कैकयीं प्रति मन्तरायाः उपदेशः एवं प्रवृत्तः। मन्तरा तां प्रोत्साहयति—राजा तव कुपितायाः न पश्यति, तव कृते कदापि कोपितः न भवति; तव हिताय स्वजीवनं अपि त्यजेत्। तव वचनं राजा दाशरथः लङ्घयितुं न शक्नोति; त्वं स्वसौभाग्यस्य शक्तिं साधारणचित्तया अवगच्छ। यदा देवासुरसंग्रामे दाशरथेन तुभ्यं द्वौ वरौ दत्तौ, तौ वरौ स्मारय; स वचनं लङ्घयितुं न युक्तम्। यदा राघवः स्वयम् त्वां उत्तोलयति, महराजः च उपस्थितः, तदा वरं इच्छ। राघवस्य वनवासः चतुर्दशवर्षाणि—नव च पञ्च च—भवतु, भरतः पृथिव्यां राजा भवतु। राघवः वनं गच्छति, तव पुत्रः चतुर्दशवर्षाणि बलवान् स्थिरः च भविष्यति। अतः, हे राणी, राघवस्य वनवासः वररूपेण याचस्व; तव पुत्रस्य सर्वे अभिलाषाः सिद्ध्यन्ति। राघवः वनं गच्छति, सः राघवः न भविष्यति; भरतः शत्रुविहीनः तव कृते राजा भविष्यति। यदा राघवः वनात् प्रत्यागच्छति, तव पुत्रः अन्तः बहिः च दृढमूलः भविष्यति। मित्रैः सहितः, आत्मसंयमितः, विश्वस्तैः सेवकैः परिवृतः, तव पुत्रः सुरक्षितः भविष्यति; मम मतं, राजा अपि तदा निर्भयः भविष्यति। राजा राघवस्य अभिषेकस्य निश्चयात् त्वया निवार्यः, त्वं दैवयोगेन दुःखं सौभाग्यरूपेण स्वीकृतवती। एवं मन्तरायाः वाक्यैः प्रमुदिता, विश्वासिता च कैकयी मन्तरां प्रत्युवाच; मन्तरायाः वचनेन सा बालिका इव मोहितवती। सा आश्चर्ययुक्ता, अतिसुन्दरी च, मन्तरां उवाच—‘त्वं उत्तमेषु उत्तमं हितं भाषसे, तव बुद्धिं न अवमानयामि। पृथिव्यां सर्वासु कुब्जासु त्वं विवेकशालिनी, तव हिते तव नित्यं समन्विता। अहं राजस्य अभिप्रायं न अवगच्छं, कुब्जे, कुब्जाः अपि दुष्टाः, कुटिलाः, अतीव पापाः च सन्ति। त्वं सुन्दरी, वातेन कमलमिव वक्रा, तव उरः स्कन्धात् उत्तुङ्गः, वक्षःस्थले स्थितः। अधः, तव शान्तं उदरं नाभिवद् लघु, तव कटी स्थूलाः, स्तनौ सुन्दरे वर्तेते। तव मुखं निर्मलचन्द्रवद् शुद्धम्, त्वं मन्तरे, उज्ज्वलः; तव कटी मणिमेखलया भूषिता। तव उरू सुसंस्थिते, पादौ दीर्घौ, त्वं सुश्रेणी, शुभवस्त्रधारिणी। यदा त्वं मम पुरतः गच्छसि, अतीव सुन्दरी, तदा त्वं दीप्तिमती; शम्बरासुरेशस्य सहस्रविद्याः तव हृदयं प्रविष्टाः। ताः विद्याः सहस्रशः तव हृदये, तव वक्रं दीर्घं पृष्ठं रथयोकवद् अस्ति। तव बुद्धिः, राज्यविद्या, मायाशास्त्रं च तव अन्तः निवसन्ति; कुब्जे, अहं तुभ्यं सुवर्णमालां दास्यामि। यदा भरतः अभिषिक्तः, राघवः वनं गतः, तदा त्वं शुद्धं सुवर्णं अभिषेकं प्राप्स्यसि। यदा तव अभिलाषः सिद्धः, प्रमुदिता च त्वं, तदा सुवर्णेन तव पृष्ठं लेपयिष्यामि, तव मुखे मणितिलकं स्थापयिष्यामि। अहं तव कृते उत्तमानि भूषणानि निर्मापयिष्यामि, कुब्जे; उत्तमवस्त्रधारिणी त्वं देवतावद् विचरिष्यसि। तव मुखं चन्द्रवद् दीप्तिमान्, अतुलसुन्दरी, तव चालं उत्तमं, प्रतिद्वन्द्वीषु स्पर्धां जनयिष्यसि। अन्याः कुब्जाः सर्वाभूषणैः भूषिताः तव पादयोः सेवां करिष्यन्ति, यथा त्वं मम नित्यं सेवाम् करोति। एवं प्रशंस्य कैकयी तां मन्तरां शय्यायाम् अग्निशिखेव शुद्धायां स्थितां उवाच। ‘यदा जलं नास्ति, पुलः व्यर्थः, शुभे, उत्तिष्ठ, शुभं कुरु, राजानं अन्वेषय।’ इति कैकयी मन्तरया सह कोपगृहं गच्छति, नेत्रे विस्तीर्णे, सौभाग्ये अहंकाररहिते। सा उत्तम्या शय्यायाः बहूनि सहस्राणि मुक्ताहाराणि, उत्तमानि भूषणानि च त्यक्त्वा। सुवर्णवर्णा, मन्तरायाः वाक्यप्रभावेन, कैकयी भूमौ उपविश्य, मन्तरां उवाच—‘कुब्जे, अत्र त्वं राज्ञे मम मृत्यं निवेदय; राघवः वनं गच्छति, भरतः राज्यं प्राप्स्यति। मम सुवर्णे, रत्नेषु, भोज्ये वा स्पृहाः न; राघवस्य अभिषेकः भविष्यति चेत्, मम जीवितस्य अन्तः।’ ततः कुब्जा, अतिसाहसिकैः वाक्यैः, पुनः राणीं, राजपत्नीं, भरतजननीं, रामसंबन्धे हिताहितं उवाच। ‘राघवः राज्यं प्राप्नोति चेत्, त्वं तव पुत्रः च दुःखम् अनुवैष्यथः; अतः, राणी, भरतः अभिषिक्तः भवतु।’ एवं कुब्जायाः तीक्ष्णैः वाक्यैः पुनः पुनः आहतायाः राण्याः हृदयस्थापनं कृत्वा, आश्चर्ययुक्ता सा क्रुद्धा कुब्जां पुनः पुनः तिरस्कृतवती। ‘यदा अहं यमलोकं गच्छामि, तदा त्वं निवेदय, कुब्जे; अथवा, राघवः दीर्घकालं वनं गच्छति, भरतः कामपूरः सुखी भविष्यति। मम शय्या, हारः, चन्दनं, लेपः, भोज्यं वा स्पृहा न; अत्र मम किञ्चित् इच्छाः न, जीवितमपि न, यदा राघवः अत्र वनं न गच्छति।’ एवं कैकयी मन्तरायाः उपदेशेण दुःखितापि, तस्याः वचनेन प्रेरिता, राघवस्य वनवासाय, भरतस्य राज्याय च निश्चयमकरोत्।