तदा दशरथः शोकसन्तप्तचित्तः कैकेयीं प्रार्थयन् इदं मधुरं वचः उवाच—"कथं त्वं धर्मनिष्ठस्य परमसुकुमारस्य तस्य वनवासमनिष्टं कामयसे? शुभदृष्टे, त्वां सेवायाम् अनन्यपरस्य रमणीयस्य रामस्य निर्वासनं किमर्थं इच्छसि? रामः हि त्वां भरतादन्यः अधिकं सेवते; भरतस्य त्वयि विशेषः स्नेहः मया न दृश्यते। अन्यः कः तस्य पुरुषसिंहस्य वाक्येन च कर्मणा च अधिकं मानसंमानं सेवां वा करिष्यति? बहुषु स्त्रीसहस्रेषु, आश्रितेषु च, कदापि राघवस्य निन्दा न श्रूयते। रामः पुरुषर्षभः शुद्धहृदयः सौम्यवाक्यैः सर्वाणि भूतानि वशं गच्छति, जनानां च प्रियताम् आप्नोति। सत्येन लोकान्, दानेन द्विजातीन्, सेवया ज्येष्ठान्, शौर्येण शत्रून् च राघवः जयति। सत्यं दानं तपः त्यागः मैत्र्यौच शौचमार्जवम्। विद्या ज्येष्ठसेवा च—एतानि राघवे स्थितानि। धर्मनिष्ठे तस्मिन्नेव देवसमे, त्वं कथं तं महर्षिसमप्रभं रामं दुष्कृत्यं इच्छसि? सर्वेषां सौम्यवाच्यः सन् अहं कदापि कठोरं वचनं न उक्तवान्; कथं तव प्रियार्थं रामे दुःखकरं वचनं वदामि? यस्मिन् क्षमा तपो त्यागः सत्यं धर्मः कृतज्ञता सर्वभूतेषु अहिंसा च वर्तन्ते, तस्माद् अन्यत्र अहं कुतः गच्छेयम्? वृद्धस्य तपोनिष्ठस्य दुःखितस्य विलपतः मम दयां कर्तुमर्हसि, कैकेयि। यावद् भूमौ लभ्यते, समुद्रपर्यन्तं सर्वं तुभ्यं दास्यामि; मा क्रोधं कृत्स्नं कुरु। अञ्जलिं ते करोमि, पादौ ते स्पृशामि; रामस्य शरणं भव, अधर्मो माम् अत्र मा स्पृशतु। एवं दुःखेन पीडितः विलपन् मूर्छितः स राजा शोकाभिभूतः बभूव। पुनः पुनः दुःखसागरात् त्रातुं प्रार्थयन्, कैकेयी तं कठोरतरं वाक्यं प्रत्युवाच। सा उवाच—"यदि त्वं, राजन्, मम प्रतिश्रुत्य द्वौ वरौ दत्तवान्, अधुना तत्र पश्चात्तापं कुर्याः, कथं धर्मं पृथिव्याम् वक्तुम् अर्हसि? राजर्षयः त्वया सह धर्मकथां कुर्वन्तः यदा त्वां पृच्छेयुः, किं प्रत्युवाच्यसि? किं वक्ष्यसि—'अस्याः कृपया जीवामि, सा माम् रक्षितवती, अहं तु कैकेयीं छलितवान्' इति? वरदाने प्रतिश्रुत्य अन्यथा भाषमाणः त्वं नरपतिं अपकीर्तिं करिष्यसि। शैब्यः च पक्षिणे स्वमांसं दत्तवान्, अलर्कः च नेत्रे त्यक्त्वा परमां गतिं प्राप्तवान्। सागरः प्रतिज्ञां कृत्वा स्वमर्यादां न अतिक्रामति; त्वं अपि पूर्वकृत्यं स्मृत्वा प्रतिज्ञां मा भङ्क्षीः। धर्मं परित्यज्य रामं राज्ये स्थापयित्वा, कौसल्यया सह सुखं कर्तुम् इच्छसि, पापकर्मन्। धर्मो वा अधर्मो वा, सत्यं वा अनृतं वा—यद्यत् त्वया प्रतिज्ञातं, तत्र व्यतिक्रमः न भवेत्। यदि रामः अभिषिच्यते, अहं विषं पीत्वा तव पुरतः म्रियामि। एकदिनमपि यदि राममातुः पादाभिवन्दनं पश्येयम्, मरणमेव मम श्रेयः स्यात्। भरतेन मया च सत्यं शपथं करिष्ये, राजन्—रामस्य वनवासात् अन्यत् किञ्चिद् न रोचये। एवमुक्त्वा कैकेयी मौनं समुपगता, न च विलपन्तं राजानं प्रत्युवाच। तस्याः रामस्य वनवासं भरतस्य च राज्याभिषेकं कथयन्त्याः वचनानि श्रुत्वा, राजा विमूढेन्द्रियः तां कैकेयीं क्षणमपि न प्रत्यभाषत, तां च कटुवदन्तीं सन्निमील्य पश्यन् स्थितवान्। तस्याः तडिदिव हृदयविदारकं वचनं श्रुत्वा, शोकेन पीडितः राजा न प्रहृष्टः बभूव। तस्याः दृढां बुद्धिं घोरं च शपथं चिन्तयन्, 'राम' इति श्वसन्, छिन्नतरु इव पपात। विह्वलचित्तः स राजा विक्षिप्तबुद्धिः प्रमत्तवत्, रोगीव, तेजोहीनः, सर्प इव वीर्यं विना बभूव। स दुःखितः दुर्बलया वाचा कैकेयीं पप्रच्छ—"कः तव हितरूपं घातकं कर्म उपदिष्टवान्? त्वं निर्लज्जया मम प्रति भाषसे, पिशाचैः इव मनः आविष्टा; पूर्वं त्वयि एष दोषो न दृष्टः। अधुना त्वयि बालवत् विपर्यासः दृश्यते; कुतः भयम् आगतम्, येन एतादृशं वरं वृणीषे? त्वं भरतस्य राज्यासनं रामस्य च वनवासं इच्छसि; एष भावः, एष मिथ्यावचनं त्यज। यदि पत्युः, जनस्य, भरतस्य च प्रियं कर्तुम् इच्छसि, क्रूरे, पापकृते, क्षुद्रे, पापकारिणि, तर्हि किम् दुःखं किम् अनृतं मयि वा रामे वा पश्यसि? रामं विना भरतः राज्यं न प्राप्नुयात्। भरतः हि धर्मे रामात् अपि बलवान् मया मन्यते; कथं तं वने गन्तारं रामं द्रक्ष्यामि? एवं दशरथः शोकाभिभूतः कैकेयीं बहुशः प्रार्थयन्, सा च कठोरवचनेन तिष्ठन्ती, न किञ्चित् प्रत्युवाच।