स्नेहपूर्णया तथा श्रद्धया कथा आरभ्यते— मन्थरा कैकेयीं प्रति आकुला चिन्तयति, "नूनं रामः अकम्पनीयम् राज्यं प्राप्त्वा भरतं दूरदेशे प्रेषयिष्यति, अथवा अन्यत्र लोकं गमयिष्यति। बाल्ये अपि भरतः तव द्वारा मातुलस्य समीपे न स्थापितः; समीपत्वं हि स्नेहं जनयति, स्थावराणाम् अपि। भरतस्य कारणेन शत्रुघ्नः अपि तस्य सदृशः जातः; यथा लक्ष्मणः रामं अनुगच्छति, तथा शत्रुघ्नः भरतं। श्रूयते यथा वनवासिनः कर्तव्यं वृक्षं भयात् समीपस्थत्वेन बाणैः शाखाभिः विहीनं कुर्वन्ति। रामः लक्ष्मणं नूनं रक्षिष्यति, राघवः अपि लक्ष्मणं रक्षिष्यति; तयोः भ्रातृत्वं लोके विख्यातम्, अश्विनोः इव। अतः रामः लक्ष्मणं प्रति किमपि दुष्टं न करिष्यति; परं रामः भरतं प्रति दुष्टं कर्म कर्तुं शक्नोति—नात्र संशयः। अतः राघवः राजप्रासादात् वनं गच्छतु; एषा मम इच्छा, तव च हिताय। एवं तव कुलस्य कल्याणं भविष्यति, यदि भरतः धर्मेन पितृराज्यं लप्स्यते। स बालकः सुखानुगतः रामस्य शत्रुः स्वाभाविकः; कथं स समृद्धिहीनः सर्वसमृद्धस्य वशे जीवेत्? यथा गजपतिः वनमध्ये सिंहेन अभ्यधावितः भवति, तथा त्वं रामेण आच्छादितं भरतं रक्षितुम् अर्हसि। एकदा तव सौभाग्यगर्वात् रामस्य मातरं सहधर्मिणीं त्यक्तवती; सा कथं तव प्रति वैरं न धारयेत्? यदा रामः पृथिवीं रत्नपर्वतसमृद्धां लप्स्यते, तदा सौम्ये, त्वं भरतेन दुःखितेन सह दैन्यं पराजयं च अनुभविष्यसि। यदा रामः पृथिवीं लप्स्यते, भरतः नूनं नष्टः भविष्यति; अतः तव पुत्रस्य राज्यं चिन्तय, अन्यस्य वनवासस्य कारणं च।" एवं नवमं अध्यायं श्रूयताम्। एवं उक्ता कैकेयी, क्रोधदीप्तमुखी, दीर्घं उष्णं श्वासं निष्क्रम्य, मन्थरायाः प्रति इदं वचनम् उवाच—"अद्याहं शीघ्रं रामं वनं प्रेषयिष्यामि, भरतं त्वरया युवराज्याभिषेकाय नियुक्तुं चेष्टिष्यामि। किं प्रकारेण अहं एतत् साधयेयं, यथा भरतः राज्यं लप्स्यते, रामः कदापि न।" एवं रजनीप्रभा कैकेयीं उक्तवती मन्थरा, रामस्य अनिष्टं चिन्तयन्ती, कैकेयीं प्रति इदं वचनम् उवाच—"अद्य कैकेयि, यथावत् पश्य, मम वचनानि शृणु, यथा तव पुत्रः भरतः एव राज्यं लप्स्यते। किं त्वं स्मर्यसि, कैकेयि, अथवा किं त्वं गुप्तवती, यदा तव हितं मम वचनात् श्रोतुम् इच्छसि? यदि मम वचनं श्रोतुम् इच्छसि, विहारिणि, तदा शृणु; वक्ष्यामि, श्रुत्वा यथायोग्यं आचर।" मन्थरायाः वचनं श्रुत्वा कैकेयी शय्यायाः किञ्चित् उत्थाय, विस्तीर्णे शय्ये, इदं वचनम् उवाच। एवं रजनीप्रभा कैकेयीं उक्तवती मन्थरा, रामस्य अनिष्टं चिन्तयन्ती, कैकेयीं प्रति इदं वचनम् उवाच। "पूर्वं देवासुरयुद्धे तव पतिः राजर्षिभिः सह त्वां स्वयम् इन्द्रस्य साहाय्याय याययामास। कैकेयी, दक्षिणदिशं दण्डकं प्रति, वैजयन्तं नाम नगरं यत्र मत्स्यध्वजः उत्तोलितः। तत्र शम्बरः नाम महादानवः शतमायावी, इन्द्रेण युद्धे अभिभूतः, देवसंघैः अजितः। तस्मिन्महायुद्धे दानवाः नरान् अपास्य, रात्रौ विक्षिप्तान् शयान् च हन्ति। तत्र दशरथः राजा दानवैः सह महायुद्धं अकरोत्, तस्य बाहूः शस्त्रैः भग्नौ। तत्र त्वं, राज्ञी, मूर्चितं पतिं रणभूमेः अपानयः; शस्त्रैः आहतः अपि तं रक्षिता। तेन तुष्टः तव सौन्दर्ये द्वौ वरौ दत्तौ, 'यदा इच्छसि, तदा वरौ याचस्व' इति उक्तम्। तदा त्वं उक्तवती, 'यदा इच्छामि, तदा गृह्णामि' इति; तव महात्मा पतिरेवं अनुमोदितवान्; अहं एतद् कथं न जानामि, यावत् त्वं पूर्वं मम उक्तवती। तव स्नेहात् अहं एतत् मनसि धृतवती; अद्य रामाभिषेकस्य आयोजनं निरोधय, प्रत्याहारय। पतिं प्रति द्वौ वरौ याचस्व—भरतस्य अभिषेकः, रामस्य च चतुर्दशवर्षीयः वनवासः। नूनं चतुर्दशवर्षं रामः वनवासे स्थितः स्यात्, तव पुत्रः जनस्नेहस्थिरः राज्ये प्रतिष्ठितः भविष्यति। अद्य क्रोधगृहं प्रविश, अश्वपति-पुत्रेण कुपिता इव, भूमौ लुता, मलिनवस्त्रधारिणी। न पश्य, न वद; यदा राजा तव दर्शनलोलुपः दुःखितः आगच्छति, तदा रोदनं कुरु, न किंचित् वद। त्वं सर्वदा पत्युः प्रियासि—नात्र संशयः; तव कृते महराजः अग्निम् अपि प्रविश्येत्। स त्वयि कुपितायां न क्रुद्धः भवितुं शक्नोति, न अपि त्वां पश्यितुं; तव कृते राजा जीवितं अपि त्यजेत्। राजा तव वचनं उल्लङ्घयितुं न शक्नोति; त्वं स्वाभाविक्याः तव सौभग्यस्य बलं जानिहि। राजा दशरथः तव कृते मुक्ताफलानि, रत्नानि, सुवर्णं, विविधानि मणीनि दातुं शक्नोति; तानि मा स्पृहा।" एवं मन्थरा कैकेयीं उपदिशति, तस्याः हृदयम् अवलम्बयति, राज्याय भरतस्य, रामस्य वनवासाय च, यथाः उक्तम्।