शृङ्गवेरपुर्यां रामः गङ्गातीरस्थं सारथिं विसर्ज्य धर्मात्मानं प्रियं निषादराजं गुहं समागच्छत्। तत्र रामः गुहेन सह लक्ष्मणसीतया च बहून् जलपूर्णान् नदीन् अतीत्य वनं प्रविष्टः। भरद्वाजस्य निर्देशेन चित्रकूटं आगत्य तत्र त्रयः सुखमासीत्, रम्यं निवासं कृत्वा वनवासे रममाणाः। तत्र देवगन्धर्वसदृशाः सुखेन वासं कृतवन्तः; रामः चित्रकूटे वसन् पितरं दशरथं पुत्रशोकभरेण पीडितं अचिन्तयत्। ततः दशरथः पुत्रवियोगशोकात् स्वर्गं गतः; तस्य निधनानन्तरं वसिष्ठप्रमुखैः ब्राह्मणैः प्रेरितः भरतः राज्याभिषेकाय नियुक्तः। तु बलवान् भरतः राज्ये अभिषिक्तः सन् राज्ये न रमितुम् इच्छति; स वीरः रामपादानुग्रहेण वनं गच्छति। सत्यवीर्ये स्थिरं महात्मानं रामं उपगम्य, स भ्रातृभावेन रामं याचितवान्। रामं प्रति धर्मज्ञं राजानमेकं इति उक्तवान्; रामः महादानशीलः, प्रसन्नमुखः, कीर्तिमान् च। तु रामः पितृआज्ञया राज्यं न स्वीकारयति; तस्य पादुकाः बारं बारं राज्याय न्यासयति। तदनन्तरं रामस्य अग्रजः भरतं प्रत्यावर्तयितुम् प्रयत्नं अकरोत्; भरतः कामं न प्राप्त्वा रामपादस्पर्शं अकरोत्। नन्दिग्रामे सत्यः संयतात्मा भरतः रामागमनं प्रतीक्ष्य राज्यं पालयति। तु रामः नगरवासिनां आगमनं ज्ञात्वा, एकचित्तः दण्डकवनं प्रविष्टः। महद्वनं प्रविश्य, पद्माक्षः रामः विराधराक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श। सुतिक्ष्णं अगस्त्यं अगस्त्यभ्रातृं च सन्दर्शयन्, अगस्त्यस्य वचनेन इन्द्रधनुः प्राप्तवान्। महोत्साहेन खड्गम् अक्षय्यशरकोशं च लब्ध्वा, रामः वनवासिनैः सह वने वसति। सर्वे ऋषयः तं समागत्य राक्षसासुरविनाशं याचन्ते; रामः तान् प्रति राक्षसान् वने हन्तुम् प्रतिज्ञातवान्। रामः ऋषिभ्यः, दण्डकवनवासिभ्यः, अग्निसदृशेभ्यः राक्षसान् युद्धे हन्तुम् प्रतिज्ञां अकरोत्। तत्र वसन्, रूपान्तरकुशलां शूर्पणखां राक्षसीं विकृतां कृतवान्; सा जनस्थानवासिनी। तदनन्तरं शूर्पणखायाः वचनेन सर्वे राक्षसाः, खरत्रिशिरस्दूषणादयः, प्रवृत्ताः। रामः तान् सह अनुयायिभिः युद्धे हत्वा, जनस्थानवासिनैः सह वने वसति। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः हतानि; ततः स्वबान्धववधं श्रुत्वा रावणः कोपेन युक्तः। स मारीचाख्यं राक्षसं मित्रत्वेन याचितवान्; मारीचः बारं बारं वारयितुं प्रयत्नं अकरोत्, रावणः न शृणोति। मारीचः रावणं प्रति, "एवं वीरं प्रति प्रतिरोधः न शक्यः" इत्युक्त्वा, रावणः तद्वाक्यं न शृणोति, विधिना प्रेरितः। स मारीचेन सह तदाश्रमं गतः; मायया तौ राजकुमारौ दूरं नीतौ। रावणः रामपत्नीं अपहरत्, जटायुम् गृध्रं हत्वा; गृध्रं हतं दृष्ट्वा सीतापहृतिं श्रुत्वा। रामः शोकाभिभूतः विलपन्, मूढचेताः, जटायुम् शोकात् दग्धवान्। सीतां वनं विचिन्वन्, रामः एकं भीषणं विकृतं राक्षसं कबन्धं अयुद्धत्। कबन्धं हत्वा महाबाहुः तस्य शरीरं दग्ध्वा, कबन्धः स्वर्गं गत्वा शबरीं धर्मनिष्ठां तपस्विनीं रामाय उक्तवान्। "धर्मनिष्ठां शबरीं गच्छ," इति कबन्धः राघवाय उक्तवान्; ततो रामः शत्रुनाशकः शबरीं अगच्छत्। शबरी द्वारा सम्यक् पूजितः रामः, दशरथसुतः, पम्पासरःतीरे हनुमन्तं वानरं समागच्छत्। हनुमद्वाक्येन रामः सुग्रीवं समागच्छत्; रामः बलवान् सुग्रीवाय सर्वं निवेदितवान्। आद्यादारभ्य सीतायाः विषये विशेषतः यद् यद् घटितं तत् सर्वम् अकथयत्; सुग्रीवः वानरः रामस्य कथां शृणोति। स रामसुग्रीवयोः मैत्रीं अग्निसाक्षिकां कृतवान्; ततो वानरराजस्य याचनेन तस्य शत्रुत्वकथां अकथयत्। दुःखितः स्नेहितः सुग्रीवः सर्वं रामाय प्रकाशितवान्; रामः ततो वालीं हन्तुम् प्रतिज्ञातवान्। तत्र वानरः सुग्रीवः वालिनः बलं वर्णितवान्, सदा रामस्य वीर्ये संशयं अकरोत्। रामस्य सामर्थ्यं प्रदर्शयितुं सुग्रीवः दुण्डुभेः महाकायं पर्वतसदृशं दर्शितवान्। महाबाहुः रामः स्मितं कृत्वा, तं महाकायं पादाङ्गुष्ठेन दशयोजनानि क्षिप्तवान्। पुनः एकेन महाशरेण सप्त शालवृक्षान्, पर्वतं, अधः पातालं च विदारयामास, तेन सुग्रीवः विश्वासं प्राप्तवान्। ततः सन्तुष्टः विश्वस्तः महावानरः रामेण सह किष्किन्धागुहां गतवान्। ततो वानरश्रेष्ठः सुवर्णवर्णः सुग्रीवः गर्जितवान्; तस्य गर्जनं श्रुत्वा वानरनाथः निर्गतः।