सुमधुरैः तया उक्तैः वाक्यैः प्रहृष्टा साभवत्, ततः सा भीषणमात्मनः मन्तव्यमिव मृत्युं स्वयमेव प्राप्तम् प्रकाशयामास। अथ सा कैकेयी धर्मानुसारं वरदाने त्वया प्रतिश्रुत्य शपथं च कृत्वा, त्रयस्त्रिंशद्देवान् इन्द्रमुख्यान् साक्षिणः कुर्वाणाः, तं मन्तव्यमभ्यधात्। चन्द्रमसौ, सूर्यश्च, नभः, ग्रहाः, रात्र्यहनी, दिशः, जगत्, इयं च पृथिवी, गन्धर्वाः, सर्वे राक्षसाश्च, सर्वे साक्षिणः भवन्तु। रात्रिचराः, पिशाचा गृहदेवताः च गृहाणि, अन्ये च सर्वे भूतानि, यदुक्तं तव, तद्विज्ञास्यन्तु। अयं धर्मज्ञः सत्यसन्धः महातेजाः, शुचिः सत्यवागपि, मम वरदानेन सम्प्रदत्तः—सर्वे देवाः तद्विद्युः। एवं सा महाराजमङ्के परिष्वज्य प्रशस्य च, कामसंमोहिता वरदायकं प्रति पुनः वचनमुवाच। स्मर, राजन्, पूर्वं यदस्मिन् सुरासुरयुद्धे समुद्भूतं, यदा शत्रुणा त्वदायुः संकटे स्थितम्। तत्राहं त्वां रक्षितवती, जागरूकत्वेन प्रयता; तस्मिन्नर्थे त्वया मम द्वौ वरौ दत्तौ। तौ एव वरौ त्वया यः प्रदत्तौ, तौ अहं त्वत्तः प्रतिपद्ये, पृथिव्याः रक्षिता, रघुनन्दन। यदि त्वं धर्मतः प्रतिश्रुत्य मम वरं न दास्यसि, अद्यैव त्वया तिरस्कृता अहं प्राणान् त्यक्ष्यामि। एवं स राजा केवलैः वाक्यैः कैकेय्याः वशं नीतः, यथा मृगः पाशबद्धः स्वविनाशाय प्रवर्तते। तदा सा पुनः राजानं प्रति कामसंमोहितं वशीकृत्येदमुवाच—“त्वया मम द्वौ वरौ दत्तौ, तदा प्रतिज्ञातमपि। अद्य तौ वरौ वक्ष्यामि, मे वचनं शृणु। राघवस्याभिषेकसमये सर्वं कृतं। तेनैवाभिषेकेन भरतः मम अभिषिक्तः क्रियेत। एषः द्वितीयो वरः, यं त्वया हृष्टेन मम दत्तः। तदा सुरासुरयुद्धे प्रतिज्ञातं त्वया; स कालः सम्प्राप्तः—राघवः दण्डकावने नव च पञ्च च वर्षाणि वसेत्। रामः चीराजिनधारी तपस्वी स्यात्, भरतः अद्य राज्यं निर्विघ्नं पालयतु। एषा मम परमा कामना; त्वया यः वरः दत्तः, तं वृणे। अद्यैव राघवस्य वनगमनं पश्येयम्। राजर्षे, प्रतिज्ञायाः सत्यपरिपालकः भूत्वा, वंशं, चरित्रं, जन्म च रक्ष। परत्र हि महर्षयः वदन्ति—सत्यं पुरुषस्य परं श्रेयः।” एवमुक्ते द्वादशे सर्गे वाल्मीकि रामायणे, अयोध्याकाण्डे, द्वादशः सर्गः श्रोतव्यः। ततो कैकेय्याः क्रूराणि वचनानि श्रुत्वा, स महाबलः राजा क्षणमेकं विचारयन् महता शोकवशं गतः। किं स्वप्नमिदं वा, किमिति मे मनो मोहं गतं, अथवा पूर्वं किञ्चिदात्मनः क्लेशं अनुभूतवान्, उत चेतसो विकारः? इति चिन्तयन् स राजा तस्मिन्काले न प्रपेदे शान्तिम्; कैकेय्याः वचोबाणैः वेदनां प्राप्य चेतनां पुनः प्रविष्टः। स दुःखेन संतप्तः, व्याकुलचित्तः, व्याघ्रीं दृष्ट्वा मृग इव, भूमौ निरुपाधौ उपविवेश, दीर्घं श्वसन्। सर्प इव मन्त्रबद्धः, विषयुक्तः अपि, नरपतिः क्रोधात् कटुवचनानि प्रोवाच। शोकसम्बाधेन मनसा पुनः मोहं गतः, स राजा दीर्घकालं दुःखितः सत्वरं चेतनां पुनः प्राप्य, क्रोधात् तेजसा ज्वलन् कैकेयीं प्रति उवाच—“क्रूरे, पापाचारिणि, कुलनाशिनि! किं त्वया राघवे दोषः कृतः, अथवा मया कः पापः कृतः? सदा राघवः मातरमिव त्वां व्यवहारं कृतवान्। किमर्थं तर्हि त्वं मम अनर्थे प्रवृत्ता? त्वया अस्मिन्गृहे स्थापिता सन्ती, आत्मनः नाशाय प्रवृत्ता। अज्ञाता त्वं विषयुक्तः सर्प इव, यतः सर्वे लोके रामस्य गुणगानं कुर्वन्ति। किमर्थं प्रियं पुत्रं रामं त्यजामि? कौसल्यां सुमित्रां वा त्यजेयं, स्वं धनं वा दद्यां। यदि रामं न पश्येयम्, चेतना मम न भविष्यति; किं लोको रविहीनः स्थास्यति, कर्षकः वा जलहीनः? रामं विना मम जीवितं गात्रे न स्थास्यति; तस्मात् पापं मनोविनिश्चयं त्यज। अहं तव पादौ शिरसा स्प्रष्टुं सिद्धः—मयि कृपां कुरु। किमर्थं घोरं चिन्तनं त्वया कृतम्, पापे? यदि त्वं मम भरते स्नेहद्वेषयोः परीक्षा कर्तुमिच्छसि, तर्हि यथाऽपूर्वं राघवे उक्तं तथैव भवतु। स मम ज्येष्ठः पुत्रः, धर्मे प्रतिष्ठितः, यदुक्तं त्वया प्रियवादिनि, तत्सेवायैव। तदश्रुत्वा दुःखिता त्वं मां महता क्लेशेन पीडयसि; शून्ये गृहे परवशं प्राप्तवती, मोहिता इव जातासि। राज्ञि, इक्ष्वाकुवंशस्य महद्भयं सम्प्राप्तम्, यत्र तव धर्मनिष्ठा बुद्धिः विपथगामिनी अभवत्। पूर्वं न कदापि त्वया मम अप्रियम् अकार्यं वा कृतम्; तस्मात् अहं त्वयि एतत् विश्वासितुं न शक्नोमि। नूनं राघवः भरते महात्मनि समः तव दृष्टौ; यतः बाल्ये त्वया मम तदुक्तं बहुशः। कथं भीरु, त्वं तं धर्मिष्ठं यशस्विनं राघवं चतुर्दशवर्षाणि वनवासे स्थापयितुमिच्छसि?” एवं तत्र कैकेयी स्वमभिप्रायं भीषयन्ती, सत्यप्रतिज्ञं राजानं वशे कृत्वा, राज्ये भरताभिषेकं च रामस्य वनगमनं च वरयामास। राजा तु दुःखबद्धचित्तः, मोहक्लेशाभिभूतः, तस्याः पापमिच्छां विहाय, रामे स्नेहं प्रतिपादयामास।