कैकय्याः प्रासादे मन्तरा नाम कुब्जा तस्या समीपमागत्या स्नेहपूर्वकं उपदेशं दत्तवती। सा कैकय्ये उवाच—"त्वं न राजानं पश्य न च तेन सह भाषस्व। यदा राजा दुःखितः तव समीपं आगच्छति, तदा त्वं अश्रूणि स्रवयन्ती तिष्ठ, किन्तु तं न सम्बोधय। न सन्देहः, सदा त्वं पतिं प्रियासि; तव कृते स राजा अग्निमपि प्रविशेत। त्वदर्थं न स तव प्रति कोपं कर्तुं शक्नोति, न च तव कोपितां पश्यितुं समर्थः; तव कृते जीवितं अपि त्यजेत। राजा तव वचनं उल्लङ्घयितुं न शक्नोति; त्वं स्वस्मिन सौभाग्ये बलं अवगच्छ। दशरथः तव कृते मुक्ताफलानि, रत्नानि, सुवर्णं, विविधानि मणीनि दातुं इच्छेत; किन्तु तानि त्वं न स्पृहय। तौ वरौ ये युद्धे सुरासुराणां मध्ये दशरथेन ते प्रतिज्ञौ दत्तौ, तौ स्मारय; तस्य प्रतिज्ञा न भङ्गनीयम्। यदा राघवः स्वयम् त्वां उत्तोल्य महान् राजा तत्र उपस्थितः, तदा तं वरं वृणु। राघवस्य चतुर्दशवर्षाणि—नव च पञ्च—वनवासः भवतु, भरतः पृथिव्यां अभिषिक्तः भवतु। राघवः यदा वने वसति, तदा चतुर्दशवर्षाणि तव पुत्रः बलवान् स्थिरः च भविष्यति। त्वं राघवस्य वनवासं वरय; तेन तव पुत्रस्य सर्वे इच्छाः सिद्धाः भविष्यन्ति। राघवः वनं गच्छति चेत्, स राघवः न भविष्यति, भरतः शत्रुमुक्तः तव कृते राजा भविष्यति। राघवस्य वनात् आगमने तव पुत्रः आभ्यन्तरबाह्यतः दृढः भविष्यति। स मित्रैः सह संगृहीतः, स्वात्मन्यवस्थितः, विश्वसनीयैः पुरुषैः परिवृतः, तव पुत्रः सुरक्षितः भविष्यति; राजा अपि तदा निर्भयः भविष्यति इति मम विश्वासः। त्वं राजानं राघवस्य अभिषेकात् निवर्तय; सा तव दुर्लभं सौभाग्यं आपन्ना।" एवं मन्तरा कुब्जा कैकय्यां प्रमोदितां कृतवती। कैकयी मन्तराम् अभ्यनन्दत्, हर्षिताऽस्मै वचनं प्राह—"त्वं युक्तं उत्तमं वदसि, तव बुद्धिं न अवमन्ये। पृथिव्यां सर्वासु कुब्जासु त्वं प्रज्ञायाः श्रेष्ठा, तवैव मम हिते नित्यं श्रद्धा अस्ति। अहं राजस्य अभिप्रायं न अवगच्छं, कुब्जे, तत्र अन्याः कुब्जाः दुष्टाः, कुटिलाः, अतीव पापाः च। त्वं तु सुन्दरी, वातेन पद्मवत् वक्रा; तव उरः स्कन्धात् उद्धृतः, स्तनान्तरे दृढः। अधः तव उदरं शान्तम्, नाभिवत् विनीतम्; तव श्रोत्रे पूर्णे, स्तनौ मनोज्ञौ। तव मुखं शुद्धं, निर्मलचन्द्रवत्; त्वं मन्थरे दीप्तिमन्ती, तव कटी रत्नमेखया भूषिता। तव जंघे सुस्थिते, पादौ दीर्घौ; त्वं मन्थरे शुभवस्त्रधारिणी, मनोज्ञजंघा। यदा त्वं मम पुरतः चलसि, अतीव सुन्दरी, तदा त्वं दीप्तिमन्ती; शम्बरस्य असुरेशस्य सहस्रविद्याः तव हृदयं प्रविष्टाः। ताः विद्याः तव हृदयं गताः, सहस्रशः; तव पीठः रथयोकवत् दीर्घः वक्रः। तव बुद्धिः, राज्यविद्या, विद्याः च सर्वाः तव अन्तः स्थिताः; तव कुब्जे, अहं सुवर्णमालां दास्यामि। यदा भरतः अभिषिक्तः भविष्यति, राघवः वनं गच्छति, तदा त्वं सुवर्णेन अभिषिक्ताऽसि। यदा त्वं इच्छां प्राप्तवती, हृष्टा च, तदा तव पीठे सुवर्णं लेपयिष्यामि; तव मुखे रत्नतिलकं स्थापयिष्यामि। तव कृते उत्तमाभरणानि निर्मापयिष्यामि, कुब्जे; शुभवस्त्रधारिणी, त्वं देवतावत् विचरिष्यसि। तव मुखं चन्द्रवत् दीप्तिमन्तं, अप्रतिमं रूपं, तव चालं राजसीं, प्रतिस्पर्धिन्यः तव ईर्ष्यां यास्यन्ति। अन्याः कुब्जाः सर्वाभरणैः भूषिताः तव पादयोः सेवां करिष्यन्ति, यथा त्वं मम नित्यं सेवां करोषि।" एवं कैकयी मन्तराम् प्रशस्य, शुद्धशय्यायाम् शयानां, यज्ञवेद्यां दीपवत्, वचनं उवाच—"यदा जलं न अस्ति, सेतुः व्यर्थः; अतः, शुभं कुरु, उत्तिष्ठ, राजानं अन्वेषय।" मन्तराम् प्रेरिता, कैकयी, विशालनेत्रा, सौभाग्ये अहङ्काररहिताऽस्मै, मन्तरया सह कोपगृहं गच्छति। सा उत्तमा स्त्री, शतसहस्राणि मुक्ताफलानि, रत्नानि च, तानि सर्वाणि अपाकृत्य, सुमनोहराभरणानि च त्यक्तवती। ततः सुवर्णवर्णा, मन्तराया वचनेन प्रभाविताऽस्मै, भूमौ उपविष्टा, मन्तरां प्राह—"कुब्जे, त्वं राज्ञे वद कि अहं मृताऽस्मि; राघवः वनं गच्छति चेत्, भरतः राज्यं प्राप्स्यति। न मम सुवर्णे, रत्नेषु, भोजनपाने वा स्पृहाऽस्ति; राघवस्य अभिषेकः यदि स्यात्, मम आयुः समाप्तम्।" ततः कुब्जा, अत्युदारवचनैः पुनः कैकय्ये, राजपत्न्यां, भरतजनन्यां, हिताहितं च राघवसंवन्धं उवाच। "राघवः यदि राज्यं प्राप्नोति, तदा त्वं तव पुत्रश्च दुःखं प्राप्स्यथः; अतः, उत्तमे, प्रयत्नं कुरु यथा तव पुत्रः भरतः अभिषिक्तः भवेत्।" एवं मन्तराया तीक्ष्णैः वचनेन बारं बारं आहताऽस्मै, कैकयी, हृदयम् अधारयन्ती, विस्मिता, क्रुद्धा, मन्तरां पुनः पुनः तिरस्कृतवती।