दशरथः राजा कैकेयीं सान्त्वयन् इदं उवाच—द्राविडाः, सिन्धवः, सौवीराः, सौराष्ट्राः, दक्षिणदेशवासिनः, वङ्गाः, अङ्गाः, मगधाः, मत्स्याः, श्रीमत् काश्यः च कोसलाः च, एतेषु देशेषु बहु धनं धान्यं पशवः च उत्पन्नाः सन्ति। अतः, कैकेयी, यत् तव मनः इच्छति, तत् तेषु देशेषु स्वीकुरु। किं तव भयेन दुःखितं मनः? उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, शोभने! सत्यम् उक्त्वा ब्रूहि, कैकेयी, किम् तव भयस्य कारणं? अहं तव भयम् अपाकरोमि, यथा सूर्यः कुहुकं अपाकरोति। एवम् उक्ता सा कैकेयी, सान्त्विता, तं कठोरं वरम् वदितुम् इच्छन्ती, पुनः पत्युः समीपे तं याचितुम् आरभत। शृणु—श्रीमत् वाल्मीकि रामायणे अयोध्याकाण्डे एकादशः सर्गः प्रवर्तते। कैकेयी राजा, प्रेमबाणैः आहतः, कामवेगेन पराभूतः, तं कठोरं वचनं अब्रवीत्—"नाथ, न कश्चित् मां निन्दितवान् न वा कश्चित् दुष्टं कृतवान्। किन्तु मम हृदये काचित् इच्छाऽस्ति, ताम् त्वया पूर्णयितुम् इच्छामि। प्रतिज्ञां कुरु, यदि तव मनः तस्याः पूर्तौ स्थितम्; ततः अहं तव इच्छितं वचः वक्ष्यामि।" राजा, अल्पस्मितं कृत्वा, प्रियाम् कैकेयीं भूमौ उपविष्टां केशेषु गृहीत्वा, इदं उवाच—"मदर्थं रामात् प्रियतरः कोऽपि नास्ति, त्वं न जानासि, कैकेयी। अप्रताप्यः, उत्तमः, महात्मा राघवः—रामः—यः जीवितस्य पात्रः, तेन प्रतिज्ञां करोमि। यद् तव हृदये तिष्ठति, तत् वद।" "रामं विना अहं क्षणमपि जीवितुं न शक्नोमि; तेन प्रतिज्ञां करोमि, कैकेयी, तव वचनं पूर्णयिष्यामि।" "रामः मम आत्मनः, पुत्राणां, अन्येषां च, सर्वेषां च, प्रियः; तेन प्रतिज्ञां करोमि, कैकेयी, तव याचनं पूर्णयिष्यामि।" "साध्वी, हृदये विचार्य, मां दुःखात् विमोचय; यथायोग्यं चिन्तय, कैकेयी, यत् तव मतं, तत् वद।" "स्वबलं दृष्ट्वा, त्वं न विचिकित्सस्व; अहं तव इच्छां पूर्णयिष्यामि, स्वधर्मे प्रतिज्ञां करोमि।" एवं वचनेन प्रहृष्टा सा कैकेयी, भयङ्करं याचनम् प्रकाशयन्ती, मृत्युवत् समागतं, तं वरदं पुनः सम्बोधयामास। "राजन्, पूर्वं देवादानवयुद्धे, यदा शत्रुः तव जीवितं संकटे स्थापयामास, तदा अहं रात्रौ जागरूकत्वेन तव रक्षां कृतवती। तस्मात् त्वया मम द्वौ वरौ दत्तौ।" "तौ द्वौ वरौ, राजन्, यौ त्वया दत्तौ, तौ अद्य अहं तव याचामि, रघुवंशाधिप।" "यदि त्वं धर्मे प्रतिज्ञां न पूर्णयिष्यसि, अद्य त्वया अपमानिता अहं जीवितं त्यक्ष्यामि।" एवं वाक्यैः राजा केवलं कैकेयीं वशं आगतः, यथा मृगः जाले बद्धः, स्वविनाशाय प्रस्थितः। पुनः सा कैकेयी, काममोहितं राजानं इदं उवाच—"नाथ, त्वया मम द्वौ वरौ दत्तौ, तदा प्रतिज्ञां कृतवान्।" "अद्य अहं तौ द्वौ वरौ वक्ष्यामि; शृणु मम वचनम्। राघवस्य अभिषेकस्य सर्वं आयोजनं कृतम्।" "तस्यैव अभिषेकस्य स्थाने, भरतः ममाभिषिक्तः भवतु; एषः द्वितीयः वरः, नाथ, यः त्वया हर्षेण दत्तः।" "तदा देवादानवयुद्धे त्वया प्रतिज्ञां कृतम्; तस्य कालः इदानीं आगतः। रामा दण्डकवनं गच्छतु, नव च पञ्च च वर्षाणि वसतु।" "रामा, सत्यनिष्ठः, वल्कलाजिनधारी, तपस्वी भवतु; भरतः अद्य राज्यं निर्बाधं शासनं कुर्यात्।" "एषा मम परमाऽभिलाषः; अहं तं वरं इच्छामि। अद्य राघवस्य वनगमनं पश्यामि।" "राजानां राजा भव, सत्यप्रतिज्ञः; वंशं, स्वभावं, जन्म च रक्ष। परत्र ऋषयः वदन्ति, सत्यं मानवस्य परमं धर्मम्।" शृणु—श्रीमत् वाल्मीकि रामायणे अयोध्याकाण्डे द्वादशः सर्गः प्रवर्तते। ततः कैकेयीं क्रूरं वचनं श्रुत्वा, महाराजः क्षणं चिन्तायामास, बहु दुःखितः अभवत्। "किम् इदं मम स्वप्नः? किम् मम मनः मोहितम्? किम् कश्चित् रोगः, वा मनः विकारः?" एवं विचिन्त्य, तस्मिन् काले राजा सुखं न प्राप्नोत्; कैकेयीवचनैः पीडितः, चेतनां पुनः प्राप्तवान्। विषण्णः, मोहितः, यथा मृगः व्याघ्र्यां दृष्ट्वा, भूमौ शून्ये उपविष्टः, गम्भीरं श्वसन्। यथा नागः मण्डले बद्धः, मन्त्रैः नियंत्रितः, विषेण पूर्णः, तथा नराधिपः, क्रोधेन, तिरस्कारवचनं अब्रवीत्। शोकवेगेन मनः मोहितः, पुनः भ्रमितः; दीर्घकालं पश्चात्, राजा, दुःखात् पीडितः, चेतनां पुनः प्राप्तवान्।