अयोध्यायाः नगरी, या सत्यानामा, दृढद्वारपञ्चकवती, सुमनोहरगृहशोभिता, शुभा, सहस्रशः पुरुषैः समाकीर्णा, इन्द्रसमः राजा तया शासनं कृतवान्। तस्य महात्मनः इक्ष्वाकुवंशस्य राज्ञः मन्त्रीणः गुणसम्पन्नाः, संकेतज्ञानाः, मन्त्रकुशलाः, तस्य प्रियहितपरायणाः सदा सेवां कृतवन्तः। स वीर्यशाली, कीर्तिमन्तः, शुद्धाचारः, निष्ठावन्तः, अष्ट मन्त्रिणः आसन्—धृष्टिः, जयन्तः, विजयः, सुराष्ट्रः, राष्ट्रवर्धनः, अकोपः, धर्मपालः, तथा सुमन्त्रः, अष्टमः, कार्यविनिश्चयविज्ञः। तस्य द्वौ पुरोहितौ, ऋषिसत्तमौ—वसिष्ठः वामदेवश्च; अन्येऽपि मन्त्रिणः आसन्। तत्र सुयज्ञः, जाबालिः, काश्यपः, गौतमः, दीर्घायुः मार्कण्डेयः, तथा कात्यायनः ऋषिः। एते ब्रह्मर्षयः, पूर्वं तस्य पुरोहिताः, विद्वांसः, विनीताः, शमशीलाः, स्वसंयमिनः, कौशलिनः च। त एव तेजस्विनः, धैर्यशीलः, कीर्तिमन्तः, मृदुस्मितवदनाः, क्रोधकामलोभात् कदापि मिथ्यावचनं न कृतवन्तः। स्वस्य परस्य वा, कृतं, क्रियमाणं, कर्तव्यं, गुह्यं वा, किमपि तैः न अप्राप्तम्। आचारकुशलाः, मित्रपरिक्षिताः, स्वपुत्रेषु अपि यथाकालं दण्डं प्रवर्तयन्ति। आयव्ययकुशलाः, सेनायाः व्यवस्थायाः निपुणाः, निर्दोषजनं, शत्रुः अपि सन्, न हिंसन्ति। वीर्यवन्तः, सदा उत्साहवन्तः, राजशासनं पालनवन्तः, शुद्धजनं रक्षन्ति। ब्राह्मणक्षत्रिययोः अहिंसया कोशं पूरयन्ति, दण्डं शक्त्याशक्त्यनुसारं यथावत् ददति। ते शुद्धाः, एकचित्ताः, सर्वे विवेकिनः; नगरे वा राज्ये वा कश्चन मिथ्यावादी नासीत्। कश्चन दुष्टः, परस्त्रीकामनया युक्तः नासीत्; समस्तं राज्यं नगरी च शान्तमासीत्। सर्वे शुद्धवस्त्रधारिणः, सुसंस्कृतव्रतधारिणः, जाग्रत्प्रज्ञया, नृपहितमवेक्षन्ति। गुरुगुणान् अधिगम्य, वीर्यप्रसिद्धाः, विदेशेषु अपि प्रसिद्धाः, सर्वत्र स्थिरबुद्धयः। सर्वे गुणसम्पन्नाः, न कश्चित् दोषयुक्तः, संधिविग्रहविदः, स्वभावतः ऐश्वर्ययुक्ताः। गोपनीयमन्त्रकुशलाः, सूक्ष्मयुक्तिविदः, सदा प्रियवदनाः, राजनीतिशास्त्रनिपुणाः। एवं दोषरहितः, गुणसम्पन्नमन्त्रिणः सहितः राजा दशरथः पृथिवीं शासनं कृतवान्। स्वजनं च गुप्तचरैः निरीक्ष्य, धर्मेण रक्षन्, सदा अधर्मं परिहृत्य, प्रजाः शासनं कृतवान्। त्रिलोकविख्यातः, वाक्समृद्धः, सत्यनिष्ठः, पुरुषसिंहः स पृथिवीं शासनं कृतवान्। शत्रुं न प्राप्तवान्, न समं नातिशयितम्; मित्रेषु सौहार्दं, उपजीविषु आदरं, कण्टकान् बलात् निःशेषं नष्टवान्, स राजा देवेश इव स्वर्गे भूमौ शासनं कृतवान्। तैः मन्त्रिभिः, भक्तैः, कुशलैः, कार्यनिष्ठैः, हितमन्त्रपरायणैः, राजा तेजोऽधिगच्छत्, सूर्य इव प्रभारश्मिभिः। एवं सप्तमः सर्गः बालकाण्डे श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे समाप्तः। अथ अष्टमः सर्गः। राजा दशरथः, बलसम्पन्नः, धर्मनिष्ठः, महात्मा च, पुत्रकामनया, वंशपरम्परायाः अभावं चिन्तयन्, मनसि विचारयामास—"किमर्थं न अश्वमेधयज्ञं पुत्रार्थं करवान्?" इति। निश्चय्य, "यज्ञः कर्तव्यः," इति, स बुद्धिमान्, धर्मात्मा, सर्वैः मन्त्रिभिः सह, यज्ञे चित्तं स्थापयामास। ततः बलवान् राजा सुमंत्रं, मन्त्रिणां श्रेष्ठं, आह—"शीघ्रं सर्वान् वृद्धान् पुरोहितान् च आनय।" सुमन्त्रः शीघ्रकर्मा, वेदविदः सर्वान् द्रुतं संगृह्य, सुयज्ञं, वामदेवं, जाबालिं, काश्यपं, पुरोहितं वसिष्ठं, अन्यान् ब्राह्मणश्रेष्ठान् च आनयामास। तान् पूजयित्वा, धर्मात्मा दशरथः, धर्मयुक्तं, हेतुसम्पन्नं, मृदु वचनं प्रोवाच। "तस्मात् शास्त्रविधिना यज्ञं कर्तुमिच्छामि। कथं मनोऽभिलषितं प्राप्तुं शक्यं? भवद्भिः मनः विचिन्त्यताम्।" ततः सर्वे ब्राह्मणाः, वसिष्ठेन नेतृत्वे, राज्ञः वचनं सम्मान्य, "साधु उक्तम्" इति ऊचुः। सर्वे हृष्टाः दशरथं ऊचुः—"सामग्री संगृह्य अश्वः मोच्यताम्।" "सर्वयूः उत्तरतीरे यज्ञभूमिः स्थाप्यताम्। राजन्, यथाभिलषिताः पुत्राः लभिष्यसि।" "यथा धर्मयुक्तं संकल्पं पुत्रार्थं अभूत्," इति ब्राह्मणवचनं श्रुत्वा राजा प्रसन्नः अभवत्। हर्षोत्कम्पपूर्णनेत्रः राजा मन्त्रिणः ऊचुः—"वृद्धानां निर्देशेन यज्ञस्य सर्वं कार्यं अत्र यथावत् क्रियताम्।" यज्ञोपहितः अश्वः, गुरुणा सह, यथासंस्कारं मोच्यताम्; यज्ञभूमिः सर्वयूः उत्तरतीरे स्थाप्यताम्। एवं अष्टमः सर्गः बालकाण्डे श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे समाप्तः।