एवं रजस्वलाभ्यां देवीभिः संबोधितायाः कैकेय्याः प्रति, दुष्टदृष्टिः मन्थरा रामस्य अहितकामिनी इदं वचनं अब्रवीत्। सा उवाच—“कैकेयि, त्वं सम्यक् अवलोकय, मम वचनानि शृणु च, यथा तव पुत्रः भरतः एव राज्यं प्राप्नोति। किं त्वं न स्मरसि, वा यदि स्मरसि, तर्हि किं न निगूह्यते, यदा त्वं स्वहितमपि मत्तः श्रोतुमिच्छसि? यदि त्वं यदहं वक्तुमिच्छामि तत् श्रोतुमिच्छसि, हे ललिते, तर्हि शृणु; वक्ष्यामि, श्रुत्वा तदनुसारं कार्यं त्वया कर्तव्यम्।” मन्थराया एतद्वचनं श्रुत्वा कैकेयी सुविस्तीर्णे शयने स्वल्पमुत्थाय इदं वचनं अब्रवीत्। तदा दुष्टदृष्टिः मन्थरा, रामस्य अहितमिच्छन्ती, कैकेय्याः प्रति पुनरिदं वचनमुवाच— “पूर्वं सुरासुरयुद्धे तव पतिः राजर्षिभिः सह त्वां गृहीत्वा देवराजस्य सहाय्याय गतः। कैकेयि, तदा दक्षिणदिग्गच्छन्त्या त्वया दण्डकं प्रति वैजयन्तं नाम पुरं गतम्, यत्र मत्स्यध्वजः पताकां धारयति। तत्र शम्बराख्यो महादैत्यः शतसाहस्रविद्याधरः, यो देवेन्द्रेण सह युद्धं कृतवान्, देवगणैः अपराजितः। तस्मिन्महान्युद्धे निशायां दानवाः नरान् निष्कास्य, शयानान् विहतान् च बलात् जघ्नुः। तत्र दशरथः राजा दानवैः सह महद् युद्धं कृतवान्, तस्य बाहूः शस्त्रैः विदारिताः। हे देवि, तत्र त्वं स्वपतिं मूर्छितं रणभूमेः अपाकर्ष्य, स्वयम् अपि शस्त्रैः विद्धा तं रक्षितवती। तदा प्रसन्नः तव पतिः ‘यदिच्छसि तदा वरौ वरय’ इति त्वां द्वौ वरौ दत्तवान्। तदा त्वं प्रत्यब्रवीः—‘यदा कामये तदा गृह्णीयामि’ इति; तस्य महात्मनः तेन सहमतेन सञ्जातम्। अहं तु, हे देवि, पूर्वं त्वया उक्तं यावत् एतद् न जानामि। त्वत्स्नेहात् एषा कथा मया चित्ते धृता; अधुना रामस्याभिषेकस्य यत्नं वारय, प्रत्याहारय च। तव पतिं प्रति तौ वरौ याचस्व—भरतस्याभिषेकं च, रामस्य च चतुर्दशवर्षाणां वनवासम्। नूनं चतुर्दशवर्षाणि यावत् रामः वने वसति, तव पुत्रः जनस्नेहेन स्थिरः भविष्यति। अद्य कोपगृहं प्रविश, अश्वस्य प्रभोः पुत्रेण कुपिता इव भूमौ निलीनां मलिनवस्त्रधारिणीं भूत्वा तिष्ठ। न तं पश्य, न च भाषस्व; राजा यदा त्वां कामयमानः शोकार्तः आगमिष्यति, तदा रुदन्तीव तिष्ठ, न च तं संबोधय। त्वं नित्यं पतिस्नेहिता, एषु न संशयः; तव कृते स राजा अग्निमपि प्रविशेत्। स त्वयि न कुप्यति, न च क्रुद्धायां त्वां पश्यति; तव कृते स राजा प्राणानपि त्यजेत्। स राजा तव वचनं नातिक्रामति; त्वं स्वसौभाग्यबलं साध्वी बुद्ध्वा जानिहि। राजा दशरथः मुक्ताफलानि, रत्नानि, सुवर्णं, विविधानि भूषणानि दद्यात्; तेषु मनः मा कृथाः। तौ वरौ यौ दशरथेन सुरासुरसङ्ग्रामे दत्तौ, तौ तस्मै स्मारय, हे सुमध्ये; तस्य वचनस्य विप्रलोपः न कर्तव्यः। यदा रामः स्वयम् त्वां उत्तिष्ठापयेत्, महा राजा च तत्र भवेत्, तदा एतं वरं वृणीष्व। रामस्य चतुर्दशवर्षाणि—नव च पञ्च च—वनवासः भूयात्, भरतः च पृथिव्यां राजा कुर्यात्, हे नरश्रेष्ठ। नूनं चतुर्दशवर्षाणि यावत् रामः वने वसति, तव पुत्रः दृढः स्थिरः च भविष्यति। हे देवि, एषः एव वरः याच्यः—रामस्य वनवासः; एवं तव पुत्रस्य सर्वाः कामाः सम्पद्यन्ते, हे कामिनी। एवं रामे विहृते, स रामः न स्यात्, भरतः च रिपुविहीनः तव कृते राजा भविष्यति। यावत् रामः वनात् प्रतियाति, तावत् तव पुत्रः अन्तर्बहिश्च दृढमूलः भविष्यति। मित्रैः सहितः, स्वात्मन्यवस्थितः, भक्तजनैः परिवृतः, तव पुत्रः सुरक्षितः भविष्यति, अहं मन्ये राजा अपि तदा निर्भयः भविष्यति। राजानं रामाभिषेकसंकल्पात् प्रत्याहारय, त्वं तया दुःखाय नीतासि, या सौभाग्यरूपेण त्वां मोहयति। एवं मन्थरायाः वचनेन हृष्टा विश्वासं च गता कैकेयी मन्थराम् इदं वचनम् अब्रवीत्; सा कुब्जायाः वचनेन बालिका इव मोहिता आसीत्। कैकेयी विस्मिता, अतिशयसुन्दरी, उवाच—‘त्वं यत् श्रेयः श्रावयसि, तव बुद्धिं अहं न अवमानये। सर्वासां कुब्जानां मध्ये त्वं बुद्धिश्रेष्ठा; त्वमेव मम हितेषु नित्यं प्रवृत्ता, शुभे। अहं न जानामि किं राजा चिन्तयति, हे कुब्जे; कुब्जाः अपि सन्ति दुष्टाः, कुटिलाः, अतिदारुणाः च। त्वं तु शोभना, वातेन कम्पितपद्मे इव विकुर्वाणा; तव उरः स्कन्धात् आरभ्य स्तनान्ते सुप्रतिष्ठितम्। अधस्तात् सम्यग्विनिविष्टनाभिः शान्तं उदरं, श्रोणिः पूर्णा, स्तनौ च सुगौरवौ। तव मुखं निर्मलचन्द्रसमानं—नूनं त्वं शोभसे, हे मन्थरे; तव श्रोणिः मणिमेखलया शोभिता। तव ऊरू सम्यग्विनिविष्टौ, पादौ दीर्घौ समुत्तिष्ठन्तौ; त्वं मन्थरे, शुभवस्त्रधारिणि, सुश्लक्ष्णोरुका शोभसे।