अथ नगरवासिभिः श्रीरामाभिषेकस्य निमित्तं राजमार्गः सुसज्जितः, पुष्पार्पणैः शोभितः, धूपगन्धैः सुरभितश्च कृतः। सर्वेषु च पन्थासु तमसो भयात् दीपवृक्षाः स्थापिता येन रात्रौ अपि प्रकाशः स्यात्। एवं नगरीं समालङ्कृत्य, सर्वे जनाः रामस्य युवराजाभिषेकस्य आकाङ्क्षया उत्सुकाः स्थिताः। ते च चत्वरेषु सभासु च समुदायान् कृत्वा एकत्र समागताः, तत्र परस्परं लोकनाथस्य स्तुतिम् अकुर्वन्। "धन्यः स इक्ष्वाकुवंशस्य आनन्दः, महात्मा राजा, आत्मानं वृद्धं विदित्वा रामं राजे अभिषेचयिष्यति। वयं सर्वे भाग्यवन्तः, यः रामः लोकधर्मदर्शी सः चिरकालं अस्माकं राजा रक्षिता च भविष्यति। राघवः निरहङ्कारचित्तः, विद्वान् धर्मात्मा भ्रातृषु स्नेही च, यथा स्वेषु भ्रातृषु तथा अस्मासु अपि स्नेहम् आवहति। दीर्घायुष्मान् धर्मात्मा दोषरहितः राजा दशरथः जीवतु, यस्य प्रसादात् वयं रामस्याभिषेकं द्रक्ष्यामः।" इत्येवं वदत्सु नगरेषु जनाः अन्ये च सर्वतः श्रुत्वा वार्ताम् ग्राम्याः जनाः नगरे समाययुः। सर्वतः आगतानां तेषां जनानां समागमे नगरी पूर्णा अभवत्। तैः समुदायैः सर्वत्र व्याप्तैः सागरस्य पूर्णचन्द्रे शब्द इव महान् शब्दः तत्र उत्पन्नः। सा पुरी सर्वतः ग्रामजनैः आकुला, इन्द्रपुरीसदृशी, महान् शब्दः तत्र सञ्जातः, सागर इव सलिलैः पूर्णा शोभां प्राप। एवं षष्ठसर्गस्य समाप्तौ सप्तमसर्गः श्रूयताम्। तत्र काचित् दासी, स्वबान्धवे जन्मना जाताऽभूत्, या कैकेय्या सह वसन्ती, यदृच्छया चन्द्रसमानप्रभां प्रासादमुत्पत्य स्थितवती। साऽथ मन्थरा प्रासादात् अयोध्यां निरीक्ष्य पश्यति—राजमार्गाः पद्मैः शतदलैश्च सिक्ताः, जलैः कुमुदैः च विचित्रिताः। सा नगरीं ददर्श ध्वजपताकाभिः शोभितां, चन्दनजलैः सिक्तां, स्नातकजनसमाकीर्णां, केचन शिरांसि स्नातानि। तत्र सुमनसां माल्यैः मधुभिः च ब्राह्मणवरैः घोष्यमानस्वरैः, श्वेतद्वारशोभितां, सर्ववाद्यनिनादपूरितां च नगरीं पश्यति। हृष्टैः जनैः पूर्णां, ब्राह्मणनिनादैः शब्दितां, प्रहृष्टैः हयगजैः शोभितां, वृषरवैः गोमूत्रैः च निनादितां। एवं पताकाभिः उन्नताभिः भूषितां, प्रजाः प्रमुदिताः, हृष्टाः च नगरीं दृष्ट्वा मन्थरा परमाश्चर्येण समाविष्टा। सा चिन्तयन्ती, "परमानन्देन लाभे च प्रवृत्ताः राममातुः का सम्पद् जनाय वितीर्यते?" इति। पुनः पृष्टवती—"किमेतत् जनस्यातिशयितं हर्षकारणं? राजा प्रमुदितः किं करिष्यति?" इति। ततः प्रमुदिता धात्री, परमप्रहर्षसमन्विता, कुब्जायै राघवस्य महद्भाग्यं निवेदयामास। "श्वः पुष्ये तारे समुपस्थिते, राजा दशरथः कोपजितं दोषरहितं रामं युवराजे अभिषेचयिष्यति।" इति। एवं धात्र्याः वचनं श्रुत्वा, सा कुब्जा मन्थरा शीघ्रं कोपात् कैलासशिखरसंनिभात् प्रासादात् अधः अवतीर्य, क्रोधसमन्विता, पापकर्मदर्शिनी कैकेयीं शयानां वाक्यम् अब्रवीत्— "उत्तिष्ठ मूढे! किं शेषे? विपत्तिः त्वां प्रति आगता। आपद्ग्रस्तां त्वां न वेत्सि।" इति। "शुभदर्शिनी सती अशुभे सुखं मन्यसे। तव सौभाग्यं अनिश्चितं ग्रीष्मे नद्याः प्रवाह इव।" इति। क्रुद्धया पापकर्मदर्शिन्या कुब्जया एवं कठोरैः वाक्यैः उक्ता कैकेयी विषण्णा बभूव। सा कैकेयी मन्थरां पप्रच्छ—"कच्चित् कुशलं मन्थरे? दुःखितवदनाम् त्वां पश्यामि।" इति। तस्याः सौम्यवाक्यं श्रुत्वा, मन्थरा कोपसमन्विता, वाक्यविशारदा, प्रत्युवाच। अथ साकूतं दुःखिता कुब्जा, कैकेय्याः हितकाम्या, तां दुःखयितुम् राघवात् च वियोजयितुम् इदम् अब्रवीत्— "राज्ञि, महती अनन्ता च त्वदर्थे आपद् आरब्धा—रामस्य युवराजाभिषेकः दशरथेन क्रियते। अहं भीतास्मि, दुःखिता शोकसमन्विता, ज्वलन्तीव, तव हितार्थं समुपागता। तव दुःखं मम दुःखं, तव हानिः मम हानिः, तव सम्पद् मम सम्पदिति न संशयः। त्वं राजवंशे जाता, पतिव्रता च, कथं राजधर्मस्य गम्भीरत्वं न जानासि? भर्ता धर्मकथनपरः सन् अपि कपटी; वचने मृदुः, स्वभावतः कठोरः। त्वं शुद्धहृदा तं विश्वस्स्य, तेन त्वं सम्पूर्णं मूढा कृतासि। अद्य स त्वां शून्यैः सान्त्वनैः उपगम्य, कौसल्यां सम्पद्या योजयिष्यति। स पापात्मा, भरतम् अपाकृत्य, रामं सर्वविघ्नविनिर्मुक्तं राज्ये स्थापयिष्यति। शत्रुः पतिरूपेण, मातरं च शुभकामिनीं इति अभिमन्यसे, बालकेन आलिङ्गिता विषसर्प इव—एवं त्वं गृहीता। यथा शत्रुः उपेक्षितः सर्पश्च, तथैव राजा दशरथः अद्य त्वां तव पुत्रं च उपेक्षितवान्।