तदा कैकेयी सुखसमृद्धिं प्राप्य सन्निहितसौख्ये सति, मन्थरेयं दुःखेन संतप्यमानां, शुभेऽपि काले दुःखितां दृष्ट्वा सस्नेहम् अपृच्छत्—"मन्थरे, सम्पदः प्राप्ताः, सौख्यम् अपि समीपम्, किं कारणं यत् त्वं अन्तः संतप्यसे, शुभेऽपि काले दुःखं प्रपद्यसे?" तदा कैकेयी प्रत्युवाच—"यथा भरतः पूज्यते, तथा राघवः ततोऽपि अधिकतया मान्यः; केवलं कौसल्यां विना, स मां अपि महान् सेवते। यदि राज्यं रामस्य स्यात्, तर्हि तत् भरतस्यापि; राघवः हि भ्रातॄन् आत्मवत् पश्यति।" एवं कैकेय्याः वचनानि श्रुत्वा, मन्थरा दुःखेन संतप्ता दीर्घं दीर्घं श्वसन्ती, कैकेयीं प्रति इदं वचनम् उवाच—"बालिशत्वात् त्वं अनर्थं न पश्यसि, आत्मानं च न वेत्सि, दुःखसागरमग्ना सती। राघवः राजा भविष्यति, तस्य पुत्रः तदनन्तरम्; भरतः तु, हे कैकेयि, राजवंशात् बहिष्कृतः भविष्यति।" "सुन्दरि, न हि सर्वे राजपुत्राः राज्ये स्थातुं शक्नुवन्ति; यदि सर्वेऽपि अभिषिक्ताः स्युः, महद् वैकृत्यं भविष्यति। अतः, निरदोषे, नृपाः सदा ज्येष्ठायैव राज्यकार्याणि समर्पयन्ति, अन्येऽपि गुणिनः सन्ति चेत्। तव पुत्रः सम्पूर्णरूपेण हीनः, अनाथवत्, सुखविहीनः, राजवंशात् च च्युतः भविष्यति, स्नेहपूर्णे।" "अहं तव हितार्थम् आगता, त्वं मां न वेत्सि; यः लाभः तव सौपत्नीषु वृद्ध्यर्थं मया कृतः, तस्य फलं दातुम् उचितम्। नूनम्, यदा रामः अखिलराज्यं प्राप्स्यति, तदा भरतं दूरदेशे वा अन्यत्र लोके वा प्रेषयिष्यति।" "बाल्य एव भरतः तव मातुलगृहे न स्थापितः; संनिधिः हि स्नेहस्य कारणम्, स्थावराणाम् अपि। भरतस्य हेतोः शत्रुघ्नः अपि तस्य सदृशः जातः; यथा लक्ष्मणः रामं अनुसरति, तथा स भरतं।" "श्रूयते कश्चन वृक्षः, येन वने वासिभिः छेत्तव्यः, भयात् अत्यन्तसमीपस्थत्वेन बाणैः शाखाः छिद्यन्ते। रामः नूनं लक्ष्मणं रक्षिष्यति, राघवः च लक्ष्मणं रक्षिष्यति; तेषां भ्रातृत्वं लोके प्रसिद्धम्, अश्विनोरिव।" "अतः, रामः लक्ष्मणस्य किञ्चित् अपकारं न करिष्यति; रामः तु भरतस्य अपकारं करिष्यति, अस्य विषये न संशयः। अतः, राघवः राजगृहात् वनं प्रयातु; एषा मे प्रीतिरेषा च तव महद् हितम्।" "एवं तव कुलस्य कल्याणं भविष्यति, यदि धर्मेण भरतः पितृपैतामह्यं राज्यं लप्स्यते। स बालकः सुखसंवृद्धः, रामस्य स्वाभाविकः शत्रुः; सम्पद्विहीनः सः सर्वसम्पन्नस्य वशे कथं जीवेत्?" "यथा गजपतिः सिंहेन वने धाव्यते, तथा त्वं रामेण छाद्यमानं भरतं रक्षित्व्यम्। पूर्वं तव सौभाग्यगर्वेण त्वं राममातरं सौपत्न्यं नापहासः; सा कथं त्वं न द्वेष्येत्?" "यदा रामः पृथिवीं, रत्नपर्वतसमृद्धां, प्राप्स्यति, तदा त्वं सौम्ये, दुःखिन्या सह भरतेन, विपदं पराजयं च प्राप्स्यसि। यदा रामः पृथिवीं प्राप्स्यति, भरतः विनश्यति; अतः तव पुत्रस्य राज्यं चिन्तय, अन्यस्य च वनवासस्य कारणम्।" एवं नवमोऽध्यायः श्रोतव्यः। एवं उक्ता कैकेयी, कोपविस्फुरितवदना, दीर्घं उष्णं च श्वसन्ती, मन्थरां प्रति वचनमिदम् उवाच—"अद्यैव रामं वनं प्रेषयिष्यामि, शीघ्रं च भरतं युवराजे अभिषेचयिष्यामि। कथं करोमि, येन भरतः राज्यं लप्स्येते, रामः तु न, किञ्चन प्रकारेण?" एवमुक्ता रक्षसि बुद्ध्या मन्थरा, रामस्य अहितं चिन्तयन्ती, कैकेयीमिदं वचनम् उवाच—"सावधानं पश्य, कैकेयि, मम वचनं शृणु, येन तव पुत्रः भरतः एव राज्यं प्राप्स्यति।" "किं त्वं न स्मरसि, कैकेयि, अथवा स्मरन्त्यपि न प्रकाशयसि, यदा स्वार्थे मम वचनं श्रोतुम् इच्छसि। यदि श्रोतुम् इच्छसि, वदामि, शृणु; यथोचितं कर्तव्यम्।" एवं मन्थरायाः वचनानि श्रुत्वा, कैकेयी स्वशय्यायाः सुप्रतीक्ष्य उपविश्य, इदं वचनम् उवाच। तदा रक्षसि बुद्ध्या मन्थरा, रामस्य अहितं चिन्तयन्ती, कैकेयीमिदं वचनम् उवाच—"पुरा देवानां दानवानां च युद्धे, तव पतिः राजर्षिभिः सह, त्वां स्वसाहाय्याय इन्द्रस्य सहायतां कर्तुं नीतवान्।" "कैकेयि, दक्षिणदिशं दण्डकं प्रति, वैजयन्तं नाम नगरं, यत्र मत्स्यध्वजः पताकां धारयति, त्वया सह गतः। तत्र महान् असुरः शम्बरः नाम, शतबुद्धिर् मायाविनां श्रेष्ठः, योऽसौ देवराजं समरे जेतुम् अशकत्।" "तस्मिन्महायुद्धे, निशि राक्षसाः पुरुषान् अपास्य, शयानान् विक्षतान् च बलात् हन्ति स्म। तत्र दशरथः राजा राक्षसैः सह महायुद्धं कृत्वा, शस्त्रैः भुजौ भग्नौ कृतवान्।" "राज्ञि, त्वं तत्र रणभूमौ मूर्च्छितं पतिं स्वयम् उद्वहन्ती, शस्त्रैः विक्षतं अपि पतिं रक्षिता। तदा तेन तव प्रीत्या द्वौ वरौ दत्तौ, तव पतिः उवाच—'यदा इच्छसि, तदा एतौ वरौ प्रार्थयस्व' इति।