स्नेहेन कौसल्यामाता रामं पुत्रं समालिङ्ग्य, “दीर्घायुषी भव, राम! ते रिपवो निहताः। त्वं सम्पद्वान् सन् मम बान्धवान् तथा सुमित्रां च प्रमोदयसि,” इति तं आशीर्वदति स्म। सा पुनः सस्नेहम् उक्तवती—“पुत्र, शुभनक्षत्रे एव त्वं जातः, यस्य ते गुणैः पितरं दशरथं तुष्टं कृतवानसि। कमलनयन! मम धैर्यं न निष्फलं जातम्; इक्ष्वाकुवंशस्य राज्यश्रीः अद्य तव उपरि प्रतिष्ठिता।”—इति। एवं मातरं सम्बोध्य रामः लक्ष्मणं भ्रातरं, यः विनयेन अञ्जलिं कृत्वा समीपे उपविष्टः, सस्मितं स्निग्धया वाचा अवदत्—“लक्ष्मण! त्वं मया सह इमां पृथिवीं पालय; राज्यलक्ष्मीः या मम प्राप्ता, सा मम आत्मनः द्वितीयं त्वां प्रति आगता। सौमित्रे! राज्यस्य सुखानि फलानि च भुङ्क्ष्व; मम जीवितं राज्यं च सर्वं तव कृते इच्छामि।” एवमुक्त्वा रामः मातॄन् अभिवाद्य, सीतां अनुज्ञाप्य, स्वगृहं प्रविवेश। ततः श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना रचिते अयोध्याकाण्डे पञ्चमः सर्गः श्रूयते। तत्र, यदा दशरथराजा रामं श्वः राज्याभिषेकाय निर्देशयामास, सः वसिष्ठं पुरोहितं आहूय एवं वचनम् उक्तवान्—“गच्छ, काकुत्स्थवंशसम्भूत! त्वं तपःसम्पन्नः, तस्मात् अद्य रामं भार्यया सह उपवासं कारय, यथा राज्यलाभाय शुभमस्तु।” वसिष्ठः वेदविदां श्रेष्ठः, “एवं भवतु” इति राजानं प्रत्युवाच, ततः स्वयमेव रामगृहं जगाम। सः स्थिरबुद्धिः वसिष्ठः उत्तमं ब्राह्मरथं आरुह्य, यज्ञविदं, वीरं, प्राज्ञं रामं उपवासे स्थापयितुं प्रययौ। तस्मिन् समये, रामः शीघ्रं श्रद्धया सन्तप्तः स्वगृहात् निर्गत्य, आगतमृषिं मानयितुं प्रस्थितः। त्वरया सः रथस्य समीपे मुनिम् उपेत्य, तं हस्तेन गृहीत्वा स्वयं रथात् अवारोपयत्। रामस्य नम्रतां दृष्ट्वा, पुरोहितः स्नेहेन तं सान्त्वयन्, प्रियं हितं च वाक्यम् उक्तवान्—“राम! तव पिता तुष्टः; त्वं राज्यं प्राप्स्यसि। अद्य त्वं सीतया सह उपवासं कुरु। श्वः दशरथः त्वां स्नेहात् युवराजे अभिषेक्ष्यति, यथा नहुषः ययातिम्।” एवं ब्रुवाणः शुद्धात्मा वसिष्ठः, तदा रामं वैदेह्या सह विधिवत् उपवासे स्थापयामास। रामेण यथाविधि पूजितः, सः राजपुरोहितः काकुत्स्थात् अनुमति लब्ध्वा, रामगृहात् निर्गतः। तत्र रामः प्रियसखिभिः सह सुखवचनानि शृण्वन्, तान् सम्पूज्य, सर्वान् अनुज्ञाप्य, स्वगृहं प्रविवेश। तस्य रामस्य गृहं तदा पुरुषैः स्त्रीभिश्च हृष्टैः पूर्णं, पद्मवनमिव मदोत्कटैः विहङ्गैः सुसज्जितं विराजते स्म। तस्मात् रामस्य राजगृहात् निर्गच्छन् वसिष्ठः जनसमूहैः पूर्णां राजमार्गां दृष्ट्वा, शनैः शनैः प्रासादस्य दिशं जगाम। सर्वत्र अयोध्यायां राजमार्गाः कौतूहलिनां समूहैः समन्तात् आकीर्णाः आसन्। तदा राजमार्गे जनानां हर्षवेगभरितः शब्दः सागरनिःस्वनमिव प्रतिध्वनितः। अयोध्या अपि तदा, मार्जितसिक्तमार्गा, वनमालाभिः गृध्रध्वजैश्च अलङ्कृता, शोभाम् अवाप। नगरजनाः स्त्रीबालसमाकीर्णाः, रामाभिषेकस्य प्रतीक्षां सूर्यस्योदयमिव काङ्क्षन्तः आसन्। तत्र जनाः शोभायुक्तवेषाः, हृष्टमनसः, तं महोत्सवं द्रष्टुं उत्सुकाः आसन्। एवं जनसमूहम् अपास्य, पुरोहितः शनैः राजमार्गेण प्रासादं प्रति प्रस्थितः। तं प्रासादं श्वेतमेघशिखरप्रतीकम् आरोहन्, सः ब्रहस्पतिरिव इन्द्रं, राजानं उपसंगम्य स्थितवान्। तस्य आगमनं दृष्ट्वा, राजा सिंहासनात् उत्थाय, तं पृष्ट्वा, सर्वं कृतमिति निवेदितवान्। ततः, सभ्याः अपि पुरोहितस्य सम्मानार्थं स्थानानि त्यक्त्वा उत्थिताः। गुरुणा अनुमतिः लब्ध्वा, राजा जनसमूहात् निष्क्रम्य, गिरिगुहामिव सिंहः, अन्तःपुरं प्रविवेश। तदन्तःपुरं रमणीयवस्त्रालङ्कृताभिः स्त्रीभिः समाकीर्णं, इन्द्रस्य वैभवं प्रतिमं, तत्र राजा प्रविश्य, तारागणयुक्तं नभः प्रविशन्तमिव शशिनं शोभमानः दृष्टः। अथ श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना रचिते अयोध्याकाण्डे षष्ठः सर्गः श्रूयते। तत्र, पुरोहितस्य निर्गमने, रामः स्नात्वा, संयतचित्तः, विशाललोचना भार्यया सह, नारायणं प्रति उपविवेश। तदा विधिवत् अञ्जलिना हविष्यं गृहीत्वा, ज्वलति वह्नौ, परमदैवताय घृतं जुहाव। हविर्भागशेषं भुक्त्वा, स्वकल्याणकाम्यया, कुशासनस्थः, देवम् नारायणं ध्यायन् उपविशत्। रात्रेः एके यामे शेषे, स जागृतः, गृहं यथाविधि सुसज्जितं कर्तुं आज्ञापयत्। तत्र, सूतैः मागधैः वन्दिभिश्च मधुरवचनानि शृण्वन्, प्रातःकाले संहितापाठेन उपास्य, रामः उपविष्टः। सः मधुसूदनं स्तुत्वा, शुद्धवासाः भूत्वा, ब्राह्मणान् वेदपाठाय नियोजयामास।