तदा मन्थरा, कैकेयीं प्रति विषण्णा सती, ताम् अवज्ञाय हृष्टां दृष्ट्वा, करुणया सागरमिव दुःखस्य मध्ये स्थितां ताम् अवबोधयन्ती इदं वचः प्रोवाच—"किमर्थं त्वं, मूढे, हेत्वाभावेन हृष्टा? नु जानासि दुःखस्यान्तःसागरमध्ये स्थितासि?" इति। "अहं खलु शोकवेगेन पीड्यमानः सन्, त्वदर्थमेव आत्मानं निगृह्णामि, राज्ञि। त्वं तु, महद् दुःखमासाद्य अपि, शोककाल्यां, किमर्थं हृष्टा?" इति पुनः पप्रच्छ। मन्थरा पुनरुवाच—"अज्ञानं तव अहं शोचामि; का हि बुद्धिमती स्त्री, सपत्न्याः पुत्रस्य अभिषेककाले, मृत्युमिव समागतम्, हृष्टा भवेत्?" सा च चिन्तयन्ती, "रामस्य न केवलं भरतस्य राज्यविभागात् भीता अस्मि; भयात् एव दुःखिता अस्मि, भयस्य कारणं भीतः जनयति," इति कैकेयीं प्रति शोकं प्रकटयामास। "लक्ष्मणः, बलवान्, रामे सर्वथा अनुगतः; तथा शत्रुघ्नः अपि भरते एव लक्ष्मणवत् सन्निहितः," इति तया उक्तम्। "सुन्दरी, यद्यपि भरतस्य राज्यपदप्राप्तिः समीप्यक्रमेण आगता, ततोऽपि राज्याभिषेकः तयोः कनिष्ठयोः दत्तः।" मन्थरा इत्येवमुक्त्वा, "कौसल्या धन्या, यस्य पुत्रः श्वः पुष्ये महति राज्याभिषेके ब्राह्मणश्रेष्ठैः अभिषेक्ष्यते," इति प्राह। "यदा भूमिः प्रमुदिता, विश्वासयुक्ता, शत्रुजयेन सन्तुष्टा भविष्यति, तदा त्वं कौसल्यायाः संनिकर्षे, अञ्जलिं कृत्वा, दासीव सेविष्यसि।" "एवं त्वं मया सह तस्याः सेविका भविष्यसि, तव पुत्रः रामस्य सेवकः भविष्यति," इति मन्यते। "रामस्य मुख्याः पत्न्यः प्रहृष्टाः भविष्यन्ति, तव स्नुषाः तु भरतस्य पतनं दृष्ट्वा न हृष्यन्ति।" मन्थरायाः एतद्वचनं श्रुत्वा, कैकेयी सन्तुष्टा, केवलं रामस्य गुणान् स्तोतुं प्रववृते। सा कैकेयी उवाच—"रामः, राज्ञः ज्येष्ठपुत्रः, धर्मज्ञः, गुणवान्, आत्मसंयतः, कृतज्ञः, सत्यवादी, शुचिः च; तस्मात् सः राज्यपदं अर्हति।" "सः दीर्घायुषी, भ्रातॄन् दासांश्च पितेव रक्षिष्यति; अतः, कुब्जे, रामाभिषेकश्रवणे किमर्थं त्वं क्लिश्यसि?" इति। "शतसंवत्सरात् अनन्तरं भरतः अपि, पुरुषर्षभः, पितामहस्य राज्यं रामात् प्राप्स्यति।" "यदा सम्पदः आगता, सुखं च निकटम्, तदा, मन्थरे, किमर्थं त्वं अन्तः संतप्यसे, शुभे दुःखं प्राप्स्यसि?" इति। "यथा भरतः पूज्यते, तथैव रामः अपि, अपि च अधिकम्; कौसल्यां विना, सः माम् अपि महता भक्त्या सेवते।" "यदि राज्यं रामस्य, तर्हि भरतस्य अपि; रामः हि भ्रातॄन् आत्मवत् पश्यति।" कैकेय्याः एतद्वचनं श्रुत्वा, मन्थरा, दुःखेन पीडिता, दीर्घं उष्णं च निष्श्वस्य, कैकेयीमिदं वचनमुवाच—"मूढत्वात् त्वं अनर्थं न पश्यसि, नात्मानमपि अवबुध्यसे, दुःखदुःखसागरमध्ये निमग्ना।" "रामः राजा भविष्यति, तस्य पुत्रः तदनन्तरं; भरतः तु, कैकेयि, राजवंशात् अपसारितः भविष्यति।" "न हि सर्वे राजपुत्राः राज्ये तिष्ठन्ति; सर्वेषां अभिषेके सति, महद् विक्षोभः भवेत्।" "तस्मात्, कल्याणि, राजानः सदा ज्येष्ठाय एव राज्यकार्यम् उपदिशन्ति, अन्येषामपि गुणिनां सति।" "तव पुत्रः, सुखसंवृद्धः, रामस्य शत्रुरिव, राज्यलाभविहीनः, सर्वसंविधानविहीनः, अनाथवत् भविष्यति।" "अहं तव हितार्थमेव आगता, त्वं मां न अवगच्छसि; सपत्न्याः उत्कर्षे मम यथोचितं फलम् दातव्यम्।" "यदा रामः अव्याहतं राज्यं प्राप्स्यति, तदा सः भरतं देशान्तरं वा परलोकं वा प्रेषयिष्यति।" "बाल्य एव भरतः मातुलगृहे न स्थापितः; सन्निकर्षात् स्नेहः जायते, स्थावराणामपि।" "भरतस्य कारणात् शत्रुघ्नः अपि तस्य सदृशः जातः; यथा लक्ष्मणः रामं अनुगच्छति, तथा सः भरतम्।" "श्रूयते, कश्चन वृक्षः, वनवासिभिः छेत्तव्यः, समीपस्थत्वात् भयेन शाखाभिः बाणैः छिद्यते।" "रामः नूनं लक्ष्मणं रक्षिष्यति, राघवः अपि लक्ष्मणं रक्षिष्यति; तयोः भ्रातृत्वं लोके प्रसिद्धम्, अश्विनोः इव।" "रामः लक्ष्मणस्य न किञ्चिदपकारं करिष्यति; रामः तु भरते दोषं करिष्यति—अत्र न संशयः।" "तस्मात्, राघवः राजगृहात् वनं गच्छतु; एषा मम रुचिः, एषा च तव महद् हितम्।" "एवं तव कुलस्य कल्याणं भविष्यति, यदि भरतः धर्मेण पितृपैतामहम् राज्यं प्राप्स्यति।" "सः कुमारः, सुखसंवृद्धः, रामस्य शत्रुः स्वभावतः; सः, समृद्धिविहीनः, सर्वसम्पन्नस्य वशे कथं जीविष्यति?" "यथा वनगतो गजपतिः सिंहेन धाव्यते, तथा त्वं रामेण भरतं रक्षय।" "यदा त्वं सौभग्यगर्वात् राममातरं सपत्नीं अवमंसीः, तदा सा त्वयि द्वेषं न करिष्यति किम्?" "यदा रामः पृथिवीं, बहुधनरत्नशैलभूषितां, प्राप्स्यति, तदा त्वं, सौम्ये, भरतेन दुःखेन सहितया, अनर्थं प्राप्स्यसि।" "यदा रामः पृथिवीं प्राप्स्यति, भरतः नूनं नश्यति; तस्मात् तव पुत्रस्य राज्यं चिन्तय, अन्यस्य वनवासस्य हेतुम् अपि।" एवं नवमः सर्गः आरभ्यते। तदा कैकेयी, मन्थरया एवं बहुशः उक्ता, कोपेन मुखं दीप्त्वा, दीर्घमुष्णं च निष्श्वस्य, मन्थरां प्रति इदं वचनमुवाच—"अद्यैव रामं अस्मात् वनं प्रेषयिष्यामि, शीघ्रं च भरतं युवराजे अभिषेचयिष्यामि।