कैकयी आज त्वरितं रामं वनं प्रेषयिष्यामि, शीघ्रं च भरतस्य अभिषेकं राज्यम् करिष्यामि इति मनसि निश्चित्य, कथं एतत् साधयेत् यथा भरतः राज्यं प्राप्नोति, रामः तु कदापि न प्राप्नोति इति चिन्तयन्ती, मन्त्रारं पप्रच्छ। तदा मन्त्रारा, दुष्टदर्शिनी, रामस्य अनर्थाय यत्नं कुर्वती, कैकयीं इदं वचनं अब्रवीत्—“समीक्षस्व कैकयी, मम वचनानि शृणु, यथा तव पुत्रः भरतः एव राज्यं प्राप्नुयात्। किं त्वं न स्मरसि कैकयी, अथवा स्मरन्ती किम् गुप्तवती, यदा स्वहितं मम वचनं श्रोतुम् इच्छसि? यदि मम वक्तव्यं श्रोतुम् इच्छसि, क्रीडाप्रिये, तदा शृणु; वक्तास्मि, श्रुत्वा यथोचितं कुरु।” मन्त्रारायाः वचनं श्रुत्वा कैकयी उत्तमशय्यायाः किंचित् उत्थाय इदं वचनं अब्रवीत्। तदा मन्त्रारा, दुष्टदर्शिनी, पुनः कैकयीं इदं वचनं अब्रवीत्—“पूर्वं देवासुरयुद्धे तव पतिः राजर्षिभिः सह त्वां स्वसहायां कृत्वा देवराजस्य साहाय्याय गच्छत्। कैकयी, दक्षिणां दिशं दण्डकं प्रति, वैजयन्तं नगरं यत्र मत्स्यध्वजः ध्वजितः आसीत्, तत्र अगच्छत्। तत्र शम्बरः नाम महादानवः, शतसिद्धिमायावान्, इन्द्रेण युद्धे अजेयः देवसंघैः, आसीत्। तस्मिन्महायुद्धे दानवाः नरान् अपाकर्ष्य, रात्रौ विह्वलान् शयान् च बलात् हन्ति स्म। तत्र दशरथः राजा दानवैः सह महायुद्धं अकुरुत्, तस्य बाहू शक्तिशस्त्रैः भग्नौ। हे राज्ञि, त्वं स्वपतिं विमूढं समरे अभ्याहरः, तत्रापि शस्त्राभिहतः तव पतिर्मया रक्षितः। तदा तव पतिः तुष्टः, त्वं सुन्दरी, द्वौ वरौ दत्तवान्—‘यदा इच्छसि तदा वरौ याचेति।’ तदा त्वं उक्तवती—‘यदा इच्छे तदा गृह्णीयामि।’ तव महात्मा पतिः अनुमोदितवान्; अहं तु तद् न जानामि, यावत् त्वं पूर्वं उक्तवती। त्वदनुरागात् अहं एतत् कथा मनसि स्थापयामि; अद्य रामस्य अभिषेकस्य यत्नं निवारय, प्रत्याहारय। तव पतिं द्वौ वरौ याचस्व—भरतस्य अभिषेकं रामस्य च चतुर्दशवर्षं वनवासम्। रामः यावत् चतुर्दशवर्षं वनं वसति, तव पुत्रः जनानां प्रीत्या स्थिरः भविष्यति। अद्य कोपगृहं प्रविश, अश्वकुमारस्य कोपितेव, भूमौ गुह्यं स्थित्वा, मलिनवस्त्रं धारय। न तं पश्य, न तं भाषस्व; यदा राजा तव दर्शनाय शोकसंतप्तः आगच्छति, तदा रोदनं कुरु, किंचिदपि न वद। त्वं तस्य सदा प्रिया, अस्मिन्नेव न संशयः; तव कृते महाराजः अग्निमपि प्रविश्येत्। स त्वया कोपितया न कुपितुं शक्नोति, न च त्वां पश्यति; तव कृते जीवितमपि त्यजेत्। राजा तव वचनं न लंघयितुं शक्नोति; त्वं सरलस्वभावा, तव सौभाग्यस्य प्रभावं जानातु। दशरथः तुभ्यं मुक्ताफलानि, मणीन्, सुवर्णं, विविधरत्नानि दास्यति; तेषु हृदयमावेशय। तौ वरौ यौ दशरथः देवासुरयुद्धे दत्तवान्, तौ स्मारय, स प्रतिज्ञा न लंघनीयम्। यदा रामः स्वयं त्वां उत्थापयति, महराजः उपस्थितः, तदा वरं वृणु। रामस्य चतुर्दशवर्षं वनवासं कुरु—नव पंच च—भरतं पृथिव्यां अभिषेकं कुरु, राजर्षिभ्यः श्रेष्ठ। रामः यावत् चतुर्दशवर्षं वनं वसति, तव पुत्रः स्थिरः, मूले स्थापितः, दृढः भविष्यति। हे राज्ञि, एषः वरः याच्यः—रामस्य वनवासः; तदा तव पुत्रस्य सर्वे अभिलषिताः सिद्ध्यन्ति। रामं वनं प्रेष्य, तं रामं न भविष्यति; भरतः रिपुशून्यः तव कृते राजा भविष्यति। यदा रामः वनात् प्रत्यागच्छति, तव पुत्रः अन्तः बहिः स्थिरः भविष्यति। मित्रैः सहितः, आत्मवान्, विश्वस्तजनैः परिवृतः, तव पुत्रः सुरक्षितः; मम विश्वासः, राजा तदा निर्भयः भविष्यति। रामस्य अभिषेकं निवारय, प्रत्याहारय; त्वं तया दुर्भाग्यं सौभाग्यरूपेण स्वीकृतवती। एवं मन्त्रारायाः वचनैः प्रमुदिता, कैकयी मन्त्रारायाः अभिप्रायं स्वीकार्य, बालिका इव मोहिता, इदं वचनं अब्रवीत्—“तव बुद्धिं न अवमन्मि, उत्तमानामपि उत्तमं वक्तुम् अर्हसि। भूमौ सर्वासु कुब्जासु त्वं बुद्ध्या श्रेष्ठा, मम हिते नित्यं निष्ठा, शुभेच्छा। अहं तु राज्ञः अभिप्रायं न अवबुध्ये, हे कुब्जे; कुब्जाः हि किल दुष्टाः, कुटिलाः, अतीव दुष्टस्वभावाः। त्वं तु कमलवातेन वक्रिता, दृष्ट्या रम्या; तव उरः स्कन्धात् उत्थितः, वक्षसि दृढः स्थितः। अधस्तात् तव शान्तं उदरं, नाभिवद् विन्यस्तम्; तव श्रोत्रे पूर्णे, स्तनौ सुगोलौ, शोभनौ।