तत्र किल राज्ञा दशरथेन महद् युद्धं राक्षसैः सह कृतम्, तस्य च बलवतः बाहूः शस्त्रैः भग्नाः। तदा, हे राज्ञि, त्वया स्वामिर्भूमौ सञ्ज्ञाहीनः सन्न् अपाकृष्य युद्धभूमितः नीतः, तथा च तत्रैव शस्त्रैः विद्धोऽपि पतिः त्वया रक्षितः। तेन तव प्रीत्या, सः तव पतिः, तुभ्यं द्वौ वरौ दत्तौ—'यदा इच्छसि तदा एतौ वरौ वृणीष्व' इति। तदा त्वया उक्तं—'यदा कामयिष्ये तदा गृह्णामि' इति, तच्च महात्मना पत्या अनुमोदितम्; अहं तु एतत् पूर्वं न जानामि स्म, यावत् त्वया मम निगदितम्। त्वत्स्नेहान्मया एषा कथा हृदि धृता; अद्य त्वं रामस्याभिषेकस्य व्यवस्थानं निरुद्ध्य प्रतिनिवर्तय। पत्युः समक्षं तौ वरौ याचस्व—भरतस्याभिषेकं च, रामस्य च चतुर्दशवर्षाणि वनवासम्। रामे चतुर्दशवर्षं वने वसति, तव पुत्रः प्रजासु प्रियः स्थिरं प्रतिष्ठां लप्स्यते। अद्य क्रोधगृहं प्रविश्य, अश्वपतिसुतं प्रति कुपिता इव, तत्रेव भूमौ न्यस्तवसना निलीय स्थित्वा, न पत्युः मुखं पश्य, न च वद; राजा त्वां स्नेहात् शोकसन्तप्तः सन्न् यदा द्रक्ष्यति, तदा त्वं रुदन्तीव तिष्ठ, न तु वद। त्वं पत्युः नित्यं प्रिया—मम तत्र न संशयः; तव कृते सः महाबलः राजा अग्निमपि प्रविशेत्। सः त्वयि न कुप्यति, न च त्वां कुपिताम् आलोकयितुं शक्नोति; तव कृते प्राणानपि त्यजेत्। राजा तव वचनं न लङ्घयितुं शक्नुयात्; त्वं स्वसौभाग्यस्य प्रभावं स्वभावेन बोध। दशरथः तुभ्यं मुक्ताफलानि, रत्नानि, सुवर्णं, विविधानि मणीनि दातुम् इच्छेत्; त्वं तेषु न स्पृहय। यौ द्वौ वरौ तदा सुरासुरयुद्धे दशरथेन दत्तौ, तौ अस्मिन् समये पत्युः स्मारय; स वचः न भेतव्यं, हे कल्याणि। यदा स्वयम् रामः त्वां उत्तिष्ठापयिष्यति, राजा च तत्र भविष्यति, तदा एतं वरं वृणीष्व। रामस्य चतुर्दशवर्षाणि—नव च पञ्च च—वनवासो भूयात्, भरतश्च भूमौ राजा अभिषिक्तः। रामे वने वसति, तव पुत्रः दृढं स्थास्यति, प्रतिष्ठां लप्स्यते। हे राज्ञि, एष एव वरः याच्यः—रामस्य वनवासः; तेन तव पुत्रस्य सर्वे अभिलाषाः सम्पद्यन्ते। एवं रामे वने स्थिते, सः न रामः भविष्यति, भरतः च रिपुविनिर्मुक्तः तव कृते राजा भविष्यति। यदा रामः वनात् प्रत्यागमिष्यति, तव पुत्रः अन्तः बहिश्च दृढं प्रतिष्ठां लब्ध्वा स्थास्यति। मित्रैः सहितः, स्वात्मवान्, विश्वस्तैः जनैः परिवृतः तव पुत्रः सुरक्षितः भविष्यति, मम च विश्वासः यत् राजा तदा निर्भयः भविष्यति। त्वं राजानं रामस्याभिषेकात् निरुद्ध्य प्रत्यावर्तय; त्वं तया दुर्बुद्ध्या सौभाग्यरूपेण दुःखं स्वीकरोषि। एवं मन्तरायाः वचनेन प्रहृष्टा विश्वासयुक्ता च कैकेयी तां वाक्यम् उक्तवती; सा कुटिलया मन्तरया मोहिता बाला इवाभवत्। विस्मिता च अतिशयशोभना कैकेयी ताम् उवाच—'न ते बुद्धिं अवज्ञायामि, त्वं हि उत्तमेषु उत्तमा हितवादिनी। पृथिव्यां सर्वासां कुब्जानां मध्ये त्वं प्रज्ञया श्रेष्ठा; केवलं त्वमेव सदा मम हिते प्रवृत्ता। अहं तु राज्ञः मनसि स्थितं कर्तव्यम् न अवेदिषम्, हे कुब्जे, कुब्जाः हि केचन दुष्टाः, कुटिलाः, अतिक्रूराश्च भवन्ति। त्वं तु मनोहरदर्शना, वातेन विक्षिप्तपद्मेवेव विकटा; उन्नता वक्षःस्थला, दृढं स्तनयोः स्थितम्। अधस्तात् शान्तं उदरं, नाभिवद् लज्जास्वरूपम्; पूर्णश्रोणिः, सुनीलस्तनयुग्मा च। तव मुखं निर्मलचन्द्रसमानम्—नूनं त्वं दीप्तासि, हे मन्तरे; सुसंस्कृतमणिवलयेन भूषितं तव श्रोणिप्रदेशम्। सुस्थिता जानुनी, दीर्घे च चरणौ; त्वं मन्तरे, सूक्ष्मवस्त्रधारिणी, सुशोभनजङ्घा। यदा त्वं मम पुरतः गच्छसि, हे अतीव सुशोभने, तदा त्वं प्रकाशसे; ये शम्बरस्य सहस्राणि मायाविद्याः आसन्—ताः सर्वाः तव हृदि प्रविष्टाः, अन्याश्च सहस्रशः। सा दीर्घा वक्रा च त्वदीया पृष्ठदेशः, रथयोकसमानः। विद्या, नीतिशास्त्रज्ञाना, मायाश्च सर्वाः त्वयि वसन्ति; अत्र, हे कुब्जे, अहं तुभ्यं सुवर्णमालां दास्यामि। यदा भरतः अभिषिक्तः भविष्यति, रामश्च वने गच्छति, हे सुभगे, तदा अहं तव पृष्ठे शुद्धं सुवर्णं लेपयिष्यामि। यदा त्वं कामम् आप्स्यसि, प्रहृष्टा च भविष्यसि, तदा तव पृष्ठे सुवर्णलेपं कर्तास्मि, तव च मुखे सुशोभनं रत्नतिलकं स्थापयिष्यामि। अहं तव कृते रम्याणि भूषणानि निर्मापयिष्यामि, हे कुब्जे; शुभवस्त्रधारिणी त्वं देवीव विचरिष्यसि। चन्द्रसमानप्रभामुखी, अनुपमशोभा, त्वं राजलक्ष्म्या युक्ता सन्मार्गे गमिष्यसि, प्रतिद्वन्दिनीः स्पर्धयिष्यसि। अन्याः कुब्जाः सर्वाभरणभूषिताः तव पादयोः सेवां करिष्यन्ति, यथा त्वं सदा मम पादसेविका। एवं कैकेय्या तां प्रशस्य, शुद्धशय्यायां शयानां वह्निशिखेव वेदीस्थां तां वाक्यम् उक्तवती। 'यदा जलं नास्ति, सेतुर्निष्फलः; तथा, हे शुभे, उत्तिष्ठ, यद् हितं तदाचर, राजानं च अन्विष्य।