मन्थराया उवाच – यद्यहं वक्तुं इच्छामि तव, हे लीलायुक्ते, श्रोतुम् इच्छसि चेत् तदा शृणु; यद् वक्ष्यामि तत् शृत्वा यथोक्तं कार्यं कुरु। मन्थराया एतद् वचनं श्रुत्वा, कैकेयी सुविस्तीर्णे शय्यायाः किञ्चित् उत्थाय, इदं वचनं प्राह। तदा राक्षसीदुष्टदृष्टिः मन्थरा, रामाय अनिष्टं चिन्तयन्ती, कैकेय्यै वचनं अब्रवीत्। पूर्वं सुरासुरयुद्धे तव पति: राजर्षिभिः सह, तव सहाय्याय देवेन्द्रस्य गमनं कृतवान्। कैकेयी दक्षिणदिशं प्राप्य दण्डकं प्रति, वैजयन्तं नगरं यत्र मत्स्यध्वजः स्थापितः। तत्र शम्बरः नाम महादैत्यः शतजन्मानाम् मायायाः स्वामी, देवेन्द्रेण युद्धं कृतवान्, देवसंघैः अजेयः। तस्मिन महायुद्धे राक्षसाः नरान् निष्कास्य, रात्रौ बलात् शय्यायां स्थितान् तथा विहतांश्च हन्ति स्म। तत्र दशरथराजा राक्षसैः सह महायुद्धं कृतवान्, तस्य बाहूः आयुधैः भग्नः। हे राज्ञि, तत्र त्वं मूर्च्छितं पतिं रणभूमेः अपनीय, तं आयुधैः विहतमपि रक्षितवती। स तव कृते तुष्टः, हे सुभगे, तव पतिः द्वौ वरौ दत्तवान्; 'यदा इच्छसि तदा वरयोः याचस्व' इति उक्तवान्। तदा त्वं प्रत्युवाच – 'यदा इच्छा भविष्यति तदा गृह्णामि' इति; तव महात्मा पति: अनुमोदितवान्। अहं तद् नाज्ञासं, हे राज्ञि, यावत् त्वया पूर्वं उक्तम्। स्नेहात् तव, अहं एतत् कथां हृदि स्थापयामि; अद्य रामस्य अभिषेकस्य आयोजनं निवारय, तत् प्रतिनय। पतिं द्वौ वरौ याचस्व – भरतस्य अभिषेकः, रामस्य चतुर्दशवर्षं वनवासः। यावत् रामः वनं नयति, तावत् तव पुत्रः जनस्नेहे दृढः भविष्यति। अद्य कोपगृहम् प्रविश, अश्वकुमारस्य कोपितवत् भूमौ लीनं, मलिनवस्त्रधारिणी भव। न तं पश्य, न तं भाषस्व; यदा राजा तव स्नेहेन व्याकुलः तव समीपं आगच्छति, तदा रोदनं कुरु, न तं संबोधय। त्वं सदा तस्य प्रियासि – तत्र मे न संशयः; तव कृते महाराजः अग्निम् अपि प्रविश्येत्। स त्वयि न क्रुद्धः, न क्रुद्धाम् अपि त्वां पश्यति; तव कृते जीवितं अपि दद्यात्। राजा तव वचनं लङ्घयितुं न शक्नोति; त्वं स्वसौभाग्यस्य बलं साध्वी बुद्ध्या जानिहि। राजा दशरथः मुक्ताफलानि, रत्नानि, सुवर्णं, विविधानि मणीनि दद्यात्; तेषु हृदयम् मा स्थापय। तौ वरौ यौ दशरथः सुरासुरयुद्धे दत्तवान् – तौ स्मारय, हे उत्तमस्त्री; तद् प्रतिज्ञा मा भिद्येत्। यदा रामः स्वयम् त्वां उत्तोलयति, राजा च उपस्थितः, तदा तं वरम् वृणीहि। रामस्य वनवासः चतुर्दशवर्षं – नवपञ्च – भवतु; भरतः पृथिव्यां नृपः कुर्यात्। यावत् रामः वनं नयति, तावत् तव पुत्रः दृढः, स्थिरः, प्रतिष्ठितः भविष्यति। हे राज्ञि, एषः वरः याचस्व – रामस्य वनवासः; तव पुत्रस्य सर्वे इच्छाः साधिताः भविष्यन्ति। रामं वनवासे स्थापयित्वा, स रामः न भविष्यति; भरतः शत्रुमुक्तः तव कृते नृपः भविष्यति। यदा रामः वनात् प्रत्यागच्छति, तव पुत्रः अन्तः बहिः च दृढः भविष्यति। मित्रैः सहितः, आत्मवान्, विश्वसनीयैः पुरुषैः परिवृतः, तव पुत्रः सुरक्षितः भविष्यति; राजा अपि भयमुक्तः भविष्यति। रामस्य अभिषेकं निवारय, राजा यः तव उपदिष्टया अशुभं शुभरूपेण स्वीकृतवान्। एवं मन्थराया वचनैः मोहितः, हृष्टः, कैकेयी प्रत्युवाच – ह्यपि कुब्जाया वचनेन स बालवत् मोहिता। विस्मिता, अतिशयसुन्दरी कैकेयी उवाच – 'तव बुद्धिम् न अवमानयामि, यः उत्तमेषु उत्तमं वदसि।' सर्वेषु पृथिव्यां कुब्जासु त्वं एव उत्तमा; त्वं सदा मम हिते निष्ठा, शुभेच्छा च। अहं न जानामि यत् राजा किम् इच्छति, हे कुब्जे; कुब्जाः अपि दुष्टाः, कुटिलाः, अत्यन्तं पापाः सन्ति। त्वं सुन्दरी दृष्ट्या, वातेन पद्मवत् वक्रा; तव उरः स्कन्धात् उत्तोल्य वक्षसि स्थिता। तव नाभिवत् सुमृष्टं शान्तं उदरं, तव स्फिगौ पूर्णे, स्तनौ सुगोलौ। तव मुखम् निर्मलचन्द्रवत् शुद्धम् – त्वं एव दीप्तिमती, मन्थरे; तव स्फिगौ रत्नबन्धेन भूषिते। तव जंघे सुस्थिते, पादौ दीर्घे, विस्तीर्णे; त्वं मन्थरे, शुभवस्त्रधारिणी, सुगात्रा। यदा त्वं पुरस्तात् गच्छसि, हे अतिसुन्दरी, तदा त्वं दीप्तिमती; सहस्रमायाः याः शम्बरस्य आसन् – ताः तव हृदि प्रविष्टाः, अन्याः अपि सहस्राः। तव पृष्ठम् एव दीर्घं, वक्रं, रथयोकवत् अस्ति। बुद्धिः, नीतिशास्त्रज्ञानम्, मायाशास्त्रं तव मध्ये स्थितम्; कुब्जे, अहम् तुभ्यम् सुवर्णमालां दास्यामि। एवं कैकेयी मन्थरायाः उपदेशम् श्रद्धया स्वीकृत्य, तस्याः गुणान् प्रशंस्य, सुवर्णमालां दातुं प्रतिज्ञाय, तस्याः बुद्धिम्, रूपम्, हितैषित्वं च अभिनन्दति।