रामः शुद्धवस्त्रधारी मधुसूदनं स्तुत्वा शिरसा नमस्कृत्य ब्राह्मणान् वेदपाठनाय समाह्वयत्। तेषां वेदपाठस्य शुभः, गम्भीरः, मधुरः शब्दः वाद्यनिनादैः सह अयोध्यां व्याप्तवान्। तदनन्तरं राघवः वैदेह्या सह उपवासं समाप्तवान् इति श्रुत्वा अयोध्यावासिनः सर्वे जनाः हर्षपूर्णाः अभवन्। ततः नगरजनाः रामस्याभिषेकं श्रुत्वा रात्रिः समाप्ता इति दृष्ट्वा नगरम् अलङ्कर्तुम् आरब्धवन्तः। श्वेतमेघशिखराभानि देवालयानि, चौर्यानि, मार्गाणि, तीर्थानि, गृहनिकषेषु च, व्यापारीणां विविधवस्त्रसम्पन्नेषु दुकानेषु, गृहस्थानां समृद्धसुन्दरगृहेषु, सभागृहेषु च, वृक्षेषु च पताकाः ध्वजाः च उत्तोलिताः। नटानां, नर्तकानां, गीतकाराणां च गणैः जनाः मनःकर्णसुखानि वचनानि श्रुत्वा हृष्टाः अभवन्। नगरचौर्येषु गृहेषु च जनाः रामाभिषेकसमयस्य समीपत्वे तस्य अभिषेकं चर्चयन्तः सन्तः हर्षमयाः अभवन्। बालकाः अपि गृहनिकषेषु क्रीडन्तः स्वसमूहेषु केवलं रामाभिषेकं चर्चयन्तः सन्तः हृष्टाः सन्दृश्यन्ते। राजमार्गः पुष्पार्पणैः, धूपगन्धैः अलङ्कृतः, रामाभिषेकाय नगरवासिभिः सज्जीकृतः। सर्वेषु पार्श्वमार्गेषु तमःनिवारणार्थं दीपयुक्तवृक्षाः स्थापिताः। नगरम् अलङ्कृत्य, रामस्य युवराज्याभिषेकस्य आकाङ्क्षया, नगरवासी उत्सुकाः अभवन्। ते सर्वे चौर्येषु सभागृहेषु च समूहैः संगम्य जनाधिपं स्तुवन्तः चर्चां कुर्वन्ति। ते एवं वदन्ति—"अहो, महात्मा राजा, इक्ष्वाकुवंशस्य आनन्दः, वृद्धत्वं ज्ञात्वा रामं अभिषिञ्चति। नूनं वयं धन्याः, रामः यः लोकस्य व्यवहारं दृष्टवान्, स दीर्घकालं नः राजा रक्षकः भविष्यति। राघवः, यः अहंकाररहितः, विद्वान्, धर्मिष्ठः, भ्रातृभक्तः च, स नः अपि तेषु इव स्निग्धः। दीर्घं जीवतु धर्मात्मा दोषरहितः दशरथः, यस्य कृपया वयं रामस्याभिषेकं द्रक्ष्यामः।" एवं नगरवासी वदन्तः, अन्ये जनाः सर्वतः समाचारं श्रुत्वा ग्रामात् आगच्छन्ति। ते जनाः सर्वदिशः आगत्य रामाभिषेकं द्रष्टुम् नगरम् पूर्णं कृतवन्तः। तेषु समूहेषु सर्वत्र व्याप्यमानः महान् शब्दः समुद्रस्य पूर्णचन्द्रे गर्जनायाम् इव अभवत्। ततः सा नगरी, यत्र ग्रामजनाः सर्वतः आगत्य उत्सुकाः, इन्द्रस्य पुरीम् इव, शब्दमय्या, जलसम्पूर्णसागरस्य इव, दीप्तिमती अभवत्। सप्तमं अध्यायं श्रोतुं इदानीं। रामस्य मातुः सहवासिनी, बान्धवजाता दासी, यदृच्छया चन्द्रमण्डलवत् प्रकाशमानं राजप्रासादं आरोहति। तस्मात् प्रासादात् मन्थरा अयोध्यां अवलोकयति—यत्र राजमार्गाः पद्मैः शालूकैः च सिक्ताः, पताकाध्वजैः अलङ्कृताः, चन्दनवारिसिक्ताः, स्नातशिरसां जनैः पूर्णाः च दृश्यन्ते। सर्वत्र माल्यैः, मधुरैः च ब्राह्मणस्वरैः, श्वेतदेवालयद्वारैः, सर्ववाद्यनिनादैः च नगरम् गुञ्जति। हृष्टजनैः, ब्राह्मणगानैः, प्रमुदितैः गजाश्वैः, गर्जितैः वृषगोवृषैः च नगरम् पूर्णम्। मन्थरा नगरम् पताकाध्वजैः अलङ्कृतम्, उत्साहितजनैः हृष्टम् दृष्ट्वा, अत्यन्तं विस्मिताः अभवत्। सर्वोत्कृष्टसुखेन लाभे च तुष्टाः राममाता—किम् धनं जनाय वितरति? किम् एषां जनानां अतीव हर्षस्य कारणं? किम् प्रमुदितः राजा करिष्यति? इति मन्थरा पृच्छति। तदनन्तरं हृष्टा धात्री राघवस्य महद् सौभाग्यं कुब्जायाः प्रकटयति। "श्वः पुष्ये दशरथः रामं, क्रोधविजितं, दोषरहितं, युवराजे अभिषिञ्चति," इति धात्र्याः वचनं श्रुत्वा, कुब्जा शीघ्रं कोपिता, कैलासशिखरप्रसादात् अवतीर्य, दुष्टदर्शिनी मन्थरा क्रोधेन कैकेय्याः शयानायाः इदं वचनं उवाच— "उत्तिष्ठ मूढे! किम् शयिता? ते संकटम् आगच्छति। दुःखस्रोतसा अभिभूता स्वं न जानासि। यद्यपि सौभाग्यवती दृश्यसे, तु तव सौभाग्यं अनिष्टे गर्वं कुरुषे; तव सौभाग्यं नदीस्रोतसः इव अनिश्चितम्।" क्रुद्धया दुष्टदर्शिन्या कुब्जया कठोरैः वाक्यैः उक्ता कैकेयी गम्भीरं विषादं जगाम। कैकेयी कुब्जां प्राह—"किम् सर्वं कुशलम्, मन्थरे? यतः त्वां विषण्णवदनां, अत्यन्तं संतप्तां पश्यामि।" तस्याः सौम्यं वचनं श्रुत्वा, मन्थरा, वाक्यकुशला, क्रोधपूर्णा, प्रत्युवाच।