एवं महात्मा राजा इक्ष्वाकुवंशस्य हर्षः, स्वं वृद्धत्वं ज्ञात्वा रामं राज्याभिषेकाय निश्चितवान्। तेन सर्वे जनाः धन्याः, यतः रामः लोकवृत्तान्तं दृष्ट्वा दीर्घकालं नः राजा रक्षिता च भविष्यति। राघवः, यस्य मनः गर्वरहितं, विद्वान् धर्मज्ञः भ्रातृषु स्निग्धः च, सः यथा तेषु तथेव अस्मासु स्नेहं दर्शयति। धर्मिष्ठः दोषरहितः राजा दशरथः चिरं जीवतु, यस्य प्रसादेन वयं रामस्याभिषेकं द्रक्ष्यामः। एवं नगरवासिनः संवादं कुर्वन्तः, अन्ये जनाः सर्वतः श्रुत्वा ग्रामात् आगच्छन्। ते जनाः सर्वदिक् रामाभिषेकदर्शनाय आगत्य नगरं पूरयामासुः। तैः जनसमूहैः सर्वत्र व्याप्यमानैः, तत्र महान् शब्दः उत्पन्नः, पूर्णचन्द्रकाले समुद्रनिनादवत्। ततः सा नगरी, यथा इन्द्रस्य निवासः, ग्रामजनैः सर्वतः आवृत्या, महान् शब्दः उत्पन्नः, जलपूर्णसमुद्रवत् उज्ज्वलिता। सप्तमं सर्गं श्रोतव्यम्। तत्र, एकः दासी, स्वबन्धुषु जातः, या कैकेय्याः सह निवसति, यदृच्छया चन्द्रमिव प्रकाशमानं प्रासादं आरोहति। तस्मात् प्रासादात् मन्थरा अयोध्यां निरीक्ष्यति, यस्य राजमार्गाः पद्मैः शालिनीः च सिक्ताः। सा नगरीं पश्यति, यत्र उत्तमध्वजपताकाभिः भूषिता, चन्दनजलसिक्ताः, स्नातशीर्षजनैः पूर्णा। विशिष्टैः ब्राह्मणैः माल्य-मधुर्यधारिभिः स्वरैः निनादिता, श्वेतमन्दिरद्वारयुक्ता, सर्ववाद्यनिनादैः पूर्णा। हृष्टजनैः पूर्णा, ब्राह्मणैः स्तुतिनिनादिता, हृष्ट-शोभितगजाश्वैः, उत्सुक्तवृषगोत्रैः निनादिता। एवं ध्वजैः समुन्नतैः शोभितां, हृष्ट-हर्षितनागरैः अयोध्यां दृष्ट्वा, मन्थरा परमविस्मयेन आक्रान्ता। सर्वोत्कृष्टसुखे निमग्ना लाभे च प्रवृत्ता राममाता—किं धनं जनाय वितरति? कथय, किमर्थं जनस्य एषा महती हर्षपूर्णता? किं कृत्यं हर्षितः राजा करिष्यति? हर्षेण पूर्णा धात्री, अतिसन्तोषेण, कुब्जाय राघवस्य महान् सौभाग्यं उक्तवती। श्वः पुष्ये राजा दशरथः क्रोधजयिनं दोषरहितं रामं युवराजे अभिषेक्ष्यति। धात्र्याः वचनं श्रुत्वा, कुब्जा शीघ्रं क्रुद्धा, कैलासशिखरसमं प्रासादं अवरोहत्। क्रोधेन दग्धा, दुष्टदर्शिनी मन्थरा, कैकेय्यै शयायां स्थितायाः इदं वचनं अब्रवीत्— उत्तिष्ठ, मूढे! किमर्थं शयिता असि? विपत्ति त्वां समीपं आगच्छति। आपद्वेगेन अभिभूता, आत्मानं न पश्यसि। सुखिन्येव दृश्यसे, किं तु दुःखसुखे गर्वं करोति; तव सौभाग्यं स्थिरं नास्ति, तापकालस्रोतसः नदीवत्। क्रुद्धया दुष्टदर्शिन्या कुब्जया एतद् वचनं श्रुत्वा, कैकेयी गम्भीरशोकं अवाप। कैकेयी कुब्जाय उवाच—"सर्वं कुशलं वा, मन्थरे? यतः तव मुखं विषण्णं, महान् क्लेशः दृश्यते।" कैकेयीस्य सौम्यं वचनं श्रुत्वा, मन्थरा वाक्यकुशलः, क्रोधपूर्णा, प्रत्युवाच। अधिकं विषण्णा कुब्जा, हितकामिनी, तां दुःखाय राघवात् च विमुक्त्यै इदं वचनं अब्रवीत्— "राज्ञि, महान् अनन्तः आपद्वेगः तव आरभ्यते; राजा दशरथः रामं युवराजे अभिषेक्ष्यति। अहं गभीरभीत्या शोकदुःखेन दग्धा, अग्निवत्, तव हिताय आगता। कैकेयी, तव दुःखं मम दुःखं; तव पतनं मम पतनं, तव समृद्धिः मम समृद्धिः—नात्र संशयः। राजवंशे जाता, राज्ञः मुख्यपत्नी; कथं, राज्ञि, राजधर्मस्य गम्भीरता न वेत्सि?" "तव पति धर्मं वदति, किं तु कपटी; वचनं सौम्यं, किं तु स्वभावः कठोरः। त्वं शुद्धहृदया, तं विश्वास्य, thoroughly मोहितासि। सः त्वां शून्यसान्त्वैः समीपं आगच्छति, किं तु आज तव पति कौसल्यां समृद्ध्याः संगमं करिष्यति। सः पापहृदयः, तव कुलात् भरतं अपाकृत्य, शीघ्रं रामं राज्ये स्थापयिष्यति, सर्वविघ्नविनाशनं कृत्वा।" "शत्रुः पतिरूपेण, माता च हितकामिनी, शिशुना आलिङ्गितः विषसर्पः इव—एवं त्वं धृतासि। यथा शत्रुः वा उपेक्षितः सर्पः वा आचरति, तथा आज राजा दशरथः त्वं तव पुत्रं च आचरति। मूढे, सुखाभ्यासिनी, पापेन, मिथ्याशान्त्वेन, रामं राज्ये स्थापयता, त्वं तव कुलं च विनष्टं।" "तस्मात्, कैकेयी, शीघ्रं स्वहिताय कृत्यं कुरु, सुदिनं प्राप्य; तव पुत्रं, आत्मानं, मां च रक्ष, यः अहमिदं विस्मयेन पश्यामि।" मन्थरायाः वचनं श्रुत्वा, सा सुन्दरमुखी कैकेयी शय्यायाः उत्तस्थ, हर्षपूर्णा, शरद्वेलायां शशाङ्ककला इव। कैकेयी अतिसन्तुष्टा विस्मयपूर्णा, तां कुब्जां दिव्यं उत्तमं भूषणं ददौ।