इक्ष्वाकुवंशसम्भूतस्य महात्मनः राज्ञो दशरथस्य मन्त्रिणः सर्वे गुणसम्पन्नाः आसन्। ते मन्त्रिणः सुशीलाः, संकेतज्ञाः, हितप्रियवादिनः च सर्वदा राजकार्ये नित्ययुक्ताः आसन्। सः महातेजाः राजा अष्टौ मन्त्रिणः शुद्धाचारान्, नित्ययुक्तांश्च, स्वकार्येषु निरतः, स्वधर्मनिष्ठांश्च अतिष्ठत्—धृष्टिः, जयन्तः, विजयः, सुराष्ट्रः, राष्ट्रवर्धनः, अकोपः, धर्मपालः, सुमन्त्रः च अष्टमः, यः कार्येषु प्राज्ञः आसीत्। तस्य राज्ञः द्वौ पुरोहितौ आस्तां—वसिष्ठः च वामदेवः च, ऋषिसत्तमौ। अन्ये अपि मन्त्रिणः तत्र आसन्—सुऽयज्ञः, जाबालिः, काश्यपः, गौतमः, दीर्घायुः मार्कण्डेयः, तथा ऋषिः कात्यायनः। एते ब्रह्मर्षयः पूर्वं तस्य पुरोहिताः आसन्, वेदवित्, विनीताः, शान्ताः, दान्ताः, शीलसम्पन्नाश्च। एते सर्वे तेजस्विनः, धैर्यसम्पन्नाः, कीर्तिमन्तश्च, मृदुवदनस्मिताः, क्रोधकामार्थनिमित्तेन अपि कदापि अनृतं न वदन्ति। स्वस्य परस्य वा किञ्चित् कृतं, क्रियमाणं, वा कर्तव्यं, गूढं वा, तेषां न अप्राप्तम्। आचारकुशलाः, मित्रदृढाः, स्वपुत्रे अपि काले दण्डं ददाति। राजकोषस्य च सैन्यस्य च संग्रहणे निपुणाः, शत्रौ अपि निर्दोषे न हिंसकाः। वीर्यवन्तः, सततप्रयत्नशीलाः, राजधर्मपालकाः, शुद्धजनसंरक्षकाः आसन्। ते ब्राह्मणक्षत्रियान् अहिंस्य, कोशं पूरयन्ति, दोषिणां शक्त्यशक्तिविचारं कृत्वा दण्डं स्थापयन्ति। एतेषां शुद्धानां, एकचित्तानां, सर्वे विवेकिनः; नगरे वा राष्ट्रे वा कश्चन अनृतवादी नासीत्। न च पापात्मा, न परदाररुचिः कश्चन; सर्वं राज्यं नगरी च शान्तमासीत्। सर्वे शुचिवस्त्रधारिणः, सुवेषधारिणः, शुद्धव्रतधारिणः, जाग्रतः, राजहिते प्रवृत्ताः। आचार्यगुणसम्पन्नाः, शौर्यप्रसिद्धाः, विदेशीषु अपि विख्याताः, सर्वत्र स्थिरबुद्धयः। सर्वे गुणसम्पन्नाः, न कश्चन निर्गुणः, सन्धिविग्रहविदः, स्वभावतः समृद्धयः। रहस्यगोपने कुशलाः, सूक्ष्मयुक्तिविदः, प्रियवादिनः, नीतिशास्त्रविशारदाः। एवं गुणसम्पन्नैः मन्त्रिभिः सहितः, दोषरहितः राजा दशरथः पृथिवीं शशास। सः प्रजाः च चरैः निरीक्ष्य, धर्मेण रक्षन्, अधर्मं परित्यज्य, प्रजाः पालयामास। सः त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः, वाग्मिः, सत्यधृतिः, पुरुषर्षभः, इमां पृथिवीं शशास। सः स्वात्मनः तुल्यं वा श्रेष्ठं वा शत्रुं न पश्यति; मित्रेभ्यः स्नेही, भृत्येभ्यः मानदः, दुष्टान् बलात् निःशेषयन्, देवराज इव स्वराज्यं शशास। एवं तैः मन्त्रिभिः परिवृतः, निष्ठावान्, कुशलः, समर्थः, हितयुक्तिपरः, सः राजा तेजसा समृद्धः, उदयमानः सूर्यः इव दीप्तिम् अवाप्तवान्। एवं सप्तमः सर्गः समाप्तः। शृणुत, अष्टमः सर्गः आरभ्यते। एवं पराक्रमेण, धर्मेण, महात्मना च सति, सः राजा पुत्रकामनया सन्तानाभावे दुःखी अभवत्। सः चिन्तयन्, मनसि अयम् अभूत्—"किं न अश्वमेधं यज्ञं पुत्रार्थं कुर्याम्?" इति। निश्चयं कृत्वा, "कर्तव्यो मया यज्ञः" इति, सः बुद्धिमान् धर्मात्मा राजा मन्त्रिभिः सहितः मनसा संकल्पमकार्षीत्। ततः सः महाबलः राजा सुमन्त्रं श्रेष्ठमन्त्रिणं आह—"शीघ्रं सर्वान् वृद्धान् पुरोहितांश्च आनीय मम समीपं कुरु" इति। सुमन्त्रः शीघ्रकर्मी, वेदविदः सर्वान् शीघ्रं आनीय, सुऽयज्ञं, वामदेवम्, जाबालिं, काश्यपं, वसिष्ठं पुरोहितं, अन्यांश्च ब्राह्मणश्रेष्ठान् समानीतवान्। तान् सत्कृत्य, धर्मात्मा दशरथः मधुरं धर्मयुक्तं वाक्यं प्रोवाच—"तस्मात् शास्त्रविहितं यज्ञं कर्तुम् इच्छामि। कथं मम कामः सिध्येत? भवद्भिः मननीयम्।" तदा सर्वे ब्राह्मणाः वसिष्ठप्रमुखाः राजवचनं प्रशंस्य, "साधु उक्तम्" इत्यूचुः। सर्वे हृष्टाः दशरथं प्रोचुः—"सर्वोपकरणानि संगृह्य अश्वं मोचय।" "उत्तरस्मिन्सरयूतीरे यज्ञभूमिः स्थाप्यताम्। हे राजन्, पुत्रान् अवश्यं प्राप्स्यसि।" "यः त्वयि धर्मः पुत्रार्थं संकल्पितः, सः उत्तमः," इति ब्राह्मणवचनं श्रुत्वा राजा प्रमुदितः अभवत्। हर्षविस्मययुक्तदृष्ट्या राजा मन्त्रिभ्यः आज्ञापयत्—"सर्वाणि यथायोग्यं वृद्धैः उक्तं कर्मात्र साध्यताम्।" यथाविधि दीक्षितः अश्वः स्वाचार्येण सह मोच्यताम्, यज्ञभूमिः उत्तरस्मिन्सरयूतीरे स्थाप्यताम्। शान्तिकर्माणि अपि यथाविधि, परम्परया च, क्रियताम्। अयं यज्ञः समर्थेन राज्ञा साध्यः। एवं अष्टमः सर्गः समाप्तः।