ततः मन्थरा, कौशल्यान्याः दोषरहितायाः समक्षं, कैकेयीं संबोधयन्ती, इदं कथयति—“राज्ञः कार्याणि सदा ज्येष्ठायै एव समर्प्यन्ते, अन्ये धर्मिष्ठाः अपि सन्ति चेत्। तव पुत्रः, स्नेहपूर्णे, सुखानां राजवंशस्य च वियोगेन, अनाथवत् सम्पूर्णतया भग्नः भविष्यति। अहं तव हिताय आगता, त्वं माम् न जानासि; तव सापत्न्याः प्रति लाभवृद्ध्यर्थं यथायोग्यं फलम् दातव्यम्। नूनं, यदि रामः निर्विघ्नं राज्यं लभते, स भरतम् दूरदेशे वा अन्यस्मिन् लोके वा प्रेषयेत्। बाल्ये अपि, भरतः मातुलस्य समीपे न स्थापितः त्वया; समीप्यं स्नेहं जनयति, स्थावराणां अपि। भरतेन कारणात् शत्रुघ्नः अपि तद्वत् जातः; यथा लक्ष्मणः रामं अनुगच्छति, तथा शत्रुघ्नः भरतम्। श्रूयते, कश्चित् वृक्षः, वनवासिभिः छिद्यते, भयात् समीप्येन शरैः शाखाः छिद्यन्ते। रामः नूनं लक्ष्मणम् रक्षिष्यति, राघवः अपि लक्ष्मणम् रक्षिष्यति; तयोः भ्रातृत्वं लोके प्रसिद्धम्, अश्विनयोः इव। अतः रामः लक्ष्मणं प्रति किञ्चित् अपि दुष्कृत्यं न करिष्यति; परन्तु भरतम् प्रति कर्तुं शक्यं—अत्र न संशयः। अतः राघवः राजगृहात् वनं गच्छतु; एषा मम प्रीतिरेव, तव च महद् हितम्। एवं तव कुलस्य कल्याणं सिध्येत, यदि भरतः पितृपैतामहं राज्यं धर्मेण लभते। सः बालकः, सुखसंस्कृतः, रामस्य स्वाभाविकः शत्रुः; सः समृद्धिहीनः, सर्वसंपन्नस्य वशे कथं जीवेत्? यथा गजपतिः सिंहेन अरण्ये ताड्यते, तथा त्वं भरतम् रामस्य छायायाः रक्षितुम् अर्हसि। एकदा, सौभाग्यगर्वात्, त्वं राममातृं सापत्न्यं तिरस्कृतवती; सा कथं तव प्रति वैरभावं न करिष्यति? यदा रामः पृथिवीं, कोषगिरिसंयुक्तां, लभते, तदा सुभगे, त्वं भरतेन दुःखितेन सह, दैन्यं पराजयं च अनुभविष्यसि। यदा रामः पृथिवीं लभते, भरतः नूनं नष्टः भविष्यति; अतः तव पुत्राय राज्यं चिन्तय, अन्यस्य वनवासस्य कारणं च। एवं नवमः सर्गः श्रूयताम्। एवं उक्ता कैकेयी, क्रोधदीप्तमुखी, दीर्घं उष्णं श्वासं निष्क्रान्त्वा, मन्थरायाः प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्—“अद्य अहं शीघ्रं रामं वनं प्रेषयिष्यामि, ततः भरतं अभिषिच्य राज्यम् दास्यामि। किम् प्रकारेण एतत् सिद्ध्येत, यथा भरतः राज्यं लभेत्, रामः न लभेत्, तद् चिन्तय।” तस्याः वचनं श्रुत्वा, मन्थरा, दुष्टदर्शिनी, रामस्य अहिताय, कैकेयीं इदं उवाच—“कौशल्ये, मम वचनानि श्रूय, यथा तव पुत्रः भरतः राज्यं लभेत्। किं त्वं न स्मरसि, कैकेयी, अथवा स्मरन्ती न गूढं करोषि, यदा त्वं मम हितं श्रोतुम् इच्छसि? यदि मम वक्तव्यं श्रोतुम् इच्छसि, स्नेहिनी, तदा श्रूय; अहं वक्ष्यामि, श्रुत्वा यथोचितं कुरु।” मन्थरायाः वचनेन, कैकेयी, सुविस्तीर्णशय्यायाः किंचित् उत्थाय, इदं वचनम् उवाच। पुनः, मन्थरा, दुष्टदर्शिनी, रामस्य अहिताय, कैकेयीं इदं वचनम् उवाच। “पूर्वं, देवासुरसंग्रामे, तव पतिः, राजर्षिभिः सह, तव सहाय्याय इन्द्रस्य समीपं त्वां निनाय। कैकेयी, दक्षिणां दिशं दण्डकं प्रति, वैजयन्तं नाम नगरं, शङ्कचिह्नध्वजं, गच्छति। तत्र, शम्बरः नाम महादानवः, शतमायावी, इन्द्रेण युद्धे अजेयः, देवसंघैः अपि न विजितः। तस्मिन् संग्रामे, दानवाः रात्रौ बलात्, निर्जितमानुषान्, घायलान्, शयानान् च हन्ति। तत्र, दशरथः राजा दानवैः सह महायुद्धं अकरोत्, तस्य बाहूः शस्त्रैः भग्नः। तदा, त्वं, राज्ञः चेतनाहीनं पतिं रणभूमेः उत्थाप्य, शस्त्राभिः आहतं अपि, तं रक्षितवती। सन्तुष्टः सः तव द्वौ वरौ दत्त्वा, ‘यदा इच्छसि, तदा वरौ याचस्व’ इति उवाच। तदा त्वं अवदः—‘यदा इच्छामि, तदा गृह्णामि’—महात्मा पतिः अनुमोदितवान्; अहं एतत् न जानामि, यावत् त्वं पूर्वं मम उक्तवती। तव स्नेहात्, अहं एतत् मनसि धारयामि; इदानीं, रामस्य अभिषेकस्य तयारीं निवारय, ताम् प्रत्याहारय। तव पतिं प्रति द्वौ वरौ याचस्व—भरतस्य अभिषेकः, रामस्य च चतुर्दशवर्षीयं वनवासः। चतुर्दशवर्षाणि यावत् रामः वनं वसति, तव पुत्रः जनस्नेहे दृढः भविष्यति। अद्य, क्रुद्धा इव, अश्वपुत्रस्य पुत्रेण सह, कोपगृहं प्रविश्य, भूमौ, मलिनवस्त्रधारिणी, स्थित्वा। न तं पश्य, न वद; यदा राजा, त्वं प्राप्तुम् इच्छन्, दुःखितः आगच्छति, तदा अश्रूणि स्रवय, न वद। त्वं सदा पतिं प्रियासि—एषु न मे संशयः; तव कृते, महा राजा अग्निम् अपि प्रविश्येत्।