मन्थरा कैकेयीं मनोहराम् इत्येवमुवाच—"न हि राज्ञः सर्वे पुत्राः राज्ये तिष्ठन्ति, सति चेदेव सर्वेषां प्रतिष्ठापनं स्यात्, तदा महद् अव्यवस्थानं भवेत्। अतः, कल्याणि, राजानः सर्वदा ज्येष्ठाय एव राज्यकार्यम् समर्पयन्ति, अन्येऽपि गुणवन्तः स्युः। तव पुत्रः, सुखैः च राजवंशेन च विहीनः, अनाथवत् भग्नः भविष्यति, स्नेहमयी त्वं तस्य दुःखं चिन्तय। अहं तव हितार्थं समुपागतास्मि, त्वं मां न जानासि; त्वं मां यथार्हं फलम् दातुम् अर्हसि, येन त्वं सपत्न्याः प्रति लाभं वर्धयिष्यसि। नूनम्, यदा रामः निर्विघ्नं राज्यं प्राप्स्यति, तदा भरतं देशान्तरं वा अन्यं लोकं वा प्रेषयिष्यति। बाल्य एव भरतः तव भ्रात्रे निकटं न नीतः, सन्निकर्षेण स्नेहः जायते स्थावरेष्वपि। भरतस्य हेतोः शत्रुघ्नः अपि तद्वद्भवति; यथा लक्ष्मणः रामं अनुगच्छति, तथैव सः भरतम् अनुगच्छति। श्रूयते यः कश्चन वृक्षः वनवासिभिः छेत्तव्यः, भयात् सन्निकर्षात् तस्य शाखाः बाणैः छिद्यन्ते। रामः लक्ष्मणं नूनम् रक्षिष्यति, राघवः अपि लक्ष्मणं रक्षिष्यति; तयोः भ्रातृत्वं लोके प्रसिद्धम्, अश्विनोरिव। अतः, रामः लक्ष्मणस्य विरुद्धं न करिष्यति; परं भरतस्य विरुद्धं तु कर्तुम् अर्हति—अत्र न संशयः। अतः, राघवः राजगृहात् वनं गच्छतु; एषा मे प्रीतिरेव, तव च महद् हितम्। एवं कुटुम्बस्य कल्याणं भविष्यति, यदि भरतः धर्मेण पितृराज्यं लभते। स बालः सुखसंवृद्धः रामस्य शत्रुः स्वभावतः; सः समृद्धिहीनः, समृद्धिपूर्णस्य अधीनः कथं जीविष्यति? यथा गजारिः सिंहः गजपतिं वने तर्जयति, तथैव त्वं रामेण छाद्यमानं भरतं रक्ष। पूर्वं त्वं सौभाग्यगर्वात् राममातरं सपत्नीं त्यक्तवती, सा कथं त्वयि वैरं न धारयिष्यति? यदा रामः पृथिवीं धनधन्यपर्वतवतीं प्राप्स्यति, तदा त्वं सौम्ये, भरतेन दुःखेन च सह, पापम् आपत्स्यसि, पराजयं च। यदा रामः पृथिवीं प्राप्स्यति, भरतः निश्चितं नश्यति; अतः, स्वपुत्रस्य राज्यं चिन्तय, अन्यस्य च वनवासस्य कारणम्।" एवमुक्ते, नवमः सर्गः श्रोतव्यः। तदा कैकेयी क्रोधविस्फुरितवदना, दीर्घोष्णं निश्वस्य, मन्थरां प्रति वाक्यम् इदं उवाच—"अद्याहं शीघ्रं रामं वनं प्रेषयिष्यामि, भरतं च त्वरया युवराजे अभिषेक्ष्ये। कथं मया कर्तव्यम्, येन भरतः राज्यं प्राप्नुयात्, रामश्च न, तत् त्वया चिन्तयितव्यम्।" राणीवचनेन प्रेरिता, पापकृत् मन्थरा, रामस्य अहितेच्छया, कैकेयीं प्रति वाक्यम् इदं उवाच—"सावधानं कुरुष्व, मम वाक्यानि शृणु, येन तव पुत्रः भरतः एव राज्यं प्राप्स्यति। किं त्वया न स्मृतम्, वा यद्यपि स्मरस्यपि, किं गुप्तम्, यदा त्वं मत्तः स्वहितं श्रोतुम् इच्छसि? यदि श्रोतुम् इच्छसि, वदामि; शृत्वा यथोचितं कार्यं कुरु।" मन्थरावाक्यं श्रुत्वा कैकेयी शय्यायाः सुप्रतिष्ठितायाः किञ्चित् समुत्थाय, इदं वचनं प्राह। ततो मन्थरा, पापकृत्, पुनः कैकेयीं प्रति वाक्यम् इदं उवाच—"पुरा सुरासुरयुद्धे तव पतिः राजर्षिभिः सह, त्वाम् अपि स्वयम् इन्द्रस्य साहाय्ये नीतवान्। कैकेयि, दक्षिणदिशं प्रस्थितः दण्डकं प्रति, वैजयन्तं नाम नगरे, यत्र मत्स्यध्वजः स्थितः। तत्र महान् असुरः शम्बरः नाम, शतबुद्धिः मायावी, इन्द्रेण सह युद्धे, देवगणैः अजय्यः। तस्मिन् महायुद्धे, असुरैः पुरुषाः अपास्य, रात्रौ शयानेषु विक्षतेषु च बलात् हन्यन्ते। तत्र दशरथः राजा असुरैः सह युद्धे महतीं संग्रामं कृतवान्, तस्य महाबाहवः शस्त्रैः विक्षता अभवन्। तदा त्वं, राज्ञीं, रणभूम्यां पतिं मूर्छितं समुत्क्षिप्य, शस्त्रैः विक्षतेषु अपि, रक्षितवती। स तव तुष्टः, द्वौ वरौ दत्तवान्, 'यदा इच्छसि तदा वरे प्रार्थय' इति। तदा त्वं प्राह—'यदा इच्छामि तदा गृह्णामि'—इति, स च महात्मा तव वचनेन सन्तुष्टः। अहं तु एतत् न जानामि, यावत् त्वया पूर्वं न उक्तम्। स्नेहात् तव हितं मम चेतसि स्थापयामि; इदानीं रामस्याभिषेकस्य व्यवस्थानम् कुरु, प्रतिषेधय। पतिं प्रति द्वौ वरौ याचस्व—भरतस्याभिषेकं, रामस्य च चतुर्दशवर्षाणां वनवासम्। रामे चतुर्दशवर्षं वने वसति, तव पुत्रः जनप्रिये स्थितः, राज्ये प्रतिष्ठां लभते। अद्य क्रुद्धवद् कोपगृहं प्रविश, भूमौ मलिनवस्त्रा, पतिं न पश्य, न च भाषस्व; राजा त्वां स्नेहेन शोकसन्तप्तः आगमिष्यति, तदा शोकार्ता भूत्वा न किंचित् वद।