तत्र तु दशरथः स्नेहवशेन कैकेयीमिदं मधुरं वचनमूचिवान्—"अत्र बहु वित्तं धान्यं पशवश्च तेषु देशेषु जाताः, अतः त्वं, कैकेयि, यन्मनसि रोचते तत् तत्रैव वृणुष्व। किं त्वं भयभीता आत्मानं क्लिश्यसि? उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, सुश्रोणि! यथार्थं वद, कैकेयि, किमर्थं त्वां भयमुपागतम्? अहं तत्ते व्यपनयिष्यामि, यथा रविः कञ्जरं नाशयति।" एवं सान्त्विता सा कैकेयी, यदपि तस्य पतिं प्रति कठोरं याचनं वक्तुं मनसि समाचकाङ्क्ष, पुनः तं पतिं समाश्रित्य वारयितुम् आरब्धवती। शृणु, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना विरचिते अयोध्याकाण्डे एकादशः सर्गः प्रवर्तते। ततः कैकेयी तं कामबाणाभिहतम्, कामवेगेन विवशं नृपं, कठोराणि वचनानि समाश्रित्य अब्रवीत्—"न माम् कश्चित् अपराधं कृतवान्, नापि कश्चित् मां तिरस्कारं कृतवान्, किन्तु मम हृदये काचित् कामना वर्तते, तां त्वया सम्पादयितुमिच्छामि। यदि त्वं मम प्रार्थनां सम्पादयितुमिच्छसि, प्रतिज्ञां कुरु; ततः अहं यथार्थं वक्ष्यामि यत् मम मनसि वर्तते।" राजा स्वल्पस्मितपूर्वकं, प्रियां कैकेयीं भूमौ उपविष्टां केशेषु गृहीत्वा, इदं प्राह—"स्त्रीशिरोमणे, त्वं न जानासि यत् रामात् न कोऽपि मे प्रियतरः, सः पुरुषसिंहः। तेन दुरापेण, महात्मना राघवेण, येन मम प्राणाः, प्रतिजाने; यद् इच्छसि तद् वद। रामं विना क्षणमपि जीवितुं न शक्नोमि; तेन शपे, कैकेयि, तव वचनं सम्पादयिष्यामि। रामात् स्वात्, पुत्रेभ्यः, सर्वेभ्यः च अधिकं तम् वरणीयं मन्ये; तेन शपे, तव कामं सम्पादयिष्यामि। साध्वी, हृदि विचिन्त्य माम् विमोचय; सम्यग् विचिन्त्य यत् रोचते, तत् वद। स्वबलं दृष्ट्वा न सन्देहं कुरु; मम पुण्येन शपे, तव कामं सम्पादयिष्यामि।" एवं वचोभिः प्रमोदिता सा कैकेयी, भीषणं संकल्पं प्रकटयन्ती, मृत्युरिव समुपस्थितवती। सा प्राह—"यद् त्वया प्रतिज्ञातं, यद् वरदानेन मम वरः प्रतिश्रुतः, तद् सर्वे त्रयस्त्रिंशद् देवाः, इन्द्रमुख्याः, शृण्वन्तु। चन्द्रमाः सूर्यश्च, नभः, ग्रहाः, रात्र्यहनी, दिशः, जगत्, इयं पृथिवी, गन्धर्वाः, सर्वे राक्षसाश्च साक्षिणः सन्तु। रात्रिचराः, भूतगणाः, गृहदेवताः, सर्वे चान्ये प्राणीणः, यद् उक्तं त्वया, तद् जानन्तु। एष धर्मज्ञः, सत्यवाग्, विशुद्धात्मा, तेजस्वी, सत्यप्रतिज्ञः, मम वरं ददाति—सर्वे देवाः शृण्वन्तु।" एवं राघवप्रशंसया पत्युः गात्रमालिङ्ग्य, सुमहाबाहुं वरदं पतिं पुनः अभ्यधात्—"स्मर, राजन्, पूर्वं देवासुरसंग्रामे यत् त्वद्विपत्तौ शत्रुणा त्वं संकटे स्थितः। तत्राहं तव रक्षणाय जागरूकत्वेन यत्नं कृतवती; तस्मात् त्वया मम द्वौ वरौ दत्तौ। तौ एव वरौ, नृपते, अद्य त्वत्तः प्रार्थये, रघुनन्दन। यदि त्वं धर्मे स्थितः प्रतिज्ञातं वरं न दास्यसि, अद्य त्वया तिरस्कृता अहं प्राणांस्युत्सृजामि।" एवं कैकेय्या केवलवचनेन राजा वशीकृतः, पाशबद्धमृग इव, स्वविनाशाय प्रवृत्तः। तदा सा पुनः तं रागवशं गतं नृपं प्राह—"पूर्वं त्वया मम द्वौ वरौ दत्तौ, तदा प्रतिज्ञातं च; तौ अद्य वक्ष्यामि। शृणु, अद्य राघवस्याभिषेकस्य सर्वे समारम्भाः कृताः। तेनैवाभिषेकेन, मम कृते, भरतः अभिषिक्तः भवतु; एष द्वितीयः वरः, यं त्वया प्रमुदितेन दत्तः। तदा देवासुरसंग्रामे प्रतिज्ञातं, तद् अद्य सम्प्राप्तम्; रामः पञ्चचत्वारिंशद्वर्षाणि दण्डकवनवासं कुर्यात्। रामः काषायाजिनवासाः तपस्वी भूत्वा, अद्य भरतः निर्बाधेन राज्यं पालयतु। एष मम परमः कामः; तं त्वया दत्तं वरं वृणे। अद्य राघवस्य वनगमनं पश्येयम्। राजर्षे, सत्यप्रतिज्ञः भव; वंशं, स्वभावं, जन्म च पालय। परत्र हि, मुनयः वदन्ति, सत्यमेव पुरुषस्य श्रेयः।" शृणु, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना विरचिते अयोध्याकाण्डे द्वादशः सर्गः प्रवर्तते। ततः कैकेय्याः क्रूरवचनानि श्रुत्वा महाबुद्धिः राजा क्षणमेकं विचारयन्निव, महान् शोकवशं गतः। किं स्वप्नोऽयम्? किं मम मनो मोहं प्राप्तम्? किं व्याधिः कापि उपस्थिताऽस्ति? किं वा मनोविकारः? इति चिन्तयन् राजा तदा न शान्तिमविन्दत्। कैकेय्याः वाक्यैः संतप्तः, चेतनां पुनः प्राप्तवान्। स दुःखशोकविह्वलः, व्याघ्रीं दृष्ट्वा मृग इव, भूमौ विवर्णः उपाविशत्, दीर्घं श्वसन्। सर्प इव मन्त्रबद्धः, विषसम्पूर्णोऽपि, राजा क्रोधात् कटु वचनानि प्रोक्तवान्। दुःखवशेन मनः पुनः मोहं गतं, चिरं समाश्वस्य, राजा तीव्रशोकवशं गतः, कैकेयीं प्रति क्रुद्धः, तेजसा दीप्तिमान्, इदं वचनमब्रवीत्—"क्रूरे, दुष्टाचारिणि, कुलनाशिनि!