ते विकसन्ति। श्रूयताम् इदानीं नवमः अध्यायः महात्मनः वाल्मीकी रामायणस्य, बालकाण्डे। यद्वृत्तं प्राचीनकाले, तद्वृत्तं राजा चारीतेन राजा दशरथः अब्रवीत्: 'इदं श्रूयताम्।' 'एषः विवरणं, यथा पुरोहिताः निर्दिष्टवन्तः, पूर्वं श्रुतं, सः वयोवृद्धः सनत्कुमारः एषः कथा कथितवान्।