मन्थरा तु, स्पर्धया प्रेरिता, भूषणं त्यक्त्वा, क्रोधशोकाभ्यां समन्विता, ताम् इदं वचनं अब्रवीत्। “किं त्वं, मूढे, कारणं विना हर्षमुपगता? नु जानासि, दुःखसागरमध्ये स्थितासि। अहम् अपि शोकात् अभिभूता, तव कृते आत्मानं निगृह्णामि, हे राज्ञि, तव महद् अनर्थं प्राप्तवत्याः, किं त्वं हर्षं उपगच्छसि, शोकं नु युक्तम्। तव बोधाभावेन अहम् दुःखितास्मि; का बुद्धिमती स्त्री, प्रतिपक्षपत्नीपुत्रस्याभ्युदये, मृत्युवत् हर्षं कुर्यात्? राज्यविभागे न केवलं भरतस्य, रामस्य भयात् चिन्तयित्वा अहम् व्यथिता; भयः हि भीतेः जायते। बलवान् लक्ष्मणः रामे सर्वथा अनुगतः, तथा शत्रुघ्नः भरते लक्ष्मणस्य सदृशः। हे सुन्दरी, राज्यपदं समीप्यक्रमेण भरतस्य आगन्तव्यम्, किन्तु तयोः कनिष्ठयोः दत्तम्। कौसल्या भाग्यवती, यस्य पुत्रः श्वः पुष्यनक्षत्रे ब्राह्मणश्रेष्ठैः युवराज्याभिषेकं प्राप्स्यति। पृथिवी हर्षितविश्वस्ताभूतायां, शत्रुषु विजितेषु, त्वं कौसल्यायाः समर्पितहस्ताः सेविका भविष्यसि। एवं त्वया सह सर्वाः तस्याः सेविकाः भविष्यामः, तव पुत्रः रामस्य दासः भविष्यति। रामस्य मुख्याः पत्न्यः हर्षिता भविष्यन्ति, तव स्नुषाः भरतस्य पतनं दृष्ट्वा न हर्षं प्राप्स्यन्ति। मन्थराया इदं वचनं श्रुत्वा, परमसन्तोषपूर्णा कैकेयी रामस्य गुणमात्रं स्तुतवती। रामः राजा पुत्रः धर्मज्ञः, गुणवान्, आत्मनिग्रहवान्, कृतज्ञः, सत्यः, शुद्धः; तेन योग्यः युवराज्ये। स दीर्घायुष्मान् भ्रातृदासांश्च पितेव रक्षिष्यति; अतः, हे कुब्जे, रामस्य अभिषेकश्रवणे किम् त्वं व्यथिता? शतसंवत्सरात् परं भरतः अपि पितामहपितृराज्यं रामात् प्राप्स्यति। अतः, सौभाग्ये प्राप्ते, सुखे समीपे, किं मन्थरे, त्वं दीप्तमनाः दुःखितासि? यथा भरतः सम्मानितः, तथा रामः अपि अधिकं; कौसल्यां विना, स मम अपि महान् सेवकः। यदि राज्यं रामस्य, तदा भरतस्य अपि; रामः भ्रातृन् आत्मवत् पश्यति। कैकेय्याः वचनं श्रुत्वा, मन्थरा, दारुणदुःखिता, दीर्घं तप्तं श्वासं निष्क्रम्य, कैकेयीं पुनः उवाच। “त्वं मूढा, अनर्थं न पश्यसि, न च आत्मानं वेत्सि, दुःखविपत्तिसमुद्रे निमग्ना। राघवः राजा भविष्यति, तस्य पुत्रः अनन्तरं; भरतः, हे कैकेयी, राजवंशात् अपसारितः भविष्यति। न हि सर्वे राजपुत्राः राज्ये तिष्ठन्ति; सर्वे यदि स्थाप्यन्ते, महान् विकारः स्यात्। अतः, हे निर्दोषे, राज्ञः सदा ज्येष्ठाय राज्यकार्यम् समर्प्यन्ति, अन्येषु गुणवत्स्वपि। तव पुत्रः सर्वथा भग्नः, अनाथवत्, सुखराज्यविहीनः, हे स्नेहवति। अहम् तव हिताय आगता, किं त्वं मां न चिन्तयसि; तव सौदायिक्यवृद्ध्यर्थं मम यथोचितं फलम् देयम्। रामे राज्ये निर्विकल्पे प्राप्ते, भरतः दूरदेशं वा अन्यं लोकं प्रेष्यते। बाल्ये भरतः तव मातुलसमीपे न स्थापितः; सामीप्यं स्नेहं जनयति, स्थावरेष्वपि। भरतस्य कारणात् शत्रुघ्नः अपि तस्माद् एव जातः; लक्ष्मणः रामं यथा अनुसरति, शत्रुघ्नः भरतं एवं। श्रूयते, कश्चित् वृक्षः, वनवासिभिः छेदनीयः, भीत्या सामीप्येन, बाणैः शाखा अपहृतः। रामः लक्ष्मणं नूनं रक्षिष्यति, राघवः अपि लक्ष्मणं रक्षिष्यति; तयोः भ्रातृत्वं लोके प्रसिद्धं, अश्विनयोरिव। अतः रामः लक्ष्मणे दोषं न करिष्यति; किन्तु रामः भरते दोषं करिष्यति—नात्र संशयः। अतः, राघवः राजगृहात् वनं गच्छतु; एषा मम प्रीतिर्हि, तव च महत् हितम्। एवं तव कुलस्य हितं भविष्यति, यदि भरतः धर्मेन पितृराज्यं प्राप्नुयात्। स बालकः सुखसंस्कारः, रामस्य स्वभावतः शत्रुः; कatham स सर्वविभवविहीनः समृद्धस्य अधीनः जीविष्यति? यथा गजपतिः वनं सिंहेन धावितः, तथा त्वं भरतं रामेण आच्छाद्यमानं रक्ष। एकदा तव सौभाग्यगर्वात् त्वं राममातृं सहपत्नीं त्यक्तवती; सा कथं तव विरुद्धा न भविष्यति? यदा रामः पृथिवीं, रत्नगिरिसम्पन्नां, प्राप्स्यति, तदा, हे सौम्ये, त्वं भरतेन दुःखिता, पराजिता च भविष्यसि। यदा रामः पृथिवीं प्राप्स्यति, भरतः नूनं नष्टः; अतः तव पुत्राय राज्यं चिन्तय, अन्यस्य वनवासस्य कारणं च। एवम् नवमं सर्गं श्रोतव्यम्। तदनन्तरं, कैकेयी, मन्थरायाः वचनेन, क्रोधसन्तप्तमुखी, दीर्घं तप्तं श्वासं निष्क्रम्य, मन्थरां प्रति इदं वचनं उवाच।