स्निग्धया मनसा कैकेयी मन्तरायाः वचनानि शृण्वन्ती तदा सन्देहं न किञ्चिदपि मनसि न्यवेशयत्। सा मन्तरायाः वाक्यैः प्रहृष्टा, रामस्याभिषेकसमये स्वस्यान्तःपुरस्य स्नेहं चिन्तयन्ती, मन्तरां प्रत्युवाच—"नूनं रामस्य पत्न्यः परमं प्रमोदं प्राप्स्यन्ति, न तु तव स्नुषाः भरतस्यापकारे सन्तोषं प्राप्स्यन्ति।" इति मन्तरां तां परमसन्तुष्टां दृष्ट्वा कैकेयी केवलं रामस्यैव गुणान् स्तोतुम् आरब्धवती। "राज्ञः ज्येष्ठः पुत्रः रामः धर्मज्ञः, सद्गुणसम्पन्नः, स्वधर्मे स्थितः, कृतज्ञः, सत्यवादी, शुचिः च; तस्मात् स एव राज्याभिषेकस्य योग्यः। स दीर्घायुष्मान् भ्रातॄन् सेवकांश्च पितेव रक्षिष्यति; तस्मात् हे कुब्जे, किमर्थं त्वं रामस्याभिषेकं श्रुत्वा दुःखिता?" "शतसंवत्सरात् परं भरतः अपि, नरश्रेष्ठः, रामात् पितामह्यं राज्यं प्राप्स्यति। अतः सम्पदः प्राप्तायाम्, सुखस्य समागमे, किं त्वं, हे मन्तरे, अन्तर्यामि दुःखेन तुद्यसे?" "यथा भरतः पूज्यते, तथा रामोऽपि अतिव पूज्यते; कौसल्यां विना स मामपि महता मान्यतया सेवते। यदि राज्यं रामस्य, तर्हि तत् भरतस्यापि; रामः हि भ्रातॄन् आत्मवत् पश्यति।" एवं कैकेय्याः वचनानि श्रुत्वा, मन्तराऽपि दुःखेन संतप्तहृदया दीर्घमुष्णं निश्वस्य कैकेयीमिदं वचनमुवाच— "मूढे! त्वं न पश्यसि आपदं, न चात्मानं जानासि; दुःखसागरमग्ना न स्वयं बुद्ध्यसे।" "रामो राज्यं प्राप्य, तस्य पुत्रः अपि राज्यं प्राप्स्यति; भरतः तु, हे कैकेयि, राजवंशात् अपाकृतः भविष्यति। न हि सर्वे राजपुत्राः राज्ये तिष्ठन्ति; सर्वेषां राज्याभिषेके सति, महान् कलहः स्यात्। अतः, हे निष्पापे, नृपाः सदा ज्येष्ठायैव राज्यं ददाति, अन्येऽपि गुणिनः सन्ति चेत्।" "तव पुत्रः, सुखसंवर्धितः, राज्यपरम्परायाः च्युतः, अनाथवत् दुःखितो भविष्यति, हे स्नेहवति। अहम् अत्र तव हितार्थं आगता, त्वं तु मां न जानासि; सहभार्यायाः स्नेहानुग्रहेण मम यथोचितं फलम् दातव्यं।" "रामे राज्यं प्राप्य, भरतं दूरदेशं वा अन्यं लोकं वा प्रेषयिष्यति। बाल्य एव भरतः तव मातुलगृहे न स्थापितः; संनिधिः स्नेहं जनयति, स्थावरेष्वपि।" "भरतस्य हेतोः शत्रुघ्नोऽपि तस्य सदृशः जातः; यथा लक्ष्मणः रामं अनुवर्तते, तथा स भरतम् अनुवर्तते।" "श्रूयते कश्चिद् वृक्षः वनवासिभिः छेत्तव्यः सन्, समीपस्थत्वात् भयेन बाणैः शाखाभिः वियुज्यते।" "रामः नूनं लक्ष्मणं रक्षिष्यति, राघवः लक्ष्मणं च; तयोः भ्रातृत्वं लोके प्रसिद्धं, अश्विनोरिव।" "अतः रामः लक्ष्मणस्य किञ्चित् अपकारं न करिष्यति; परन्तु भरतस्य तु रामः अपकारं करिष्यति, नात्र संशयः।" "अतः राघवः राजगृहात् अरण्यं गच्छतु; एषा मे प्रीतिरेव, तव च महतोपकाराय।" "एवं तव कुलस्य कल्याणं भविष्यति, यदि धर्मेण भरतः पितृपैतामह्यं राज्यं लभेत।" "स बालः, सुखसंवर्धितः, रामस्य स्वाभाविकः शत्रुः; कथमसौ, सर्वसम्पन्नस्य वशे स्थितः, दीनः जीवेत्?" "यथा गजपतिः सिंहेन वने धाव्यते, तथा त्वं भरतं, रामेण आच्छाद्यमानं, रक्ष।" "एकदा, स्वसौभाग्ये गर्विता सती, त्वं रामस्य मातरं सहभार्यां तिरस्कृतवती; सा कथं त्वयि वैरं न धारयेत्?" "यदा रामः पृथिवीं रत्नशैलसमृद्धां लभते, तदा त्वं, सौम्ये, भरतेन दुःखितेन सह, आपदं क्लेशं च प्राप्स्यसि।" "रामे पृथिवीं लब्ध्वा, भरतः निश्चितं नश्यति; अतः स्वपुत्रस्य राज्यं चिन्तय, अन्यस्य च वनवासस्य हेतुम्।" एवमुक्त्वा, नवमं सर्गं शृणोतु। एवं मन्तरायाः कटुवचनानि श्रुत्वा, कैकेयी क्रोधविस्फुरितवदना, दीर्घमुष्णं निश्वस्य, मन्तरां प्रति वचनमिदमुवाच— "अद्यैव रामं अत्रतः शीघ्रं वनं प्रेषयिष्यामि, भरतं च शीघ्रं राज्याभिषेकाय समर्पयिष्यामि।" "कथं तु एतत् साधयितुं शक्यम्, यथा भरतः राज्यं लभेत, रामः तु न कदापि? तद्वद।" इत्युक्ता राक्षसीव मन्तराऽपि, रामस्य अनिष्टमिच्छन्ती, कैकेयीमिदं वचनमुवाच— "श्रुणु कैकेयि, यथाऽहं वदामि, तथा कुरु; यथा केवलं तव पुत्रः भरतः राज्यं प्राप्नुयात्।" "किं त्वं न स्मरस्य् अथवा गूढं करोषि, यदा त्वं मम वक्तव्यं स्वहितं श्रोतुमिच्छसि?" "यदि मम वचः श्रोतुमिच्छसि, हि सुलभे, तर्हि शृणु; अहं वदामि, श्रुत्वा यथोचितं कुरु।" एवं मन्तरायाः वचनं श्रुत्वा, कैकेयी सुविस्तीर्णे शय्यायाः किञ्चित् उत्तिष्ठन्ती, इदं वचनमुवाच। ततः राक्षसीव मन्तराऽपि, रामस्य अनिष्टमिच्छन्ती, कैकेयीमिदं वचनमुवाच— "पूर्वं देवानां दानवानां च युद्धे, तव पतिः राजर्षिभिः सह, त्वां च गृहीत्वा, देवराजस्य साहाय्याय गतः।" "कैकेयि, त्वं दक्षिणां दिशं दण्डकं प्रति, वैजयन्तं नाम नगरे, मत्स्यध्वजपताके, अगच्छः।" एवं तत्र स्नेहद्वेषविकल्पोपेतं संवादं कैकेयीमन्तरयोः मध्ये समभवत्, यत्र धर्माधर्मयोः, राज्यलाभस्य च, गाढं मन्थनं जातम्।