ततः कैकेय्याः हिताय मन्थरा तं समयमवलम्ब्य शीघ्रं कर्तव्यमित्युक्त्वा, "स्वस्य पुत्रस्य स्वस्य च मम च त्रयाणां त्राणाय त्वं यत्नं कुरु," इति विस्मयाविष्टया दृष्ट्वा कैकेयीं प्रोत्साहितवती। मन्थरायाः वचनं श्रुत्वा सा सुन्दरमुखी कैकेयी प्रमोदेन पूर्णा शरदिन्दुकला इव शय्यायाः उत्थिता। अतिविस्मिता च कैकेयी तां कुब्जां दिव्येन भूषणेन सन्तुष्टा सम्पूजयामास। ततः तस्मै भूषणं दत्त्वा, प्रमुदिता सा श्रेष्ठा कैकेयी punarapi मन्थरां प्रत्युवाच— "एषा या त्वया मम प्रियवार्ता निगदिता, सा खलु मम अत्यन्तं प्रियासु। त्वं यत्किमपि इच्छसि, तत् मम वक्तुमर्हसि; यः त्वं मामेवमुत्साहयसीति।" कैकेयी पुनः अवदत्— "राघवस्य च भरतस्य च कोऽपि भेदो मया न दृश्यते; तस्मात् अहं तुष्टा अस्मि यत् राजा रामं युवराज्याभिषेकाय नियुक्तवान्।" पुनश्च— "न मे किञ्चिदन्यत् वरं अस्ति; त्वं हि स्नेह्या, अमृतोपमं मधुरं वचनं मम श्रावयित्वा, यत् इच्छसि, तं वरं ते ददामि।" एवमुक्ते, श्रीवाल्मीकिरामायणे अयोध्याकाण्डे अष्टमं सर्गं शृणु। तदा मन्थरा, ईर्ष्यया पीडिता, तद्भूषणं तिरस्कृत्य, कोपशोकसमाकुला, कैकेयीं प्रति वचनमिदमुवाच— "हे मुग्धे! किमर्थं त्वं हेत्वाभावेन हृष्टा? नु जानासि कि त्वं दुःखसागरमध्ये स्थितासि?" सा पुनरुवाच— "मम दुःखेन पीडिता अपि अहं तव कृते आत्मानं निगृह्णामि। त्वं यः महदपदं प्राप्य अपि प्रमोदसे, सति शोककारणे।" "त्वदीयं बुद्धिहीनत्वं अहं शोचामि। का वा बुद्धिमती स्त्री प्रतिपत्त्या पतिसंयुक्तस्य पुत्रस्य अभ्युदयेन प्रमोदेत, मृत्यवेव समागते?" सा पुनरपि अवदत्— "राघवस्य न केवलं भरतस्य च राज्यविभागे भीता अहं, तस्मात् चिंतिता अस्मि; भीतस्य भीतिः जायते।" "यः महाबाहुः लक्ष्मणः रामे समर्पितः, तथा शत्रुघ्नः अपि भरते, यथा लक्ष्मणः ककुत्स्थे।" "राज्यपरम्परया भरतस्यैव युवराज्यं समये स्यात्, किन्तु तयोः कनिष्ठयोः एव राज्याभिषेकः कृतः।" "कौसल्या धन्या, यस्याः पुत्रः श्वः पुष्ये महति युवराज्ये ब्राह्मणश्रेष्ठैः अभिषिच्यते।" "यदा भूमिः प्रमोदिता, शत्रवः निगृहीताः, तदा त्वं कौसल्यायाः समीपे अञ्जलिं कृत्वा सेविका इव स्थित्वा तिष्ठसि।" "अस्माभिः सह त्वमपि तस्याः सेविका भविष्यसि, तव च पुत्रः रामस्य दासः भविष्यति।" "रामस्य प्रमुख्याः भार्याः प्रमोदिष्यन्ति, तव सूनोः पत्न्यः तु भरतस्य पतनं दृष्ट्वा न हृष्यन्ति।" एवं मन्थरायाः वचः श्रुत्वा, परमप्रीत्या पूर्णा कैकेयी रामस्य गुणमात्रं स्तोतुं प्रवृत्ता। "रामो हि राज्ञः ज्येष्ठः पुत्रः, धर्मज्ञः, गुणवान्, आत्मसंयतः, कृतज्ञः, सत्यवाक्, शुचिः; तस्मात् स एव राज्याय योग्यः।" "स दीर्घायुः भ्रातॄन् दासांश्च पितेव रक्षिष्यति; तस्मात् किमर्थं त्वं कुब्जे रामाभिषेके दुःखिता?" "शतसंवत्सरात् परं भरतः अपि राज्यं प्राप्स्यति, रामात् पितुश्च पितामहस्य च राज्यं लभेत।" "समृद्धौ सम्प्राप्तायां सुखे च सति, किं त्वं मन्थरे शुभे दुःखिता?" "यथा भरतः पूज्यते, तथा राघवः अपि; स मम अपि कौसल्यायाः अतिरिक्तं सेवते।" "यदि राज्यं रामस्य, तर्हि तत् भरतस्य अपि; राघवः स्वान् भ्रातॄन् आत्मवत् पश्यति।" एवं कैकेय्याः वचः श्रुत्वा, मन्थरा दुःखेन दीना दीर्घं श्वसित्वा कैकेयीमिदं वचनमुवाच— "त्वं मूढत्वात् आपत्तिं न पश्यसि, आत्मानं च न जानासि, दुःखसागरे निमग्ना।" "राघवः राजा भविष्यति, तस्य पुत्रः अपि; भरतः तु राजवंशात् अपास्यते।" "सर्वे राजपुत्रा राज्ये न तिष्ठन्ति; यदि सर्वे स्थाप्येरन्, महद्व्यसनं स्यात्।" "तस्मात्, उत्तमगुणेषु अपि, ज्येष्ठायैव राज्यकार्यं ददाति राजा।" "तव पुत्रः दुःखेन भग्नः, अनाथवत्, सुखैः च वंशेन च वियुक्तः भविष्यति।" "अहं तव कृते आगता, त्वं तु मां न जानासि; सहभार्यायाः प्रति लाभवृद्धये यथोचितं प्रतिदानं दातव्यम्।" "यदा रामः अव्याहतं राज्यं लभते, तदा भरतं दूरदेशं वा अन्यं लोकं वा प्रेषयिष्यति।" "बाल्य एव भरतः मातुलगृहे न स्थापितः; सन्निकर्षात् स्नेहः जायते स्थावराणामपि।" "भरतस्य कारणात् शत्रुघ्नः अपि तद्वत्; यथा लक्ष्मणः रामं, तथा स भरतं अनुयाति।" "यथा श्रूयते, कश्चन वृक्षः वनवासिभिः छेत्तव्यः, सन्निकर्षात् भीत्याऽपि बाणैः शाखाहीनः क्रियते।" "रामः लक्ष्मणं नूनं रक्षिष्यति, राघवः अपि लक्ष्मणं रक्षिष्यति; तयोः भ्रातृत्वं लोके प्रसिद्धम्, अश्विनोरिव।" "रामः लक्ष्मणं प्रति किञ्चित् पापं न करिष्यति; भरतं प्रति तु पापं कर्तुम् अर्हति, नात्र संशयः।" "तस्मात् राघवः राजगृहात् वनं गच्छतु; एषा मे प्रीतिरेषा च तव परमहिताय।