स राजा दशरथः, क्रोधेन दह्यमानः स्वतेजसा, कैकेयीं प्रज्वलितः अभ्युवाच— “हे क्रूरा, दुष्टाचारिणि, कुलनाशिनि! रामः ते किं दुष्कृतं कृतवान्? अहं वा किम् पापम् अकरवम्, हे दुष्टे? राघवः त्वां मातरम् इव सदा आचरति। किमर्थम् तर्हि त्वं अस्य अनर्थस्य अभिप्रायम् कुर्वसि? मया एष गृहे स्थापिता, त्वं तु मम एव नाशम् इच्छसि। अज्ञाता त्वं विषधरः तीक्ष्णविषः इव; यत्र समस्तं जगत् रामस्य गुणान् गायति— तत्र कस्य अपराधस्य कारणेन अहं प्रियं पुत्रम् परित्यज्यामि? कौसल्यां च सुमित्रां च त्यज्यामि, वा स्वं धनम् अपि ददामि। यदि अहं रामं न पश्यामि, चेतना मे नष्टा भविष्यति; किं जगत् सूर्यं विना तिष्ठेत्, वा धान्यं जलं विना? रामं विना जीवितम् अस्मिन् शरीरे स्थातुं न शक्यते; अतः, एष पापप्रवृत्तिः त्वरितम् परित्याज्या। अहं तव पादौ शिरसा स्पर्शितुम् उद्यतः अस्मि— कृपया मयि प्रसादय। किमर्थम् त्वं एतादृशं घोरतम् चिन्तनम् कृतवती, हे पापिनी? यदि इच्छसि मम स्नेहं वा द्वेषं भरतस्य प्रति परीक्षितुम्, तदा यथा पूर्वम् राघवस्य विषये उक्तम्, तथा अस्तु। स मम ज्येष्ठः पुत्रः, धर्मे प्रतिष्ठितः, कीर्तिमान्; यद् त्वं, मधुरवाचिनि, उक्तवती, तत् केवलं सेवायै आसीत्। तद् श्रुत्वा, दुःखेन पीडितः, त्वं मे महान् व्यथा कारणी; शून्ये गृहे, अन्यस्य वशे पतिता, त्वं विक्षिप्तमना अभवत्। हे महाराज्ञि, इक्ष्वाकुवंशस्य गृहे महद् आपद् आगता, यत्र तव मनः पूर्वं धर्मनिष्ठम्, अधुनाऽधर्मे प्रवृत्तम्। न कदापि, हे विशालनेत्रे, त्वं मम प्रति किञ्चित् अनिष्टम् वा अप्रियम् अकरोत्; अतः, अहं त्वयि एतद् विश्वासं न कुर्यामि। नूनम्, राघवः भरतस्य तुल्यः, महात्मनः, तव दृष्ट्या; यः बाल्ये, त्वं मम तद् बहुशः उक्तवती। कथम्, हे भीरु, त्वं धर्मिष्ठस्य, कीर्तिमतः तस्य, चतुर्दश वर्षाणि वनवासम् इच्छसि? कथम्, त्वं तस्य, धर्मनिष्ठस्य, अतीव सुकुमारस्य, वनवासम् इच्छसि, यः धर्मे स्थितः? हे शुभनेत्रे, किमर्थम् त्वं रामस्य, मनोहरस्य, तव सेवायै निरतः, वनवासम् इच्छसि? नूनम्, रामः सदा त्वां भरताद् अधिकं सेवते; अहं तत्र भरतस्य तव प्रति विशेषं मानं न पश्यामि। कः अन्यः, तस्य पुरुषश्रेष्ठस्य, वाक्येन कर्मणा च, अधिकं सेवा, मान्यताम्, आज्ञाकारिताम् दर्शयेत्? सहस्रशः स्त्रियः, आश्रिताः च, तत्र राघवस्य किञ्चित् निन्दा वा द्वेषः कदापि न दृश्यते। रामः, पुरुषसिंहः, शुद्धहृदयः, सौम्यवाक्यैः सर्वाणि भूतानि जित्वा जनस्य स्नेहं प्राप्तवान्। राघवः सत्येन लोकान्, दानेन द्विजातीन्, सेवया वृद्धान्, युद्धे शत्रून् धनुषा जयति। सत्यता, दानम्, तपः, त्यागः, मैत्री, शौचम्, सरलता, विद्या, वृद्धसेवा—एतानि राघवे नित्यम् अवस्थितानि। यत्र धर्मनिष्ठः, देवसमः, हे देवी, कथम् त्वं तस्य, ऋषिसमदीप्तस्य, अनर्थम् इच्छसि? अहं न स्मरामि कदाचित् कठोरवाक्यम् कस्यचित् उक्तम्; सर्वेभ्यः मधुरवाचिन् अस्मि; कथम् तर्हि, तव कृते, रामाय अप्रियं वाक्यम् उक्तुम् शक्यं, यद् तव प्रियं, तस्य दुःखकरम्? यस्मिन् धैर्यम्, तपः, त्यागः, सत्यम्, धर्मः, कृतज्ञता, सर्वभूतेषु अहिंसा च—तस्य विना, अहं कस्य शरणम् गच्छेयम्? त्वं मयि, कैकेयी, करुणाम् दर्शयितव्या, यः वृद्धः, क्षीणः, तपस्यायाम् स्थितः, दीनः, दुःखितः विलपन् अस्मि। यद् पृथिव्यां लभ्यते, समुद्रपर्यन्तम्, तत् सर्वम् तव दास्यामि; मा कोपः त्वां व्याप्नुयात्। अहम् अञ्जलिं त्वाम् प्रति कृत्वा, पादौ च स्पर्शयामि; रामस्य शरणं भव, मा अधर्मः मां स्पृशतु। एवं दुःखेन अभिभूतः, विलपन्, मूर्च्छितः, भ्रमन्, महराजः शोकवशम् पूर्णतः अभवत्। सः पुनः पुनः दुःखसागरात् विमोचनम् याचमानः, कैकेयी तं पूर्वादपि कठोरतरैः वाक्यैः प्रत्युवाच। “यदि, हे राजन्, मम द्वौ वरौ दत्त्वा, त्वं अधुनाऽनुतप्यसे, कथम् पृथिव्यां धर्मम् कथयिष्यसि, हे वीर? यदा बहवः राजर्षयः त्वया सह समागच्छन्ति, धर्मज्ञः च त्वं धर्मं कथयन्ति, तदा किं प्रत्युत्तरं दास्यसि? किं वक्ष्यसि—‘तस्य अनुग्रहेण जीवामि, सा मां रक्षितवती, तां कैकेयीं अहं छलितवान्’? त्वं नराधिप, राज्ञां निन्दां आनयिष्यसि, यदि वरं दत्त्वा, अधुनाऽन्यथा वदसि। शैब्यः स्वं मांसं गृध्राय दत्त्वा, कपोतकथा, आलर्कः च नेत्रे दत्त्वा परमगतिं प्राप्तवान्। समुद्रः प्रतिज्ञां कृत्वा सीमां न लङ्घयति; पूर्वं कृतं स्मृत्वा, प्रतिज्ञां मा भङ्क्षीः। तस्मात्, त्वं धर्मं परित्यज्य, रामं अभिषिञ्च्य, कौसल्यया सह सदा सुखं इच्छसि, हे दुष्टचित्त! धर्मो वा अधर्मः, सत्यम् वा अनृतम्—यद् त्वं मम प्रतिज्ञाय, तत्र लङ्घनं न भवेत्। यदि रामः अभिषिक्तः भवेत्, अहं इहैव विषम् पिबामि, तव पुरतः मृत्युम् प्राप्स्यामि।” इत्येवम्, दशरथः दुःखदुःखितः, कैकेयीं प्रार्थयन्, तां तु कठोरवाक्यैः प्रत्युत्तरं श्रुणोत्, तस्य शोकः अतिवृद्धः अभवत्।