ते सर्वे नीतिशास्त्रकुशलाः, मित्रत्वे प्रतिपन्नाः, स्वपुत्रेष्वपि काले दण्डं दातुम् अर्हन्ति स्म। राजस्वसंग्रहे च सेनायाः व्यवस्थायां च निपुणाः, शत्रुरपि निर्दोषं न हिंस्युः। वीर्यवन्तः सततमुत्साहवन्तश्च, राजधर्मे स्थिताः, शुद्धान् प्रजाजनान् सदा रक्षन्ति स्म। ब्राह्मणक्षत्रिययोः अहिंसायाः प्रभावात् कोशं पूरयन्ति, दोषगुणविवेकेन दण्डं यथायोग्यम् उपयुञ्जते। तेषां सर्वेषां शुद्धचित्तानाम् अविवेकः कश्चन नासीत्; न च नगरे न च राष्ट्रे कश्चिद् अनृतं भाषते स्म। नापि दुष्टः, न परदाराभिलाषी कश्चिद् आसीत्; समग्रं राज्यं नगरं च शान्तमासीत्। सर्वे शुचिवस्त्रधारिणः, सुसंस्कृतवेषधारिणः, शुद्धव्रतानुष्ठानशीलाः, जाग्रत्प्रज्ञया राज्ञः श्रेयः प्रार्थयन्ति स्म। ते गुरुगुणान् अधिगम्य, कीर्तिमन्तः, परदेशेष्वपि प्रसिद्धाः, सर्वत्र स्थिरबुद्धयः आसन्। सर्वे गुणसम्पन्नाः, कोऽपि न गुणहीनः, संधिविग्रहविदः, स्वभावतः श्रीसम्पन्नाश्च। मन्त्रगोपने निपुणाः, सूक्ष्मयुक्तौ कौशलिनः, सदा प्रियं भाषमाणाः, नीतिशास्त्रविशारदाश्च। एवम् एतेषां गुणानां मन्त्रिणाम् उपेतः निरदोषः स राजा दशरथः पृथिवीं शशास। सः स्वजनान् चारैः पश्यन्, धर्मेण रक्षन्, सदा अधर्मं परिहृत्य प्रजाः पालयामास। स त्रिषु लोकेषु कीर्तिमान्, वाक्सम्पन्नः, सत्यधृतिः, पुरुषर्षभः इह पृथिवीं शशास। न तस्य शत्रुः समः वा अतिशयः वा आसीत्; सः सुहृद्भ्यः प्रियः, भृत्येषु मानदः, शत्रून् बलात् निःशेषयन्, इव देवेशः स्वर्गे जगतः अधिपतिः आसीत्। तैः भक्तैः कुशलैः समर्थैः हितनिश्चये स्थैर्यवन्तैः मन्त्रिभिः परिवृतः स राजा तेजसा विराजते स्म, यथा प्रभायुक्तः सूर्यः उदयति। एष अष्टमः सर्गः; शृणुत। इति श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे अष्टमः सर्गः। एवं स राजा दशरथः महाबलः धर्मात्मा महात्मा च सन् अपि, पुत्रार्थं सुतकामः सन्, तस्य वंशे न कश्चित् अपत्यम् आसीत्। सः एवं चिन्तयन्, तस्य महात्मनः मनसि विचारः समुत्पन्नः—"किमर्थं न अश्वमेधं पुत्रार्थं यजेयम्?" इति। निश्चित्य "कर्तव्यः यज्ञः" इति, सः बुद्धिमान् धर्मात्मा राजा, सर्वैः मन्त्रिभिः सहितः, मनसा निश्चयम् अकरोत्। ततः सः महाबलः राजा सुमन्त्रं श्रेष्ठमन्त्रिणम् उवाच—"शीघ्रं वृद्धान् ऋत्विजः च सर्वान् मम समक्षं आनय।" तदा सुमन्त्रः शीघ्रकर्मा, शीघ्रं गत्वा वेदविदः सर्वान् समानीतवान्। सः सुयज्ञं वामदेवं जाबालिं काश्यपं, पुरोहितं वसिष्ठं, अन्यांश्च श्रेष्ठान् ब्राह्मणान् आनयामास। तान् सत्कृत्य, धर्मात्मा राजा दशरथः तान् धर्मयुक्तं हितमधुरं वाक्यम् उवाच। "तस्मात् शास्त्रविहितं यज्ञं कर्तुम् इच्छामि। कथं मम कामः सिध्येत्? भवद्भिः एतत् चिन्तनीयम्।" इति। ततः सर्वे ब्राह्मणाः वसिष्ठप्रमुखाः राजवचनं समादृत्य "साधु उक्तम्" इति ऊचुः। सर्वे तुष्टाः दशरथं ऊचुः—"सामग्री संगृह्य अश्वः मोचनीयः।" "सरण्याः उत्तरतीरे यज्ञभूमिः क्रियताम्। राजन्, त्वं निश्चितं पुत्रान् लप्स्यसे।" "यस्य पुत्रार्थम् एष धर्मः ते मनसि उत्पन्नः," इति ब्राह्मणवचनं श्रुत्वा राजा प्रहृष्टः अभवत्। हर्षोत्कम्पसम्पूर्णनेत्रः सः मन्त्रिणः उवाच—"यथावृद्धोपदेशं यज्ञार्थं सर्वं साध्यताम्।" यथाविधि युक्तः अश्वः प्रेष्यः, यज्ञभूमिः च सरयूनदीतीरे क्रियताम्। शान्तिकर्माणि अपि यथाविधानं यथासम्प्रदायं क्रियताम्; अयं यज्ञः समर्थेन राज्ञा साध्यः। अत्र महायज्ञे किञ्चित् दोषः न भवेत्; हि ब्रह्मराक्षसाः दोषान् अन्वेषयन्ति। यदि यज्ञः विधिहीनः क्रियते, तदा कर्ता विनश्यति; तस्मात् मम यज्ञः यथाविधि सम्पद्यताम्। "यथायोग्यम् व्यवस्थां कुर्वन्तु योग्याः," इति उवाच; सर्वे सत्कृताः मन्त्रिणः "एवं भवतु" इत्युक्त्वा प्रत्यनुज्ञायन्। राज्ञः वचनं श्रुत्वा, यथापूर्वं, ते धर्मविदः द्विजाः तं नृपं समाश्वास्य, यथायोग्यं प्रवृत्ताः। ततः अनुमत्य, सर्वे तत्रैव आगत्य यथागतम् अपेताः; ब्राह्मणान् विसृज्य, सः मन्त्रिणः इदं वचनं उवाच। "यथायथोक्तं ऋत्विग्भिः यज्ञः क्रियताम्," इति सः नृपश्रेष्ठः मन्त्रिणः समावेद्य उवाच। तान् विसृज्य, सः बुद्धिमान् राजा स्वगृहं प्रविवेश; ततः प्रियाभ्यः पत्नीभ्यः, प्रियः तासां हृदये, उवाच। "दिक्षां प्रतिगृह्णीत; पुत्रार्थं यज्ञं करिष्यामि।" इति तस्य परमप्रियवचनेन, तासां स्त्रीणां मुखानि शिशिरान्ते कमलानि इव प्रज्वलितानि। शृणुत नवमं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे।