तत् ऐवं श्रीमद् वाल्मीकिरामायणे अयोध्याकाण्डे षष्ठोऽध्यायः श्राव्यः। तत्र, यदा मुख्यः पुरोहितः निर्गतः, तदा रामः स्नात्वा, संयतचित्तः, विशालाक्ष्या भार्यया सह, नारायणं प्रति आगच्छत्। ततः स यथाविधि हविष्पात्रं हस्ते गृहीत्वा, महादेवाय दीप्तेऽग्नौ घृतं समर्पयामास। शेषं हविर्भागं भुक्त्वा, स्वस्य शुभाय इच्छन्, रामः कुशासनमासीनः नारायणं ध्यायन् स्थितवान्। रात्रे एकः पादः शेषः सति, रामः जागरितः, गृहं सम्यक् विधिवत् अलङ्कृतवान्। तत्र, सूतमागधवन्दिभिः मधुरवाक्यैः श्रूयमाणः, प्रातःसन्ध्यायां आसीनः, ध्यानपूर्वकं मन्त्रान् जपन् स्थितवान्। मधुसूदनं स्तुत्वा, शिरसा नमस्कृत्य, शुक्लवस्त्रधारी ब्राह्मणान् वेदान् पाठयामास। ततः शुभाः गम्भीराः मधुराः वेदध्वनयः वाद्यनिनादैः सह अयोध्यां पूरयामासुः। अथ, राघवः वैदेह्या सह उपवासं समाप्तवान् इति श्रुत्वा, अयोध्यावासिनः सर्वे जनाः हर्षिताः। ततः नगरवासिनः रामाभिषेकश्रुत्वा, रात्रे समाप्ते, नगरं अलङ्कर्तुम् आरब्धवन्तः। देवालयेषु श्वेतमेघशिखराभेषु, चौर्येषु, मार्गेषु, देवस्थानेषु, उपरिस्थानेषु च, व्यापारीणां विविधवस्तुयुक्तेषु शालासु, गृहस्थानां समृद्धेषु रम्येषु गृहेषु, सभासु, चिन्हहीनवृक्षेषु च, पताकाः ध्वजाः उच्चैः स्थापिताः। तत्र, नटानर्तकगायकसमूहैः मनोहरवाक्यैः जनाः हर्षिताः। नगरचौर्यगृहेषु जनाः रामाभिषेकसम्बन्धं संवादम् अकुर्वन्। बालाः अपि गृहेषु द्वारपृष्ठे क्रीडन्तः रामाभिषेकमेव संवादम् अकुर्वन्। राजमार्गः पुष्पार्पणैः अलङ्कृतः, धूपगन्धेन सुगन्धितः, रामाभिषेकाय सज्जीकृतः। तमसा रात्रौ प्रकाशाय, सर्वेषु पार्श्वमार्गेषु दीपवृक्षाः स्थापिता। इत्येव नगरं सम्यक् अलङ्कृत्य, रामाभिषेकाकाङ्क्षिणः नगरवासिनः प्रतीक्षाम् अकुर्वन्। सर्वे जनाः चौर्येषु सभासु च समूहैः एकत्र मिलित्वा, जनाधिपं स्तुत्वा, संवादम् अकुर्वन्—"धन्यः स महात्मा राजा इक्ष्वाकुवंशवर्धनः, वृद्धत्वं ज्ञात्वा रामं अभिषिञ्चति। वयं सर्वे भाग्यवन्तः, यः रामः लोकान् दृष्ट्वा राजा रक्षिता भविष्यति। राघवः निरहङ्कारः, विद्वान्, धर्मात्मा, भ्रातृषु स्नेही, अस्मासु अपि तद्वत् स्नेहम् करोति। दीर्घं जीवतु धर्मात्मा दोषरहितः दशरथः, यस्य कृपया रामाभिषेकं द्रक्ष्यामः।" एवं नगरवासिनः संवादं कुर्वन्तः, अन्ये जनाः सर्वतः श्रुत्वा, ग्रामात् नगरं प्रविष्टवन्तः। तैः सर्वतः आगच्छद्भिः जनैः नगरं पूर्णम् अभवत्। तेषु समूहेषु सर्वत्र व्यापिषु, महान् शब्दः उत्पन्नः, पूर्णचन्द्रे समुद्रगर्जनायाम् इव। ततः नगरं इन्द्रपुरीसदृशं, ग्रामजनैः सर्वतः आकृष्टम्, समुद्रपूर्णजलमिव दीप्तम् अभवत्। तत् सप्तमोऽध्यायः श्राव्यः। तत्र, कैकेयीसंबन्धिनी दासी, यदृच्छया चन्द्रसदृशं प्रासादं आरोहत्। तस्मात् प्रासादात् मन्थरा अयोध्यां अपश्यत्—यत्र राजमार्गाः पद्मोत्पलैः सिक्ताः, ध्वजपताकाभिः शोभिताः, चन्दनजलैः सिक्ताः, स्नानकृतशिरसः जनाः। ब्राह्मणानां माल्यैः मधुरवाक्यैः, शुक्लदेवद्वारैः, सर्ववाद्यध्वनिभिः नगरं निनादितम्। हृष्टजनैः, ब्राह्मणजपैः, प्रमुदितैः गजाश्वैः, गर्जद्भिः वृषगोभिः नगरं पूर्णम्। एवं पताकाः उच्चैः स्थापिताः, नगरवासिनः प्रमोदिताः, मन्थरा अत्याश्चर्येण विस्मिता अभवत्। सा हर्षपरायणा लाभे च प्रवृत्ता, राममातुः किम् धनं जनाय वितीर्यते इति पृच्छति। "किम् कारणं एषां जनानां अतिमहती हर्षवृद्धिः? किम् राजा प्रमुदितः करिष्यति?" इति अपि पृच्छति। तदा, हर्षवर्धिता धात्र्यः, मन्थरायै राघवस्य महद् सौभाग्यम् उक्तवती। "श्वः पुष्ये तारे राजा दशरथः क्रोधविजितं दोषरहितं रामं युवराजं अभिषिञ्चिष्यति।" इति श्रुत्वा, मन्थरा शीघ्रक्रोधा, कैलासशिखरसदृशात् प्रासादात् अवरोहत्।