ततः शुभा गम्भीरस्वरा मधुरध्वनयः स्वस्तिवाचनस्य, वाद्यनिनादैः सह, अयोध्यां व्याप्य सञ्जज्ञिरे। ये च जनाः अयोध्यायाम् अवसन्ति, ते सर्वे राघवस्य वैदेह्या च उपवाससमाप्तिं श्रुत्वा प्रमोदिताः। ततः सर्वे नगरवासिनः रामाभिषेकश्रवणेन, रात्र्याः अन्तं दृष्ट्वा, नगरं भूषणाय प्रवृत्ताः। श्वेतमेघशिखराभानि देवालयानि, चत्वराणि, राजमार्गाः, देवस्थानानि, प्रासादशृङ्गाणि च अलङ्कृतानि। व्यापारीणां विपुलवस्त्रसमृद्धानि विपणिगृहाणि, गृहस्थानां समृद्धानि रम्याणि गृहाणि च शोभमानानि। सभागृहेषु, अमार्गद्रुमेषु च, पताकाः उच्चैः उत्तोल्यन्ते, ध्वजाश्च विराजन्ते। तत्र जनाः नटनर्तकगायकसंघैः मनोहरमधुरवाक्यानि श्रुत्वा हृष्टमानसाः अभवन्। नगरचत्वरेषु गृहेषु च, अभिषेकसमये निकटे सति, जनाः रामाभिषेकविषये एव संवादं कुर्वन्तः। बालाः अपि स्वगृहद्वारेषु समूहक्रीडायाम्, परस्परं केवलं रामाभिषेकमेव कथयन्तः दृष्टाः। राजमार्गः अपि पुष्पार्पणैः अलङ्कृतः, धूपगन्धयुक्तः, रामाभिषेकाय नागरिकैः सज्जीकृतः। तमिस्राभयात् रात्रौ प्रकाशाय, सर्वेषु पार्श्वमार्गेषु दीपवृक्षाः स्थापिता अभवन्। एवं नगरं सम्यक् अलङ्कृत्य, रामस्य युवराजाभिषेककाङ्क्षिणः प्रजाः उत्सुकाः अभवन्। ते सर्वे चत्वरेषु सभागृहेषु च समूहशः संगत्य, तत्र परस्परं जनाधिपतिं स्तुवन्तः संवादं कुर्वन्तः। "धन्योऽयं महात्मा राजा, इक्ष्वाकुवंशवर्धनः, वृद्धत्वं ज्ञात्वा रामं राजानं करिष्यति। वयं सर्वे भाग्यवन्तः, यः रामः लोकवृत्तविद्, स दीर्घकालं नः राजा रक्षिता च भविष्यति। अनभिमानी, विद्वान्, धर्मात्मा, भ्रातृषु स्नेही च, राघवः अस्मासु अपि तद्वत् स्नेहं दर्शयति। दीर्घजीवी धर्मनिष्ठः दोषरहितः दशरथो नृपतिः भवतु, यस्य प्रसादात् वयं रामाभिषेकं द्रक्ष्यामः।" इति। एवं नगरजनाः संवादं कुर्वन्तः, अन्ये अपि, सर्वतः श्रुत्वा वार्ताम्, ग्रामात् आगच्छन्ति। ये जनाः सर्वतः रामाभिषेकदर्शनाय आगच्छन्ति, तैः अयोध्या पूर्णा अभवत्। तैः जनसमूहैः सर्वत्र व्याप्यमानैः, तत्र महास्वनः उत्पन्नः, यथा पूर्णचन्द्रसमये सागरगर्जनः। सा पुरी तदा, इन्द्रस्य पुरीम् इव, ग्रामजनैः सर्वतः संकीर्णा, महानिनादेन प्रतिश्रुत्या, सलिलपूर्णसागर इव विराजमानाऽभवत्। अथ सप्तमः सर्गः श्रोतव्यः। तत्र कैकेयीसमीपे स्थिता, स्वबान्धवमध्ये जाता दासी, यदृच्छया एकदा चन्द्रप्रभया प्रासादशृङ्गमुत्थिता। सा मन्थरा तस्मात् प्रासादात् अयोध्यां विलोकयन्ती, यत्र राजमार्गाः पद्मोत्पलैः सिक्ताः, दृश्यन्ते। सा नगरीं दृष्टवती, या उत्तमपताकाध्वजैः भूषिता, चन्दनजलसिक्तैः, नहानशिरसां जनैः पूर्णा। तत्र माल्य-मधुरभक्ष्यधारिभिः विप्रैः घोष्यमानैः, श्वेतद्वारयुतैः देवालयैः, सर्ववाद्यनिनादैः च निर्भरिता। हृष्टजनैः, ब्राह्मणघोषेण, प्रमुदितैः गजाश्वैः, गर्जद्वृषमहिषैः च पूरिता नगरी। पताकोत्कर्षेण भूषितां, प्रमोदितनगरजनां अयोध्यां दृष्ट्वा, मन्थरा परमाश्चर्येण आविष्टा। सा चिन्तयन्ती, "राममाता परमसुखेन लाभाकाङ्क्षिणी, किं धनं जनाय वितरति?" इति। "किं कारणं एषां जनानां परमप्रमोदस्य? किं राजा प्रमुदितः करिष्यति?" इति च पृष्टवती। तदा स्त्री, प्रीतिसम्पन्ना, हर्षवेगात्, कुब्जायै राघवस्य महद्वैभवं उक्तवती—"श्वः पुष्ये तारे, दशरथो राजा रामं जितक्रोधं, अनघं, युवराजे अभिषेक्ष्यति।" इति। तच्छ्रुत्वा कुब्जा मन्थरा, शीघ्रकोपसमायुक्ता, कैलासशिखरकल्पात् प्रासादात् अवतीर्य, कोपाग्निना दग्धमानसा, कैकेयीं शयानां प्रति उवाच—"उत्तिष्ठ मूढे! किं शेषे? आपद् त्वामुपसर्पति; विपद्वेगेन आप्लुता स्वात्मानं न पश्यसि। यद्यपि सौभाग्यवतीव दृश्यसे, तव सौभाग्यं दुःखहेतुः, यथा ग्रीष्मे नद्याः प्रवाहः चञ्चलः।" इति। एवं कठोरवचनैः कोपिता कुब्जा वदन्ती, कैकेयीं महान्युपतापे निमग्नां कृतवती। कैकेयी तां कुब्जां पप्रच्छ—"कच्चित् कुशलं मन्थरे? दुःखितमुखीं त्वां पश्यामि, किमर्थं दुःखिता असि?" इति। कैकेय्याः स्निग्धवचनं श्रुत्वा, मन्थरा, वाक्यकुशला, कोपसमन्विता, प्रत्युवाच। सा कुब्जा, अधिकं विषण्णा, हितकाम्या, रामात् वैरप्रवृत्त्यै च, दुःखहेतुम् उक्तवती।