शम्बरः नाम महान् दानवः आसीत्, यो मायाशतपतिः इन्द्रेण सह युद्धे देवसेनाभिः अजितः अभवत्। तस्मिन् महायुद्धे दानवाः नरान् अपास्य, रात्रौ विवशान् शयानांश्च बलात् हत्वा विनाशयन्ति स्म। तत्र दशरथः राजा तैः दानवैः सह महद् युद्धम् अकरोत्, तस्य बाणैः विदारितबाहुः अभवत्। हे राज्ञि, तदा त्वम् अपि स्वपतिं युद्धभूम्यां मूर्च्छितम् अपहरेः; तत्रैव शस्त्रपीडितं पतिं त्वम् अपालयः। तव तेन तुष्टः पतिः, सुन्दरी, द्वौ वरौ दत्तवान्—"यदा इच्छसि तदा एतौ वरौ वरेत्स्यसि" इति तव पतिः उक्तवान्। तदा त्वम् अपि प्रत्युवाचः—"यदा इच्छामि तदा गृह्णीयाम्"—इति, तव महात्मा पतिः तथेति संमतोऽभूत्; अहं तु, हे राज्ञि, एतत् त्वया पूर्वं न उक्तं यावत् न जानामि स्म। तव प्रति स्नेहात् अहम् एषां कथां हृदि स्थापितवान्; अद्य त्वम् रामस्याभिषेकस्य सर्वव्यापारान् निरोधय, प्रतिनिवर्तय च। तव पत्युः प्रति एतौ द्वौ वरौ याचस्व—भरतस्याभिषेकं च, रामस्य च चतुर्दशवर्षाणि वनवासम्। नूनम्, चतुर्दशवर्षाणि रामे वने वसति, तव पुत्रः जनस्य स्नेहे स्थितः दृढम् प्रतिष्ठां लभेत। अद्य क्रोधगृहं प्रविश, अश्वपति-पुत्रेण सह कुपिता इव, भूमौ निषण्णा मलिनवस्त्रा च विहर। न दृष्ट्वा नापि भाषस्व; राजा त्वां काङ्क्षन् शोकसमन्वितः आगमिष्यति, तदा त्वम् अश्रूणि मुञ्चन्ती तिष्ठ, न च किञ्चित् भाषस्व। सदा त्वम् प्रियतमा पतिं प्रति—एषु विषये न मे संशयः; तव कृते स राजा अग्निम् अपि प्रविशेत्। स त्वयि कुपितायां न कुप्यतु, न च त्वां पश्यतु; तव कृते राजा प्राणान् अपि दद्यात्। स राजा तव वचनात् न व्यतिक्रामति; त्वम् स्वसौभाग्यस्य बलं सरलया बुद्ध्या विद्धि। दशरथः राजा मुक्ताफलानि, मणीन्, सुवर्णं, विविधरत्नानि च दद्यात्; त्वम् तेषु हृदयं मा कृथाः। तौ द्वौ वरौ यौ दशरथेन सुरासुरयुद्धे दत्तौ, तौ अस्मारय, सत्या प्रतिज्ञा न लङ्घनीया। यदा रामः स्वयम् त्वां उत्तिष्ठति, राजा च तत्र सन्निहितः, तदा एषं वरं वृणीष्व। रामस्य चतुर्दशवर्षाणि—नव च पञ्च च—वनवासः भवतु, भरतः च पृथिव्यां नृपः क्रियताम्। नूनम्, चतुर्दशवर्षाणि रामे वने वसति, तव पुत्रः दृढः स्थास्यति, मूलं स्थापयिष्यति, प्रतिष्ठां च लप्स्यते। हे राज्ञि, एष एव वरः याच्यः—रामस्य वनवासः; एवं तव पुत्रस्य सर्वाः कामाः सिद्धिम् यास्यन्ति। एवं रामे वनं गते, स रामः न भविष्यति, भरतः च रिपुशून्यः तव कृते राजा भविष्यति। यावत् रामः वनात् प्रत्यागच्छति, तावत् तव पुत्रः अन्तः बहिश्च दृढमूलः भविष्यति। स मित्रैः समवेतः, स्वात्मवान्, विश्वस्तैः जनैः परिवृतः, तव पुत्रः सुरक्षितः भविष्यति, मम च मतं राजा अपि तदा निर्भयः भविष्यति। राजानं रामाभिषेकसंकल्पात् निवर्तय, प्रतिषेधय; त्वम् तया अनिष्टस्य सौभाग्यरूपेण स्वीकृत्या नीतासि। एवं मन्तरायाः वचोभिः प्रमोदिता, विश्वासयन्ती च कैकेयी तां प्रत्युवाच; सा कुब्जया वशीकृता बालिका इव मोहिता। कैकेयी विस्मिता, अतिशयसुन्दरी, एवं वचः अब्रवीत्—"तव बुद्धिं न अवजानामि, त्वम् उत्तमेषु उत्तमं वदसि। पृथिव्यां सर्वासां कुब्जानां मध्ये त्वम् एव प्रज्ञया श्रेष्ठा; त्वमेव च सदा मम हिते सम्यक् प्रवृत्ता। अहम् राज्ञः अभिप्रायं न अवेदम्, हे कुब्जे, कुब्जाः हि सन्ति दुष्टाः, कुटिलाः, अतिदारुणाः च। त्वम् मनोहरदर्शना, वातेन विक्षिप्तः कमलः इव वक्रा; उन्नतः कुक्षिदेशः, स्थिरं स्तनयुग्मं च ते। अधस्तात् सौम्यं उदरं, नाभिसमानं लज्जासंयुक्तं; विस्तीर्णं कटिस्थलं, सुशोभनं स्तनयुग्मं च। तव मुखं निर्मलं, अमलचन्द्रसमं; मन्तररि, त्वम् दीप्तासि, रत्नमेखया भूषितं कटिस्थलं तव। सुस्थिता जङ्घे, दीर्घे च चरणे; त्वम् मन्तररि, शुक्लवस्त्रा, सुशोभनजङ्घा। यदा त्वम् मम पुरतः गच्छसि, हे अतिशयसुन्दरी, तदा त्वम् दीप्तिमन्ती; ये मायाशतानि शम्बरस्य आसन्, तानि सर्वाणि तव हृदि प्रविष्टानि, अन्यानि च सहस्रशः। तव एव दीर्घं वक्रं च पृष्ठं रथनाभिसदृशं दृश्यते। बुद्धिः, राजधर्मविज्ञानं, मायाशास्त्राणि च सर्वाणि तव अन्तः प्रतिष्ठितानि; अत्र कुब्जे, अहम् तुभ्यं सुवर्णमालां दास्यामि। यदा भरतः अभिषिक्तः भविष्यति, रामः च वनं गतः, तदा त्वाम् अहम् शुद्धेन सुवर्णेन अभिषेचयिष्यामि। यदा त्वम् अभिलषितं प्राप्तवती, प्रमुदिता भविष्यसि, तदा तव पृष्ठे सुवर्णं लेपयिष्यामि, तव मुखे रत्नमण्डितं तिलकं स्थापयिष्यामि। अहम् तुभ्यं दिव्यानि भूषणानि निर्मापयिष्यामि, हे कुब्जे; उत्तमवस्त्रधारिणी त्वम् देवतामिव विचरिष्यसि। तव मुखं चन्द्रसमप्रभं, अनुपमसुन्दरी त्वम्, आर्यगत्याः सह विचरिष्यसि, प्रतिद्वन्दिन्यः तव सौन्दर्यं दृष्ट्वा ईर्ष्यां यास्यन्ति। अन्याः कुब्जाः सर्वाभरणभूषिताः तव पादयोः सेवां करिष्यन्ति, यथा त्वम् सदा मम सेवां करोति।