अयोध्यायां सर्वे जनाः, बालकाः अपि स्वगृहद्वारेषु समूहशः क्रीडन्तः, रामस्याभिषेकं एव परस्परं चर्चयन्ति स्म। तत्र नगरवासिनः रामाभिषेकाय राजमार्गं सुमनोभिः अलङ्कृत्य, धूपगन्धेन सुरभितं कृतवन्तः। रात्रौ तिमिरभीत्या सर्वेषु पार्श्वमार्गेषु दीपवृक्षान् स्थापयित्वा नगरं प्रकाशयन्ति स्म। एवं नगरं सुसज्जीकृत्य, रामस्य युवराज्याभिषेकस्य आकाङ्क्षया, सर्वे जनाः प्रतीक्षायाम् स्थिताः। चत्वरेषु सभासु च समूहशः एकत्रित्य, जनाः तत्र परस्परं संवादं कुर्वन्तः, जनपतेः स्तुतिं कुर्वन्ति स्म। ते एवमूचुः—"धन्यः स महात्मा राजा, इक्ष्वाकुवंशस्य आनन्दः, वृद्धत्वं ज्ञात्वा रामं अभिषेकं करिष्यति। यः लोकान् दृष्ट्वा धर्मविज्ञः रामः राजा रक्षिता च भविष्यति, तेन वयं सर्वे भाग्यवन्तः। रामः, निर्व्याजचित्तः, विद्वान्, धर्मज्ञः, भ्रातृषु स्निग्धः, अस्मासु अपि तद्वत् स्नेहं दर्शयति। दीर्घकालं धर्मात्मा, दोषरहितः दशरथः राजा जीवतु, यस्य कृपया वयं रामाभिषेकं द्रक्ष्यामः।" एवं नगरवासीभिः संवादे जाते, अन्ये जनाः सर्वतः समाचारं श्रुत्वा ग्रामात् आगच्छन्। त एव सर्वदिशः आगत्य रामाभिषेकं द्रष्टुं नगरं पूरयन्ति स्म। तेषां समूहैः सर्वत्र व्याप्यमानैः, तत्र महान् शब्दः उत्पन्नः, पूर्णचन्द्रस्य समुद्रनादवत्। ततः सा नगरी, इन्द्रस्य पुरीवत्, ग्रामजनैः सर्वतः आवृत्या, महान् शब्दः कृतवती, समुद्रस्य जलैः पूरितेव दीप्तिमती बभूव। एतस्मिन् समये, सप्तमं सर्गं श्रोतव्यम्। तत्र कैकेय्याः सह जीवितवती, बन्धुसु जातया दासी, यदृच्छया शशिनो यथा दीप्तं प्रासादं आरोहति स्म। सा मन्थरा तस्मात् प्रासादात् अयोध्यां अपश्यत्, यत्र राजमार्गाः पुष्करैः शतदलैः च छिन्नाः, जलैः च सिक्ताः। सा नगरीं दृष्टवती, यत्र उत्तमध्वजपताकाभिः अलङ्कृतम्, चन्दनजलैः सिक्तम्, स्नातशिरसां जनैः पूरितम्। विशिष्टब्राह्मणानां स्वरेण गुञ्जमानम्, माल्यैः मधुरैः च समायुक्तम्, श्वेतमन्दिरद्वारैः शोभितम्, सर्ववाद्यनादैः पूरितम्। हृष्टजनैः पूरितम्, ब्राह्मणानां घोषैः नादयन्तम्, हृष्टसुमहत्कुञ्जराश्वैः, उत्सुकवृषगोमीनां गर्जितैः च। अयोध्यां उत्तमध्वजैः अलङ्कृतां, जनैः प्रमोदितैः, हर्षपूर्णां दृष्ट्वा, मन्थरा महत् विस्मयं प्राप। सा चिन्तयन्ती—"राममाताः, अत्यन्तसुखेन, लाभे आसक्तः, किम् धनं जनाय वितरति?"—इत्यादि। "किम् एषां जनानां अतिसुखस्य कारणम्? राजा किम् करिष्यति?"—इति पृच्छति। ततः हर्षविमूढा, दासी, महत्सुखपूर्णा, मन्थरायै राघवस्य महद् सौभाग्यं कथयति। "श्वः पुष्ये तारे, दशरथः क्रोधविजितं, दोषरहितं रामं युवराजे अभिषेकं करिष्यति," इति। दास्याः वचनं श्रुत्वा, शीघ्रक्रोधा मन्थरा कैलासशिखरसमात् प्रासादात् अवरोहत्। क्रोधेन दग्धा, दुष्टदर्शिनी मन्थरा, शयानायै कैकेय्यै इदं वचनम् उवाच—"उत्तिष्ठ मूढे! किम् शयिता? त्वाम् महद् आपद् आगच्छति। दुःखस्रोतसि मग्ना, आत्मानम् न वेत्सि।" "सौभाग्यवती इव दर्शयन्ती, अशुभे सौभाग्यं गर्वयन्ती; तव सौभाग्यं अनिश्चितं, शुष्कनदीस्रोतसामिव।" इत्येवं क्रुद्धया दुष्टदर्शिन्या मन्थरया कठोरैः वाक्यैः उक्ता, कैकेयी गम्भीरदुःखं प्राप। तदा कैकेयी मन्थरायै उवाच—"किम् सर्वं कुशलम्, मन्थरे? तव मुखं दुःखपूर्णं, महतीं पीडां पश्यामि।" कैकेय्याः सौम्यं वचनं श्रुत्वा, मन्थरा, वाक्यकुशला, क्रोधपूर्णा, प्रत्युवाच। अधिकं विषादमापन्ना, मन्थरा, कैकेय्यै दुःखं जनयितुं, राघवात् विच्छेदयितुं च, हितं वाक्यं उवाच। "राज्ञि, तव महती अनन्ता आपद् आरब्धा—दशरथः रामं युवराजे अभिषेकं करिष्यति।" "अहं गम्भीरभीत्या, दुःखेन शोकसमन्विता, अग्निना दग्धेव, तव हिताय आगता। कैकेयि, तव दुःखं मम महद् दुःखं; तव पतनं मम पतनं, तव समृद्धिः मम समृद्धिः—नात्र संशयः।" "राजवंशे जातासि, राज्ञः मुख्यपत्नी; कथं राज्ञि, राजधर्मस्य गम्भीरता न जानासि?" "तव पतिः धर्मं भाषते, परन्तु कपटी; वचनं सौम्यं, स्वभावः कठोरः। त्वं शुद्धहृदा, तं विश्वसिता, अतः पूर्णतया मोषिता।" "अधुनैव तव समीपं शून्यसान्त्वनैः आगच्छति, परन्तु आज तव पतिः कौसल्यां समृद्ध्या संयोजयिष्यति।" "स दुष्टहृदयः, भरतं तव बन्धुषु निष्कृत्य, शीघ्रं रामं राज्ये स्थापयिष्यति, सर्वविघ्नानि निवार्य।" "शत्रुः पतिसंज्ञकः, मातरः शुभेच्छाम् भाषमाणा, विषसर्पः बालकेन आलिङ्गितो यथा—एवं त्वं गृहीता।