ततः साभरणं कुब्जायै दत्त्वा, प्रहृष्टा कैकेयी सुमनसा मन्तरां पुनरुवाच। “एषा त्वया मम निवेदिता वार्ता परमप्रियं मम हृदयस्य सन्तोषकारिणी। अतः किं ते पुनरपि कर्तुं शक्यमस्ति, यत् त्वं मामेवं प्रहर्षयसीति?” इत्युक्त्वा सा पुनः प्रहर्षेणोवाच—“नाहं रामस्य च भरतस्य च किञ्चिद्भेदं पश्यामि; तस्मात् राजा रामं यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति इति मम परमं हर्षकारणम्। न मेऽन्यद्वरं किञ्चिदस्ति; त्वं प्रियतमा स्नेह्या मधुरममृतोपमं वाक्यमुक्तवती, अतः त्वया यदिष्टं तत्ते परमं वरं ददामि।” एवं कैकेय्या हृष्टया उक्ते, तत्र वाल्मीकिमुनिना रामायणस्य अयोध्याकाण्डेऽष्टमं सर्गं श्रोतुं प्रावर्तत। तत्र कुब्जा मन्तरा, ईर्ष्यया संविग्ना, तं भूषणं तिरस्कृत्य, कोपशोकसमन्विता कैकेयीमिदं वचनमुवाच—“किमर्थं त्वं मूढे, कारणमपश्यन्ती, हृष्टा सि? किमिदानीं त्वं दुःखसागरमध्ये स्थित्वा न जानासि? अहं तव कृते शोकाभिभूता सन्ती, आत्मानं निगृह्णामि; त्वं तु महदपकारं प्राप्य, शोकेन न तिष्ठसि, हृष्टा सि। बुद्धिहीनत्वं तव अहं शोचामि; कस्य वा बुद्धिमत्याः प्रतिपक्षभार्यापुत्रे समुत्क्रान्ते, मृत्युसमीपगते, हर्षः स्यात्?” “रामस्य न केवलं भरतस्य च राज्यविभागे भीता अहं; विचार्यैतद्भयं मम जातम्, भयात् हि भीतो जनः भवति। महाबाहुः लक्ष्मणः रामे पूर्णं निष्ठितः, तथा शत्रुघ्नः अपि भरते यथैव लक्ष्मणः काकुत्स्थे। सौम्ये, यद्यपि ज्येष्ठानुक्रमेण राज्यं भरताय दातव्यं, तथेति सति, तयोः कनिष्ठयोः एव राज्याभिषेकः निश्चितः। कौशल्या धन्या, यस्याः पुत्रः श्वः पुष्यनक्षत्रे ब्राह्मणश्रेष्ठैः महत्यभिषेके यौवराज्येऽभिषेक्ष्यते। पृथिवी हृष्टा, निर्भया, शत्रून् जित्वा, तदा त्वं कौशल्यायाः प्राञ्जलिः सेविका भविष्यसि। एवं वयं सर्वाः तस्या एव दासीभूताः भविष्यामः, तव पुत्रः अपि रामस्य दासः भविष्यति। रामस्य पत्न्यः तु हृष्टाः स्युः, तव सूनोः पत्न्यः तु भरतस्य पतनं दृष्ट्वा न हर्षयिष्यन्ति।” एवं मन्तरायाः वचनानि श्रुत्वा, कैकेयी तु परमानन्दिता, केवलं रामस्य गुणान् स्तोतुं प्रवृत्ता। “रामः राज्ञः ज्येष्ठपुत्रः धर्मज्ञः, गुणवान्, जितेन्द्रियः, कृतज्ञः, सत्यवादी, शुचिः; तस्मात् स एव यौवराज्यस्य पात्रम्। स दीर्घायुष्मान् भ्रातॄन् दासांश्च पितेव रक्षिष्यति; किमर्थं त्वं कुब्जे, रामाभिषेकश्रवणे शोकिता सि? शतसंवत्सरात् परं भरतः अपि रामात् पितृपैतामहम् राज्यं प्राप्स्यति। सम्पदागतायाम्, सुखसम्प्राप्तौ, किमर्थं मन्तरे, त्वं दुःखिता सि?” “यथा भरतः पूज्यते, तथा रामः अपि अतिव पूज्यते; कौशल्यां विना, मम अपि सः मह्यं परमं सेवा करोति। यदि राज्यं रामस्य, तर्हि तदेव भरतस्य; रामः हि भ्रातॄन् आत्मवत् पश्यति।” कैकेय्याः एतद्वचनं श्रुत्वा, मन्तरा दुःखेन दीनचित्ता, दीर्घं उष्णं च श्वसन्ती, कैकेयीं पुनरुवाच— “त्वं मूढत्वात् अनर्थं न पश्यसि, आत्मानं न जानासि, दुःखदुःखसागरे निमग्ना। राघवः राजा भविष्यति, तस्य पुत्रः अपि; भरतः तु, हे कैकेयि, राजवंशात् अपसार्यते। न हि सर्वे राजपुत्राः राज्ये तिष्ठन्ति; सर्वेषां स्थापने महान् कलहः स्यात्। तस्मात्, निर्दोषे, राजानः सदा ज्येष्ठायैव राज्यभारं ददाति, अन्येषां गुणवतामपि सति। तव पुत्रः हतसर्वसुखः, विहीनो राजवंशे, अनाथवत् भविष्यति, हे स्नेहसम्पन्ने। अहं तव हितायागतास्मि, त्वं तु मां न चिन्तयसि; त्वं यः प्रतिस्पर्धिन्याः अधिक्यं वर्धितवत्यसि, तदर्थं मम यथोचितं फलम् दातव्यं।” “नूनं रामः एकच्छत्रं राज्यं लब्ध्वा, भरतं दूरदेशं वा अन्यं लोकं वा प्रेषयिष्यति। बाल्य एव भरतः मातुलगृहे न स्थापितः त्वया; सन्निकर्षः एव स्नेहं जनयति, स्थावराणामपि। भरतस्य हेतोः शत्रुघ्नः अपि तद्वान् जातः; यथा लक्ष्मणः रामं अनुव्रजति, तथा सः अपि भरतं। श्रूयते, यः कश्चित् वृक्षः वनचरैः छेद्यः, तस्य समीपस्थत्वात् बाणैः शाखाः छिद्यन्ते भयात्। रामः लक्ष्मणं नूनं रक्षिष्यति, राघवः च लक्ष्मणं; तयोः भ्रातृत्वं लोके प्रसिद्धम्, अश्विनोरिव। तस्मात् रामः लक्ष्मणं न कदापि हिंस्यात्; भरते तु पापं कुर्यात्, नात्र संशयः। अतः राघवः राजगृहात् वनं गच्छतु; एषा मे रुचिः, तव च महतोऽर्थस्य साधिका। एवं कुलस्य कल्याणं भविष्यति, यदि भरतः धर्मेण पितृपैतामहं राज्यं प्राप्नोति। स बालः सुखसंवृद्धः, रामस्य स्वाभाविकः शत्रुः; स सम्पद्विहीनः, सर्वसम्पन्ने वर्तमाने, कथं जीविष्यति?” “यथा गजपतिं सिंहः कानने तर्जयति, तथैव त्वं भरतं राघवेण आच्छाद्यमानं रक्षितुमर्हसि।