तदा कैकेयी राजानं कामबाणाभिः विद्धं कामवेगपराभूतं च कठोरवचनैः अभाषत। सा प्रणम्य तमुवाच—"आर्य, न केनचित् मया नापकारः कृतः, नापि तिरस्कारः। मम हृदये तु काचित् कामना वर्तते, तां त्वया पूर्तुम् इच्छामि। यदि त्वं दातुम् इच्छसि, प्रतिज्ञां कुरु; ततः अहम् आत्मनः यथार्थकामनां वक्ष्यामि।" राजा स्मितपूर्वकं प्रियायाः कैकेय्याः केशेषु गृहित्वा, भूमौ उपविष्टां ताम् इदं प्राह—"शुभे, त्वया न ज्ञायते यत् मम प्रियतमः रामात् अन्यः कश्चन नास्ति। तं जितेन्द्रियं महात्मानं राघवं, आत्मनः प्रियं रामं शपामि, यद् यत् हृदि अस्ति तद् वद। रामं विना क्षणमपि जीवितुं न शक्नोमि; तेन शपामि, तव वचनं करिष्यामि। आत्मनः, पुत्राणां, सर्वेषां च अपेक्षया रामः मम प्रियतमेति तेन शपामि, तव याचितं वरं दास्यामि। शुभे, हृदि एवमभिनिश्चित्य माम् उपशमं कुरु; विचिन्त्य साधु कैकेयि, यथोचितं वद। स्वबलं दृष्ट्वा त्वं न संश्रयसे; अहम् अपि तव कामं पूरयिष्यामि, स्वधर्मेण शपामि।" एवं मधुरैः वाक्यैः तुष्टा सा कैकेयी, यमसदृशं घोरं मन्त्रम् उदाहरन्ती, तम् अभ्यभाषत। सा प्राह—"यद् त्वया प्रतिज्ञातं, तद् साक्षिणः कुर्वन्तु त्रयस्त्रिंशद् देवाः इन्द्रपुरोगमाः। सोमसूर्यौ, व्योम, ग्रहाः, रात्रिदिवसौ, दिशः, जगत्, पृथिवी, गन्धर्वाः, राक्षसाश्च सर्वे, सर्वे च भूतानि, गृहेषु गृह्याश्च, रात्रिचराः, पिशाचा इत्यादयः, सर्वे साक्षिणः सन्तु। एष धर्मात्मा सत्यप्रतिज्ञः महातेजाः धर्मवित् सत्यवाग् शुचिः, मम वरं ददाति—सर्वे देवाः शृण्वन्तु।" एवं सती सा रानी, बलिनं भर्तारम् आलिङ्ग्य, स्तुत्वा, पुनः वरेच्छुका कामवेगवशीभूता तं वरेश्वरं वाक्यम् उवाच। "राजन्, पूर्वं सुरासुरयुद्धे, शत्रुणा तव प्राणान् संकटीकृत्य, मया रक्षितः स्मर। तत्र अहम् अवहित्या प्रयत्नेन त्वां रक्षितवती; तदा त्वया मम द्वौ वरौ दत्तौ। तौ वरौ, नृपते, यौ त्वया दत्तौ, तौ अद्य अहम् इच्छामि, रघुवंशपते। यदि त्वं प्रतिज्ञातं धर्मेण वरं न दास्यसि, अद्य त्वया निगृह्याहमात्मानं त्यक्ष्यामि।" एवं वाक्यैः एव स राजा कैकेय्याः वशं नीतः, यथा मृगः पाशबद्धः स्वविनाशाय गच्छति। ततः सा पुनः तं काममोहाभिभूतं राजानम् इदं वाक्यम् उवाच—"आर्य, त्वया मम द्वौ वरौ दत्तौ, प्रतिज्ञातं च। तौ अद्य वक्ष्यामि; शृणु। राघवस्याभिषेकस्य सर्वमुपकरणं कृतम्। तेनैवाभिषेकेन भरतः ममाभिषिक्तः भवतु; एष द्वितीयो वरः, यं त्वं हृष्टः मम दत्तवान्। तदा सुरासुरयुद्धे प्रतिज्ञातं त्वया; स कालः समुपस्थितः—रामः पञ्चनवत्याः वर्षाणां दण्डकावनवासं गच्छतु। रामः धर्मनिष्ठः, वल्कलाजिनवसनः, तपस्वी भूत्वा वसेत्; अद्य भरतः निर्बाधेन राज्यं पालयतु। एष मम परमः कामः; त्वया दत्तं वरम् इच्छामि। अद्य राघवस्य वनगमनं पश्येयम्। राजराजो भव, प्रतिज्ञां पालय; वंशं, चरित्रं, जन्म च रक्ष। परत्र हि सत्यमेव पुरुषाणां श्रेय इति मुनयः वदन्ति।" इति श्रीमद् वाल्मीकि रामायणे अयोध्याकाण्डे द्वादशः सर्गः श्राव्यः। एवं कैकेयीवचनं श्रुत्वा, स महराजा क्षणमिव चिन्तायाम् अपतत्, महता दुःखेन पीडितः। स मनसि चिन्तयन्—"कच्चित् एष स्वप्नः? उत मे मनो मोहं प्राप्तम्? कच्चित् व्याधिः? उत मनोविकार एव?" इति। एवं विचिन्त्य अपि स राजा तदा न विश्रामं लेभे; कैकेयीवचनैः संतप्तः चेतनां पुनः प्राप्तवान्। स शोकाभिभूतः, भ्रमितचित्तः, व्याघ्रीं दृष्ट्वा मृगः इव, भूमौ निरुपाध्याय उपविष्टः, दीर्घं श्वसन्। सर्पः इव मन्त्रबन्धनैः बद्धः, विषयुक्तः अपि, स नरपतिः कोपेन परुषं वचनम् उवाच। शोकवेगेन मनः संमूढः, पुनः स राजा मोहं प्राप्तः; चिरात् चेतनां प्राप्त्वा, दुःखेन संतप्तः, कैकेयीं क्रुद्धः, तेजसा दीप्तः, इदं वचनम् उवाच—"क्रूरे, दुष्टाचारिणि, कुलनाशिनि! किं रामेण ते अपराधः कृतः? अथवा मया कः पापः कृतः, पापिनी? राघवः तव मातृवत् आचरत्। किमर्थं तर्हि त्वं मम नाशाय प्रवृत्ता? मया त्वं अस्मिन्गृहे स्थापिता, स्वयमेव मम विनाशाय प्रवृत्ता। अनवगता त्वं विषधरः इव; यः सर्वे लोके रामस्य गुणान् गायन्ति—कस्मात् अपराधात् प्रियं पुत्रं त्यजेयम्? कौसल्यां सुमित्रां वा त्यजेयम्, अथवा स्वम् अपि धनं दadyeyam।" एवं स राजा दुःखशोकसंविग्नः, कैकेयीवचनेन पीडितः, धर्मपथे स्थितः अपि, सुतनिष्क्रमेण दुःखितः अभवत्।