राज्ये एकः धर्मात्मा राजा दशरथः आसीत्। सः सर्वेषां मध्ये धर्मं प्रतिपादयन्, पवित्रं च नागरिकं रक्षयन्, यथा न कदाचित् निर्दोषं जनं, अपि च यदि शत्रुः स्यात्, हानिं करोति। तस्य राज्ञः मन्त्रीः च युद्धे च धनसङ्ग्रहणं च कुशलाः, धर्मनिष्ठाः च आसन्। तेषां मध्ये न कदाचित् पापात्मा वा परस्त्रीं कामयमानः आसीत्। सम्पूर्णं राज्यं च प्रमुखं नगरं च शान्तिमयम् आसीत्। सर्वे जनाः स्वच्छवस्त्राणि धारयन्तः, पवित्रं व्रतम् आचरन्तः, राज्ञः कल्याणं च चिन्तयन्तः, सज्जनाः आसन्। तेषां गुणानां सम्प्राप्ताः, वीर्येण प्रसिद्धाः, विदेशेषु अपि ज्ञाताः, सर्वत्र च दृढबुद्धिमानः आसन्। तेषां मध्ये सर्वे गुणैः सम्पन्नाः, न कश्चन दोषः आसीत्, मित्रता च युद्धस्य सिद्धान्तेषु कुशलाः, स्वाभावतः च समृद्धिमन्तः आसन्। राजा दशरथः, दोषरहितः, एषः गुणसम्पन्नानां मन्त्रिणां सह पृथ्वीं शासति। सः स्वजनानां निरीक्षणं कृत्वा, धर्मेण रक्षां करोति, सदा अधर्मं परिहर्तुं प्रयत्नशीलः। त्रिलोक्यां प्रसिद्धः, वाक्ये उदारः, सत्ये स्थिरः, सः मनुष्याणां सिंहः, स्वर्गे देवतानां यथा राजति, तथा पृथ्वीं शासति। मित्राणां प्रति सः स्नेहपूर्वकः, अधीनानां प्रति सम्मानपूर्वकः, कष्टानां च बलात् दमनं करोति। तस्मिन् समये, राजा दशरथः पुत्रं प्राप्तुम् इच्छन्, शक्तिमान्, धर्मात्मा च आसीत्, किन्तु तस्य वंशस्य निरन्तरं कर्तुं पुत्रः न आसीत्। राजा चिन्तयामास, "किमर्थं अहं पुत्राय अश्वमेधयज्ञं न करोमि?" इति। तस्मिन् दृढसंकल्पः कृत्वा, राजा सर्वे मन्त्रिणः सह यज्ञं कर्तुं मनसा संकल्पयामास। तदनन्तरं राजा सुमन्त्राय, सर्वश्रेष्ठसङ्कल्पाय, आज्ञां ददाति, "त्वं शीघ्रं सर्वे वृद्धाः च पुरोहिताः च मम समीपं आनय।" सुमन्त्रः शीघ्रं गत्वा, वेदेषु शिक्षितान् वृद्धान् सर्वान् एकत्र कृत्वा आनयति। सः सुःयज्ञं, वामदेवम्, जाबालिम्, काश्यपं, वसिष्ठं च अन्यान् प्रमुखान् ब्राह्मणान् सम्मान्य राजा दशरथः धर्मयुक्तं वाक्यम् उच्यते। "अतः, अहं यज्ञं यथाशास्त्रं कर्तुं इच्छामि। कथं मम अभिलाषां प्राप्नुयाम?" इति राजा वदति। तदा सर्वे ब्राह्मणाः, वसिष्ठेन नेतृत्वेन, राजा दशरथस्य वाक्यं सम्मान्य, "सर्वं साधु वदसि!" इति प्रतिवदन्ति। तेषां सर्वे अत्यन्तं प्रसन्नाः, राजा दशरथं वदन्ति, "उपकरणानि सङ्कलयन्तु, अश्वं विमोचयन्तु।" "यज्ञभूमिं सरयू नदीं उत्तरतटं उपयुक्तं कर्तुं यत्नं कुर्वantu। हे राजन्, त्वं निश्चितं पुत्रान् प्राप्स्यसि।" "यः धर्मसंकल्पः त्वया पुत्रार्थं उद्भूतः अस्ति," इति ब्राह्मणानां वाक्यं श्रुत्वा राजा प्रसन्नः अभवत्। हर्षितदृष्टिभिः राजा मन्त्रिभ्यः उवाच, "यज्ञस्य सर्वाणि आवश्यकानि इह कर्तुं यथाविधि विधीयताम्।" यज्ञस्य अश्वं, तस्य उपाध्यायं च उचितरूपेण विमोचयन्तु; यज्ञभूमिं सरयू नदीं उत्तरतटं उपयुक्तं कर्तुं यत्नं कुर्वantu। "शान्तिकृत्याः अपि यथाशास्त्रं आचार्यः कर्तुं यत्नं कुरुताम्; यः यज्ञः कश्चन राजा कर्तुं समर्थः, सः सम्पूर्णं यज्ञं सम्पादयति।" "अस्मिन् उत्तमे यज्ञे न किञ्चित् दोषः भवेत्, यः ज्ञाता ब्रह्मराक्षसाः सदा दोषं पश्यन्ति।" "यदि यज्ञः उचितविधिना न कृतः, तर्हि तस्य कर्ता त्वरितं नाशं प्राप्नुयात्; अतः, मम यज्ञः नियमेन सम्पादितः भवेत्।" "तेषां योग्यैः यथावत् व्यवस्थाः कुर्वन्तु," इति राजा वदति; सर्वे सम्मानिताः मन्त्रिणः, "एवम् अस्तु," इति प्रतिवदन्ति। राजा दशरथः तेषां वाक्यं श्रुत्वा, ब्राह्मणानां अनुमतिं प्राप्य, तेषां यथा आगताः, तदनन्तरं तान् प्रेषयामास। "यथा पुरोहिताः निर्देशयन्ति, यज्ञं तद्विधिना सम्पादयतु," इति राजा दशरथः मन्त्रिभ्यः उवाच। तान् प्रेष्य, राजा स्वगृहं गत्वा, प्रियपत्निभ्यः, यः तेषां हृदयेषु प्रियः, उवाच, "पवित्रं व्रतम् आचरितुं यत्नं कुरुत; अहं पुत्रार्थं यज्ञं सम्पादयिष्यामि।" तस्य अत्यन्तं प्रियवाक्यैः तेषां मुखानि पद्मानि शिशिरात् उपजातानि इव प्रकाशयामास। अधुना श्रुत्वा, "अस्मिन सर्गे नवमः," इति वदन्तु, "शृणु, यथा प्राचीनकाले यद्वृत्तं जातं, यत् अहं पुराणेषु श्रुतम्।